Τρίτη, 08 Μαρτίου 2022 17:14

"Ορατή σαν αόρατη" της Ζυράνας Ζατέλη ή "Η Λεύκα δεν είναι πια παιδί", της Ελισάβετ Κοτζιά

Επιλέγων ή Συντάκτης 
Βαθμολογήστε αυτό το άρθρο
(1 Ψήφος)

zateli2Ημέρα της γυναίκας σήμερα είπα να κάνω μία αναφορά σε δύο γυναίκες που με έχουν φτιάξει με τα γραφτά τους. Στη Ζυράνα Ζατέλη και στην Ελισάβετ Κοτζιά. Η πρώτη γεννήθηκε στο Σοχό της Θεσ/νίκης το 1951 και είναι η μυθιστοριογράφος που από τους νεότερους Έλληνες και Ελληνίδες λογοτέχνες τα βιβλία της μου αρέσουν πιο πολύ από όλων όσων έχω διαβάσει. Τα έχω ευχαριστηθεί και γιατί πέρα από τη γραφή της που ρέει σαν λαμπυρίζον νεράκι/κρασάκι, με έκαναν μύστη σε φάσεις που ενώ εκτυλίσσονταν δίπλα μου δεν είχα τις κατάλληλες ευαισθησίες για να μπλεχτώ στη ροή τους.

Η δεύτερη γεννήθηκε το 1954 στην Αθήνα και είναι κριτικός λογοτεχνίας (στην biblionet.gr το έργο της). Όποτε τυχαίνει να διαβάσω κριτικές της νιώθω έστω και κατ'ελάχιστον να εμπλουτίζεται ο κόσμος μου και όχι μόνο αυτός του μυαλού μου με τα πολλά του ροκανίδια, αλλά και ο περιβάλλον χώρος του, αυτός της σκοτεινής ενέργειάς του.

Πρόσφατα η Κοτζιά έγραψε μια κριτική παρουσίαση για το τελευταίο βιβλίο της Ζατέλη "Ορατή σαν αόρατη" με τον τίτλο "Η Λεύκα δεν είναι πια παιδί".

 Τι εξυπονοεί ο αινιγματικός τίτλος «Ορατή σαν αόρατη»; Τι γυρεύει να πει η πεζογραφία της Ζυράννας Ζατέλη;

Τι είναι αυτό που η Bορειοελλαδίτισσα συγγραφέας παλεύει να δώσει από την πρώτη διηγηματογραφική συλλογή μέχρι το σημερινό, τέταρτο μυθιστόρημά της; Εχουν περάσει σαράντα χρόνια και η Ζατέλη παλεύει αδιάκοπα, πεισματικά, ανυποχώρητα, τίποτα λιγότερο απ’ το να επιτύχει το ακατόρθωτο: να κλείσει στο έργο της το άλεκτο, το ανείπωτο, το ανεκλάλητο· να αποτυπώσει, να δραματοποιήσει και να μας μεταδώσει το ασύλληπτο, το αόρατο και το άρρητο. Και στον βαθμό που η τέχνη το μπορεί, η συγγραφέας πέτυχε τον σκοπό της. Οι δύο πρώτες συλλογές, «Περσινή αρραβωνιαστικιά» (1984) και «Στην ερημιά με χάρη» (1986), προετοίμασαν το έδαφος, ανίχνευσαν τους τρόπους, άνοιξαν τους δρόμους. Το «Και με το φως του λύκου επανέρχονται» (1993) αποτέλεσε το κορυφαίο επίτευγμά της. Οι δέκα αλληλένδετες ιστορίες του βιβλίου δημιούργησαν τη μαγική συνθήκη όπου, καμωμένες για να αντικρίζουν το αινιγματικό μυστήριο, οι ιδιόμορφες ελκυστικές μορφές της βρίσκονται στο μεταίχμιο, ανάμεσα σε δύο κόσμους: στο φυσικό ζωηρό, πλαστικό δικό μας σύμπαν και σ’ ένα επέκεινα που δεν το βλέπουμε, φτάνουν όμως έως εμάς κάποιες ακατανόητες αστραπές, μια αινιγματική αύρα, κάποιες μυστήριες λάμψεις. «Ο θάνατος ήρθε τελευταίος» (2001) και «Το πάθος χιλιάδες φορές» (2009), τα δύο πρώτα τμήματα της τριλογίας «Με το παράξενο όνομα Ραμάνθις Ερέβους», καλλιεργούν ανάλογα μοτίβα έχοντας μεταφέρει την υπόθεση των ιστοριών από την προαστική κοινωνία του 19ου στη μεταπολεμική κοινωνία των μέσων του 20ού αιώνα.

