Εντάξει, υπάρχουν χώρες που με νύχια και με δόντια παλεύουν να βοηθήσουν τα πιο αδύναμα στρώματα, να βοηθήσουν τους πολίτες τους να ζήσουν υποφερτά σε μια κοινωνία όσο γίνεται πιο δίκαιη, φιλική κι ανεκτική. Τέτοιες χώρες είναι λόγου χάρη η Βολιβία, ο Ισημερινός, η Ουρουγουάη, το Σαν Σαλβαδόρ, κ.ά. Ζούμε την άνοιξη της Λατινικής Αμερικής. Μια ήπειρος που της είχαν αλλάξει τα φώτα οι άρχουσες τάξεις της με τις αμερικανοκίνητες δικτατορίες τις προηγούμενες δεκαετίες. Τα χοντρά προβλήματα που είχαν δημιουργήσει επιμένουν να εμποδίζουν την προόδό τους. Παλεύουν τώρα κουτσά στραβά με επιμονή κι αξιοπρέπεια για να επουλώσουν πληγές και να κάνουν δυο βήματα μπροστά, προπάντων οι εξαθλιωμένοι πληθυσμοί τους. Η Βενεζουέλα; Δεν είμαι σίγουρος γι'αυτήν. Μου φαίνεται πως οι επίγονοι του Τσάβες στραβά αρμενίζουν και βασικά εξ αιτίας τους άδικα χύθηκε πολύ αίμα στους δρόμους. Αν μπορούν να κοιταχτούν στους καθρέφτες των ονείρων τους και των αρχών τους, μακάρι να δουν τα στραβά και τα ανάποδα των επιλογών τους και μακάρι να αποφασίσουν να τα διορθώσουν.

Άλλη χώρα; Τις Σκανδιναβικές μπορείς να τις πεις σοσιαλιστικές χώρες; Ε, μια τζούρα σοσιαλισμού δεν έχουν; Αν όμως αυτά που ισχύουν στις χώρες αυτές στο κοινωνικό πεδίο, στο περιβαλλοντικό, στην υγεία και στην παιδεία, στα ατομικά δικαιώματα και στον πολιτισμό τόσο των τεχνών, όσο και της πολιτικής, προσαρμοσμένα τα περάσουμε στα καθ'ημάς, νομίζω θα καλύπταμε την καθυστέρησή μας από την υπόλοιπη Ευρώπη και η πλειονότητα των συμπατριωτών μας θα ήταν ευχαριστημένοι. Ά, όχι, ξέχαστο, εκεί δεν πάω να ζήσω. Κρύο, ψύχρα και παγωνιά. Αλλά πολύ θα μου άρεσε να μπούμε στα επόμενα δέκα χρόνια σε μια τροχιά για να μεταμορφωθούμε σαν κάτι που να είναι μια Δανία του νότου. Δεν εννοώ να την αντιγράψουμε, και το τονίζω αυτό γιατί η τάση μας αυτή είναι. Εννοώ να εμπνευστούμε απ'αυτήν και να φτιάξουμε μια δικιά μας πατέντα, μια σύνθεση Ελληνική, που να φέρει στην επιφάνεια τον καλύτερο εαυτό μας, αν φυσικά μας έχει απομείνει κάτι απ'αυτόν. Αυτή η Δανία του νότου δεν θα είναι χώρα σοσιαλιστική, θα είναι όμως μια χώρα που οι κάτοικοί της δεν θα καταριούνται την ώρα και τη στιγμή που ήρθαν στον κόσμο αυτό, και που παρόλες τις δυσκολίες θα τους βγαίνει η διάθεση να δοξάζουν με τον τρόπο τους τη ζωή. 

