Οι συνθήκες που διαμορφώνονται είναι ασφυκτικές. Τα ερωτήματα καίνε, αναπάντητα, καλώντας το κοινό να αναμετρηθεί με το πραγματικό: την κοινωνική αδικία, την ανοχή, τη μισαλλοδοξία, την παρακμή των αξιών. Μα πάνω απ’ όλα «καίει» η απώλεια της εμπιστοσύνης: στην εκπαίδευση, στους θεσμούς, στις σύγχρονες Δημοκρατίες. Είναι λύση η βία; Μήπως είμαστε όλοι θύματα ενός βίαιου μηχανισμού που μετατρέπει την καθημερινότητα σε πόλεμο και την επιβίωση σε αλληλοεξόντωση;

Μέσα σε ένα κλίμα που μυρίζει μπαρούτι, ένα τυχαίο συμβάν μετατρέπει τη σχολική τάξη σε πεδίο μάχης. Καθηγήτρια και μαθητές εκρήγνυνται, συγκρούονται, ανακαλύπτουν τη δύναμη της βίας, κραυγάζουν για ελευθερία. Μέσα σε καταιγιστικές ανατροπές και πολυεπίπεδες συγκρούσεις, η καθηγήτρια πασχίζει απεγνωσμένα να μοιραστεί τη δύναμη του λόγου και της τέχνης, όπως κληροδοτήθηκε από την ελληνική αρχαιότητα για να σφυρηλατήσει τη Δημοκρατία.

ια όλα αυτά μας μιλάει η Ζωή Χατζηαντωνίου.

● Μπορεί ακόμη η θεατρική αίθουσα να λειτουργεί ως τόπος σύγκρουσης, ερωτήσεων και αμφισβήτησης;

Μου αρέσει που η παράσταση δημιουργεί την ανάγκη να συζητηθεί, που όταν τελειώνει οι θεατές κάθονται στο φουαγέ ή στον δρόμο και τη συζητούν. Δεν σας κρύβω ότι μερικές φορές κρυφακούω. Με συγκινεί όταν οι θεατές έρχονται και συναντούν τα δικά μας ερωτήματα. Υπάρχει κάτι παρηγορητικό σε αυτό, σαν να υπάρχει μια κοινότητα ανθρώπων που τους ενώνουν κοινές ανησυχίες. Ελπίζουμε να γίνουμε ένας κοινός τόπος ενεργοποίησης και δράσης. Στο χέρι μας είναι...

● Τι σας προσέλκυσε στο έργο;

Εψαξα κι εγώ να βρω τι ήταν. Ισως αυτή η αντιστροφή των ρόλων του θύτη και του θύματος. Αλλά και ο τρόπος με τον οποίο γίνεται αυτό μου φάνηκε συναρπαστικός. Ολοι επιτίθενται, αμυνόμενοι. Δεν υπάρχει καθοριστική στιγμή. Ολα είναι σε μια ροή κι έχουν να κάνουν με έναν αγώνα επιβίωσης, όχι μόνο σωματικής φύσης αλλά και πνευματικής: το πώς αντιλαμβάνεται κανείς τον κόσμο και τον τρόπο που προασπίζεται ό,τι έχει ονειρευτεί για τη ζωή ανάμεσα στους ανθρώπους. Εντόπισα κάτι πιο βαθύ ανθρωπολογικά κι έτσι οδηγήθηκα στο να διαβάσω φιλοσόφους πάνω στη βία για να καταλήξω στη φράση του Βάλτερ Μπένγιαμιν πως «Κάθε μνημείο πολιτισμού είναι και ένα τεκμήριο βαρβαρότητας». Οι ήρωες του έργου βρίσκονται σε μια περίοδο κρίσης, δεν είναι ούτε στο πριν, ούτε στο μετά, είναι σε άρση: καταλύεται ό,τι ισχύει και χρησιμοποιούν τη βία με σκοπό να κυριαρχήσουν, να πάρουν την εξουσία. Οπότε η βία αναπόφευκτα παίζει τον καθοριστικό ρόλο της επικράτησης. Και η πιο ισχυρή ομάδα είναι αυτή που έχει τη δύναμη της επιλογής του όπλου...

● «Ο θεός έκανε τους ανθρώπους και ο Κολτ τους έκανε ίσους», όπως λέει το σλόγκαν του ιδρυτή της ομώνυμης εταιρείας όπλων;

Το έργο έχει πολλές αναγνώσεις και ο θεατής, ανάλογα με τον προσωπικό τρόπο που βλέπει μια παράσταση, επιλέγει αν θα μείνει στα γεγονότα και στην ιστορία ή αν, πετώντας το κέλυφος, ψάξει την ανθρώπινη διάσταση κι εμβαθύνει στη φιλοσοφία του. Το έργο δημιουργεί ένα κλίμα ομηρίας και τρόμου, φέρνοντας στην επιφάνεια βαθύτερα πράγματα. Ακόμα και η καθηγήτρια αντιλαμβάνεται τη δύναμη του όπλου. Οταν έρχεται στα χέρια της, μένει έκθαμβη και το πρώτο που ζητάει είναι να γίνει ησυχία, να ανοίξουν οι μαθητές τα βιβλία. Υπάρχει κάτι που λίγοι το παρατηρούν: κάποια στιγμή τα παιδιά αφήνουν το βιβλίο, αλλά όσα λένε είναι τα λόγια του, λες και αυτός ο λόγος είναι μέσα τους. Είναι αυτή η μαγική στιγμή που ξυπνάει μια ολόκληρη μνήμη, είναι σαν να λένε «από κει καταγόμαστε, το κουβαλάμε μέσα μας»... Στην πραγματικότητα η αναπαράσταση μιας τάξης δεν είναι κυριολεκτική, αλλά η αφορμή. Το θέατρο είναι ένας ανοιχτός οργανισμός που απευθύνεται σε όλους ανεξαιρέτως... Αυτοί που σοκάρονται κι έχουν μια δυσκολία να διαχειριστούν την παράσταση είναι οι μεγάλοι σε ηλικία άνθρωποι που έχουν αφήσει πίσω τους τις μάχες της ζωής...

