α) Σε αντίθεση με το 1) να καλύπτει την ύλη όλων των τάξεων
β) Σε εξετάσεις που θα εκτείνονται τουλάχιστον σε μια διετία.
γ) Με εχέγγυα αντικειμενικότητας ανάλογα με του 3) και θέματα αντλημένα από μια βάση θεμάτων (τράπεζα).
δ) Που αντικειμενικά δεν θα υπάρχει δυνατότητα επανάληψης τους
ε) Αναμένεται να αντιστραφεί η κατάσταση που αναφέρεται στο 5) και να τονωθεί ο ρόλος του Λυκείου.
Θεωρώ ότι μια καταγραφή πραγματικότητας-δηλωμένων προθέσεων είναι προϋπόθεση για οποιαδήποτε περαιτέρω εξέταση κάτι που θα προσπαθήσω να κάνω σε επόμενα σημειώματα.
_________________________________________________________
Εικόνα: "Στην Τάξη" του Paul Louis Martin des Amoignes (1886).
Εθνικό Απολυτήριο (2 από 4)
Ένα από τα επιχειρήματα υπέρ του Εθνικού Απολυτηρίου είναι πως αποτελεί αδικία να κρίνεται το μέλλον ενός μαθητή από κάποιες μικρής διάρκειας εξετάσεις που συγκρινόμενες με την όλη μαθητική πορεία είναι απλά στιγμιότυπα.Παραβλέπεται εντελώς το γεγονός ότι αυτές οι εξετάσεις μπορούν να επαναλαμβάνονται ανά έτος και προβάλλεται ως δικαιότερο να επιμερίζονται οι εξετάσεις σε περισσότερα έτη που όμως για κάθε μαθητή (αναπόφευκτα) διενεργούνται άπαξ.
Δηλαδή αναγορεύεται μια περίοδος της ζωής του μαθητή απολύτως κυρίαρχη για την υπόλοιπη. Με μια αναλλοίωτη ταξινόμηση κάτι σαν ομάδα αίματος. Μια τέτοια ρύθμιση ευνοεί παιδιά με καλό μορφωτικό υπόβαθρο, τακτοποιημένη ζωή, και προσήλωση σε μακροχρόνιους στόχους. Οι εξετάσεις απλώς θα επιβεβαιώσουν την παρουσία ή μη αυτών των χαρακτηριστικών.
Αυτό έχει επιχειρηθεί να γίνει το 1978 από την ΝΔ και το 1998 από το ΠΑΣΟΚ. Μάλιστα στην διαμόρφωση της τελικής βαθμολογίας μετείχε και εκείνη των διδασκόντων. Για την τελευταία προβλεπόταν και κάποιο είδος διορθωτικών επαναληπτικών εξετάσεων που οδηγούσαν σε εξαιρετικά προβληματικές καταστάσεις.
Η ευρεία αποτίμηση γνώσεων με συμμετοχή όλων των μαθημάτων επιχειρήθηκε το 1998. Και αυτή οδήγησε σε προβληματικές καταστάσεις: Ευνοήθηκαν μαθητές που μπορούσαν να αναπαράγουν τα περιεχόμενα των βιβλίων υποσκελίζοντας μαθητές που δούλευαν κριτικά.
Ας σημειωθεί ότι η έκταση των εξετάσεων σε περισσότερες τάξεις ουδόλως προήγαγε τον μορφωτικό ρόλο του Λυκείου. Η έμφαση δόθηκε πάλι στο κομμάτι των εξετάσεων απλώς με μεγαλύτερη ένταση. Μάλιστα η εκ των άνω επιβαλλόμενη τυποποίηση μέσω των θεμάτων του Κέντρου Εκπαιδευτικής Έρευνας (ιδίας εκπαιδευτικής αντίληψης με την τωρινή Τράπεζα Θεμάτων) προέκρινε την μηχανική μάθηση. Οποιαδήποτε εκτός εξετάσεων ωφέλεια αγνοήθηκε από την πλειονότητα των μαθητών.
Στις αλλαγές του 1978 και του 1998 αποδείχθηκε ότι κυριάρχησε η άγνοια της εκπαιδευτικής πραγματικότητας και η πεποίθηση ότι οι εκπαιδευτικές αλλαγές μπορούν να γίνονται με νομοθετήματα ερήμην των ειδικών που κακά τα ψέματα είναι μόνο οι άνθρωποι των σχολείων. Φοβάμαι ότι το ίδιο θα γίνει και τώρα.
Εν κατακλείδι το Εθνικό Απολυτήριο, όπως τουλάχιστον διαφαίνεται ότι προγραμματίζεται να εφαρμοστεί, θα επιτρέψει να εμφανιστούν γνώριμα προβλήματα χωρίς όμως να λυθούν εκείνα για τα οποία υποτίθεται ότι θα θεσπιστεί. Θα εξακολουθήσει να "αξίζει" μόνο ότι και όπως εξετάζεται γραπτώς στις εθνικές εξετάσεις. Το ίδιο το σχολείο που υποτίθεται ότι θα ενισχυθεί θα είναι πάλι απόν.