Και η αριστερά; Που είναι η αριστερά και οι αριστεροί; Παντού και πουθενά. Κατ'αρχήν όσοι ψηφίζουν και υποστηρίζουν αριστερά κόμματα και ομάδες είναι αριστεροί; Και ναι και όχι. Δύσκολο να ξέρεις πότε είναι και πότε δεν είναι. Ας πούμε ο Στάλιν αριστερός ήταν; Συνεχώς; Ήταν ένα μεγάλο λάθος της αριστερής διακυβέρνησης; Ή μήπως δεν ήταν αριστερός, αλλά κάτι άλλο; Τα ίδια και για τον Μάο. Οι κόκκινοι Χμέρ, αριστεροί κι αυτοί ή serial killerς; Το Κ.Κ της Κούβας, τα χρόνια που ο Κάστρο και ο Τσε ξεκινήσουν το αντάρτικο εναντίον του Μπατίστα κι αυτό τους κατηγορούσε με βαρύτατους χαρακτηρισμούς, μήπως ήταν αριστερό στα λόγια; Ο Γιαρουζέλσκι στην Πολωνία της Αλληλεγγύης, που κατέβασε τα τανκς και κήρυξε στρατιωτικό νόμο, αριστερός κι αυτός να σου πετύχει, ε; Το ΚΚΕ, ας πούμε σήμερα που κάνει διμέτωπο είναι αριστερό κόμμα; Κι αυτοί που το υποστηρίζουν μπορεί να είναι αριστεροί αν το κόμμα τους είναι ενάντια στον λαό; Ποια κριτήρια υπάρχουν που ακόμα κι αν επιλέγονται μουρλές και λανθασμένες πολιτικές από το αριστερό κόμμα, αυτό να παραμένει αριστερό; Πιστεύω ότι τα ελάχιστα είναι να υπάρχουν αρχές που να τηρούνται, αρχές που έχουν στο κέντρο τους τον άνθρωπο και τα δικαιώματά του καθώς και οι άνθρωποι που αγρυπνούν στις γραμμές της αριστεράς να γίνονται καλύτεροι και αυτοί και οι γύρω τους. Αν τώρα συμμετέχουν ενεργά σε διάφορες κινητοποιήσεις που έχουν να κάνουν εν γένει με την διεκδίκηση των συμφερόντων τους, όπως και με την υποστήριξη άλλων εργαζόμενων που βρίσκονται στην ίδια ή σε χειρότερη κατάσταση, αυτός είναι ένας λόγος να δεχτούμε ότι είναι αριστεροί, αν φυσικά κι αυτοί το θέλουν. Παίζει οπωσδήποτε και το κριτήριο, αν στόχος εξακολουθεί να είναι ένας σοσιαλισμός με δημοκρατία. Μόνο με όλα αυτά που έγιναν τον 20ον αιώνα, όπου τόσο ο σοσιαλισμός όσο και η δημοκρατία κακοποιήθηκαν αγρίως, θα πρέπει να ξαναπροσδιοριστούν. Ο σοσιαλισμός αν δεν επινοηθεί πάλι εξ αρχής το αλφαβητάριό του, από αυτούς που τον έχουν ανάγκη, θα καταντήσει μία υπέροχη γραφικότητα του καπιταλισμού.

Τι άλλο; Οι αριστεροί, οι δεξιοί, και οι κεντρώοι διαφέρουν στην καθημερινότητά τους; Δεν ξέρω. Μου φαίνεται ότι πάνω κάτω επιθυμούν τα ίδια πράματα. Αν όμως οι αριστεροί ευαγγελίζονται μια άλλη κοινωνία, έναν άλλο κόσμο, τότε κάπως, έστω κι αμυδρά, δεν θα πρέπει να διαφέρουν; Όχι μόνο στην πολιτική τους στάση και στην ψήφο τους, αλλά και στις σχέσεις τους και στις αξίες τους, στα όνειρα, στην εργασία τους και στον τρόπο που σκέφτονται και αντιδρούν, στον τρόπο που αντιμετωπίζουν τους πιο ισχυρούς και τους πιο αδύναμους απ'αυτούς, στην αισθητική τους, στο αν είναι μοναχοφάιδες και δραχμοφονιάδες ή όχι κι άλλα τέτοια σχετικά και παρόμοια που έχουν να κάνουν με όλα όσα απαρτίζουν την ζωή τους. Για όλα αυτά φυσικά και δεν υπάρχουν δέκα εντολές και ιερά βιβλία. Υπάρχει όμως μία παράδοση με τα καλά της και τα στραβά της, με τα ανοιχτά της και με τα αναχρονιστικά της. Όπως και κείμενα που οι προηγούμενοι αριστεροί μαρξιστές και μη, πέρα από τους αγώνες τους, έγραψαν και είπαν πολλά για να έχουν οι επίγονοι και οι επόμενοι, έναν μπούσουλα για να πορεύονται και να τον μεταμορφώνουν. Κάτι σαν κανόνες, ας πούμε σαν αρχές. Τώρα όλα αυτά δεν ξέρω αν τα εφάρμοσαν οι ηγεσίες, είναι όμως φανερό ότι θεωρίες και πρακτικές οδήγησαν την αριστερά παγκοσμίως σε μια ήττα, σε ένα μεγάλο αδιέξοδο. Επειγόντως πρέπει να ανοιχτεί μια έξοδος από τους σημερινούς αριστερούς αν θέλουν να κερδίσουν τα πλατιά στρώματα του λαού και να αλλάξουν μαζί τους την κοινωνία .