Το «Ορατή σαν αόρατη» αποτελεί το τρίτο τμήμα της τριλογίας. Κεντρικό πρόσωπο είναι και πάλι η Λεύκα. Το πρώτο κεφάλαιο εκτυλίσσεται, όπως τα προηγούμενα, στα μυθολογικά χρόνια της παιδικής ηλικίας, τότε που ο χρόνος είναι πυκνός και συγχρόνως απέραντος και όπου αλλεπάλληλα θαύματα συμβαίνουν. Κι αυτή τη φορά όλα τους έχουν να κάνουν με το παράξενο εμβληματικό πουλί, την κουκουβάγια. Οπως ξέρουμε πως η κουκουβάγια της Αθηνάς, το πουλί της σοφίας, ανοίγει τα φτερά του το σούρουπο· στην ηλικία δηλαδή της ωριμότητας, σε αυτή που στα επόμενα κεφάλαια εμφανίζεται η Λεύκα καθώς προετοιμάζεται να γράψει το βιβλίο των βιβλίων, ένα μυθιστόρημα πάνω στην, και πάλι θαυμαστή, ασύλληπτη διαδικασία μέσα από την οποία το ανεπανάληπτο βίωμα της ζωής μεταμορφώνεται σε τέχνη. Κι εδώ έχουμε να κάνουμε με το άδηλο και το ανείπωτο. Μόνο που τώρα η Λεύκα δεν είναι πια η παντοδύναμη ακαταμάχητη μικρούλα που ήταν ως παιδί. Η Λεύκα είναι μια γυναίκα με όρια, με τα μικρά πάθη, τον σαρκασμό και τον αυτοσαρκασμό της. Παρά τις πυκνές αναδρομές στο παρελθόν, ο τόνος αλλάζει – το μαγικό μεταλλάσσεται σε ρεαλιστικό. Τη στιγμή που η ηρωίδα πάει ν’ ακούσει τα ασημένια μυστικά καμπανάκια του ανείπωτα όμορφου, πέφτει πάνω σε τρεις «σουρεαλιστικά» κωμικές, και υπέροχες με τον τρόπο της Ζατέλη, ιστορίες: της ακαταλόγιστης Εζμίρας Σιουντεβά, της χαροκαμένης Αρμένισσας Μαρέμ και του στρυφνού, παχύσαρκου κυρίου Σάββα. Το αρχικά σχεδιαζόμενο μυθιστόρημα δεν βλέπει το φως (γιατί «τα καλύτερα είναι αυτά που δεν γράφουμε και το πιο σημαντικό ποτέ δεν το λέμε»). Αυτό το τίμημα πληρώνουμε ως γνώση αν τη ζωή πρόωρα δεν διακόψει (όπως αδιάκοπα συμβαίνει στα έργα της Ζατέλη) το πλέον παράδοξο – ο θάνατος.

Στο «Ορατή σαν αόρατη» ακούμε κάποιες παραφωνίες στα ενήλικα χρόνια της Λεύκας. Ομως τι, πρόκειται για κάτι που ξέφυγε στη Ζατέλη; Ή μήπως η συγγραφέας θέλει να μας πει πως η πικρή γνώση των περιορισμών που αποκτούμε στη διαδρομή δεν μπορεί να μεταφερθεί χωρίς να τη βαφτίσει (και να βαφτίσει μαζί κι εμάς) μες στις πεζότητές μας;

Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου

"Για να την γράψω πρέπει κάποιος να πεθάνει πρώτα".
Έρχονταν κι έφευγαν οι εποχές, οι μέρες καταπίνανε τις μέρες, κι η Λεύκα παράδερνε μες στην σιωπή και στους δισταγμούς της.
Όλο ένοιωθε να την φυσάει το αεράκι της ευφορίας, να παρακινείται συθέμελα να γράψει επιτέλους την "ιστορία φάντασμα", όλο μαζεύονταν τα σύννεφα πάνω από το κεφάλι της, κι έλεγες τώρα θ' ανοίξουν οι κρουνοί και να πώς ξεκινούν οι καταιγίδες. Πέφτανε τότε μερικές ωραίες στάλες, το ρίγος την συνέπαιρνε, κι ύστερα πάλι όλα χάνονταν, κρύβονταν κατά που δεν ξέρουμε. Και πόσο ακόμα να περιμένει ν' αποδημήσει ένας άνθρωπος για να λάβει το λάκτισμα, την ευλογία!... Πως αντέχω και δεν απελπίζομαι; αναρωτιόταν, την ώρα που μέσα της βαθειά εφτά φορές είχε αλλάξει δέρμα απ' την απελπισία. Κι εκεί ήταν το ζήτημα: οι φοβερότερες στιγμές και σκέψεις, οι πιο ανείπωτες, δύνανται άραγε να γραφούν σ' ένα χαρτί ή μήτε στον αιώνα τον άπαντα; Δύναται να "κρυφτεί" η ίδια μέσα σ' αυτά που έγραφε ή μόνο να κρυφτεί απ' αυτά; Κι αν δεν υπήρχε διαφορά;
Μια μαγική αναζήτηση για τα άρρητα της γραφής, μέσα στα μυστικότερα μονοπάτια της μυθοπλασίας· γιατί τα καλύτερα είναι αυτά που δεν γράφονται και το πιο σημαντικό ποτέ δεν το λέμε.
Τελευταία τροποποίηση στις Τρίτη, 08 Μαρτίου 2022 19:30
Λάκης Ιγνατιάδης

Ραβδοσκοπία ατζαμή

Προσθήκη νέου σχολίου

Κωδικός ασφαλείας
Ανανέωση