● Σκέφτεται κάποιος και τον ηθικό πανικό με την έξαρση της βίας των ανηλίκων. Τι μας λέει το έργο για τα θύματα που λαχταρούν να γίνουν θύτες;

Είναι πολύ εκτεθειμένα πια τα παιδιά στη βία. Είναι αξιοσημείωτο το πόσο συνδέονται με την παράσταση οι γυναίκες εκπαιδευτικοί της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, των Γυμνασίων δηλαδή. Εκείνες μας μιλάνε για την απόλυτη αποσύνδεση, το χάσμα με τα παιδιά σε αυτήν την ηλικία, την αδυναμία εύρεσης κοινού σημείου στην αντιμετώπιση του σώματός τους, της κοινότητάς τους, των άλλων ανθρώπων. Σαν να μιλάνε άλλη γλώσσα, σαν να έχουν άλλους κώδικες επικοινωνίας και προσλαμβάνουσες. Κι είναι σαν να έχουμε κι εμείς χάσει τα όρια. Είναι σαν να μην αφήνει περιθώριο το έργο -θα είσαι είτε θύτης, είτε θύμα, δεν υπάρχει μέση επιλογή- καθώς μιλάει για ένα παιχνίδι που είναι πόλεμος. Η ζωή μας έχει γίνει ένας καθημερινός πόλεμος. Κάποτε σέβονταν τον άμαχο πληθυσμό, τώρα έχουν καταλυθεί όλα, κάθε ηθική.

● Βία και εξουσία από παιδιά που θέλουν να γίνουν άντρες, με επικίνδυνες προεκτάσεις, αφού δεν γνωρίζουν άλλο τρόπο, ούτε έχουν όρια. Μπορεί να είναι ο Διαφωτισμός, ο λόγος και η παιδεία μια λύση ή είναι ένας τρόπος αναπαραγωγής του ίδιου συστήματος ανισότητας;

Το φοβερό είναι ότι την αποδέχονται και τα κορίτσια. Το πρόβλημα με αυτήν την επικίνδυνη αντρική ματσίλα βίας και επιβολής του αρσενικού είναι ότι δεν μας έρχεται απέξω, είναι εγγενής, την έχουμε στο σπίτι μας. Το μεγάλο πρόβλημα της χώρας είναι ότι μιμήθηκε έναν Διαφωτισμό που όμως δεν έχουμε περάσει. Για την Ευρώπη που έχει περάσει Διαφωτισμό και μια προσπάθεια στο να υπάρχει η ελευθερία στη διαχείριση του σώματος, είναι ένα μεγάλο θέμα το να πηγαίνουν στα σχολεία τα κορίτσια με τη μαντίλα. Υπάρχουν πολλές αφορμές για συζήτηση (το μπιφ στα σχολεία, η νεανική οργή και ορμή, οι λόγοι για να τα σπάσουν, τα ξέκωλα και τα καλυμμένα κεφάλια), αλλά δεν υπάρχουν εύκολες απαντήσεις. Και αυτοί είναι μερικοί από τους λόγους για να γίνει αυτή η παράσταση. Ισως όλα έχουν να κάνουν με την ελευθερία και τα πρότυπα και το πώς διαχειριζόμαστε το σώμα μας: Το να μαθαίνει το κορίτσι ότι για να υφίσταται πρέπει να προκαλεί σεξουαλικά είναι το ίδιο τρομακτικό με όταν το κορίτσι, σκεπασμένο με τη μαντίλα, αφήνει μόνο το πρόσωπό του να φαίνεται για να μη σκανδαλίσει.

ℹ️ «Η μέρα της φούστας» - Βασισμένο στο έργο του Ζ. Π. Λίλιενφελντ | Θέατρο Δίπυλον - Μαύρη Αίθουσα (Σαμουήλ Καλογήρου 2, Αθήνα 105 53) | Μετάφραση: Ζωή Χατζηαντωνίου, Κωστής Καλλιβρετάκης | Σκηνοθεσία - Δραματουργική επεξεργασία: Ζωή Χατζηαντωνίου | Σκηνογραφία: Ελίνα Λούκου | Μουσική: Γιώργος Μιζήθρας | Φωτισμοί: Νίκος Βλασόπουλος | Κοστούμια: Ελμίνα Νέου | Παίζουν: «Καθηγήτρια»: Θεοδώρα Τζήμου, «Μαθητές»: Μαρία Αρζόγλου, Νατάσα Βλυσίδου, Νικόλας Γραμματικόπουλος, Πάνος Κλάδης, Θάνος Κόνιαρης, Οδυσσέας Πετράκης, Πάνος Χατσατριάν | Τα αποσπάσματα των έργων που χρησιμοποιούνται στην παράσταση βασίζονται στις μεταφράσεις του Γιώργου Δεπάστα | Εισιτήρια 18-20 ευρώ, προπώληση more.com

Πηγή: https://www.efsyn.gr/nisides/490229_tin-antriki-matsila-bias-tin-ehoyme-sto-spiti-mas