Άλλοι πιστεύουν ότι τα γραπτά και τα βιβλία δεν παίζουν κανένα ρόλο. Πιστεύουν ότι μόνο το ενδιαφέρον, η διαθεσιμότητα, η συμμετοχή και η δράση είναι αυτά που μετράνε για να ανατραπεί ο καπιταλισμός. Άλλοι πάλι έχουν αντιρρήσεις, λέγοντας ότι πολλές ομάδες και κόμματα δρουν και παλεύουν ακόμα και με τα ίδια αιτήματα, δίχως να έχουν το ίδιο ζητούμενο με τους αριστερούς. Αυτοί λοιπόν, οι αριστεροί της πράξης προσεγγίζουν διαφορετικά το θέμα. Θεωρούν ότι το καλύτερο θα είναι μία αλληλοεπίδραση θεωρίας και πράξης και γι'αυτό είναι και φαν του διαβάσματος, της συζήτησης και του διαλόγου.

Σήμερα, που είμαστε σε μια κατάσταση, όχι μόνο εδώ, αλλά παγκόσμια, όπου η αριστερά έχει μεγάλες δυσκολίες να πείσει και να εμπνεύσει τα λαϊκά στρώματα, παρόλο που το σύστημα μας έχει σωριάσει στο κανναβάτσο, νομίζω ότι όσοι θέλουν να είναι αριστεροί και να δώσουν χείρα βοηθείας στους εαυτούς τους και στους πεσμένους, το καλύτερο είναι να αρχίσουν ν'αυτοσχεδιάζουν μόνοι τους και συλλογικά πάνω στα αρχέτυπα μοτίβα της αριστερής παράδοσης αντλώντας ερεθίσματα από την ζωή τους. Με λίγα λόγια, τίποτα δεν είναι δεδομένο, αλλά και τίποτα δεν μπορεί να προχωρήσει αν δεν αλλάξουν πράγματα, σχέσεις και νοοτροπίες. Σ'αυτό το παιχνίδι, η δράση και ο στοχασμός, τα ναι και τα όχι, το καθήκον και η υπευθυνότητα, το διάβασμα και η κριτική είναι στοιχεία που μπορούν να ποτίσουν την σύγχρονη αριστεροσύνη του καθενός που θέλει να είναι σ'αυτήν την πλευρά του δρόμου, ναι εκεί όπου walk on the wild side. Να αναμετριέται βεβαίως, όχι όμως χύμα και τσουβαλάτα και με μόνο στόχο την εξουσία, αλλά, όπως λένε οι σοφοί, συγκροτημένα και συνειδητά με στόχο μια κοινωνία όπου οι άνθρωποι θα νιώθουν σαν το ψάρι στο νερό. Αν επιτρέψουν σε όλους να συνεισφέρουν σ'αυτήν την μεγάλη περιπέτεια, τότε ίσως είναι δυνατόν να προκύψει τις επόμενες δεκαετίες μια αριστερά που θα κάνει βεβαίως τα δικά της λάθη, αλλά προπάντων θα πετύχει τις δικές της νίκες, νίκες για το καλό του κόσμου.

Δύο συνεντεύξεις που διαβάσαμε, ίσως δώσουν ερεθίσματα να σκεφτούμε κάποια πράγματα που αφορούν στο τι είναι αριστερά σήμερα και ποια τα βαρίδια της. Η πρώτη είναι του 77χρονου Νοτιοαφρικανού Χιλέλ Τίκτιν, καθηγητή Μαρξιστικών σπουδών στη Γλασκώβη και δημοσιεύτηκε στην Εφ.τ.Συν. στις 10/4/14. Πατώντας εδώ θα σας παρουσιαστούν ψήγματα από τη σκέψη του Τίκτιν.

Η δεύτερη συνέντευξη έχει τρεις απαντήσεις του 88 χρονου (που λες και είναι το πολύ 40 χρονος) Πολωνού Ζίγκμουντ Μπάουμαν και αναδημοσιεύτηκε στην Εφ.τ.Συν.στις 6/4/14. Πατώντας εδώ   θα σας εμφανιστούν οι απαντήσεις του σπουδαίου αυτού κοινωνιολόγου Μπάουμαν.