_________________________________________________________
Εικόνα: "Σχολικές εξετάσεις" του Albert Anker (1862)
Εθνικό Απολυτήριο (3 από 4) Ίσως από τα προηγούμενα να έχει γίναι αντιληπτό ότι με το Εθνικό Απολυτήριο, όπως διαγράφεται, δεν είναι δυνατόν συγχρόνως: -Να επιτευχθεί η αντικειμενικότητα και αξιοπιστία των Πανελληνίων
-Να αποφευχθεί η μετατροπή του Λυκείου σε αμιγώς εξεταστικό μηχανισμό
-Να αποτραπεί η παγίδευση του μέλλοντος των παιδιών από την πορεία τους στο Λύκειο. Ωστόσο δεν είναι αδύνατον να ενισχυθεί ο ρόλος του Λυκείου (και κατ' επέκτασιν της υποχρεωτικής εκπαίδευσης) ώστε να λαμβάνεται υπ' όψιν και η επίδοση σε αυτό με ταυτόχρονη ανάδειξη ενός είδους μαθησιακής υπευθυνότητας. Όμως χρειάζεται: ► Κατάστρωση στόχων: Τι οπωσδήποτε πρέπει να γνωρίζει ένας μαθητής που αποφοιτά από το Λύκειο. Δηλαδή διαμόρφωση ενός εθνικού minimum γνώσεων-ικανοτήτων.
► Ευρυθμία λειτουργίας: Σκληρή (αυτός είναι ο όρος) αντιμετώπιση ενδογενών και εξωγενών παραγόντων που σταματούν ή δυσχεραίνουν την λειτουργία του σχολείου. Αποφασιστική αντιμετώπιση φαινομένων βίας, απειλών, καταλήψεων, επεμβάσεων κομμάτων-συνδικαλιστών, παρεμβάσεων γονέων. Ιδίως οι γονείς είναι ουσιώδες να αποκλειστούν εντελώς από οποιαδήποτε συμμετοχή στην λειτουργία του σχολείου.
► Μετατόπιση των εκπαιδευτικών στο προσκήνιο ιδίως με ανάδειξη όσων έχουν να παρουσιάσουν έργο που μπορεί να εμπνεύσει και να ανοίξει δρόμους. Είναι ουσιώδες να αναδειχθούν οι μοχθούντες συνάδελφοι και να σταματήσει η ανέλιξη μόνο βάσει πτυχίων-δημοσιεύσεων κ.α. Η άθλια ιδέα ότι οι αλλαγές σχεδιάζονται στα κεντρικά και οι εκπαιδευτικοί είναι απλώς ένα ιμάντας μεταφοράς πρέπει να παραμεριστεί πάραυτα.
► Επαναπροσδιορισμός των προτεραιοτήτων. Η εκπαίδευση οφείλει να εκκινεί από την αντίληψη ότι πρέπει να μάθουν όλα τα παιδιά. Και ότι τα εκπαιδευτικά αποτελέσματα δεν καταγράφονται μόνο με εξετάσεις αλλά και με κρίσεις λιγότερο αντικειμενικές που εμπεριέχουν ρίσκο.
► Προβάδισμα της ιδέας ότι ναι μεν η κοινωνία μας είναι διαστρωματωμένη και δεν έχουν όλοι τις ίδιες ευκαιρίες αλλά ρόλος της εκπαίδευσης είναι να επιχειρεί να εξουδετερώσει δυσμενείς αφετηρίες. Που είναι σε πλήρη αντίθεση με την πρακτική υιοθέτησης περιπτωσιολογιών και ποσοστώσεων. Που σημαίνει πως όλοι (με εξαίρεση τα παιδιά που αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα υγείας) πρέπει να αντιμετωπίζονται με το ίδιο κριτήριο. ________________________________________________________ Εικόνα: "Στις πόρτες του σχολείου" του Nikolay Bogdanov-Belsky (1897)
Εθνικό Απολυτήριο (4 από 4) Στα προηγούμενα σημειώματα 1, 2, 3 ελπίζω να φάνηκε η ανάγκη για ένα μικτό εξεταστικό σύστημα που να αξιοποιεί τις ενδοσχολικές εξετάσεις αλλά και τον πανελλήνιο διαγωνισμό στηριζόμενο στην πείρα του παρελθόντος αλλά και στην επιθυμία το εξεταστικό σύστημα να στηρίζει τον μορφωτικό ρόλο του σχολείου και όχι να τον καταργεί.
Παρακάτω περιγράφω ένα εφικτό σύστημα (στο οποίο έχω αναφερθεί και στο παρελθόν) που μπορεί να οικοδομηθεί και εφαρμοστεί σταδιακά , επιτρέπει ανάδραση (feedback) και αφορά στο Λύκειο.
Αδρομερώς: προβλέπει απολυτήριο Λυκείου με συμμετοχή όλων των μαθημάτων όλων των τάξεων σε εξετάσεις που διενεργεί το κάθε σχολείο χωριστά. Η ισχύς του επικυρώνεται με τρίωρο γραπτό έλεγχο σε εξεταστικό κέντρο. Η εγγραφή σε σχολές γίνεται ή μόνο με βάση τον βαθμό του απολυτηρίου η και σε συνδυασμό με πανελλήνιες εξετάσεις.
Πιο συγκεκριμένα:
1. Καθορίζεται για όλα τα μαθήματα όλων των τάξεων ένα εθνικό minimum γνώσεων-δεξιοτήτων στο οποίο στοιχίζεται μέρος της διδασκαλίας.
2. Ο τελικός βαθμός σε κάθε μάθημα καθορίζεται από τη βαθμολογία που καταθέτει ο διδάσκων και (για όπου προβλέπονται) από την βαθμολογία των γραπτών εξετάσεων.
3. Οι γραπτές εξετάσεις γίνονται περίπου όπως τώρα. Το 50%-75% του εξεταστικού δοκιμίου επιλέγεται από τράπεζα θεμάτων που περιέχει μόνο θέματα για το εθνικό minimum καλύπτοντας την περιοχή 1 έως 10 ή 15 της βαθμολογίας. Τα υπόλοιπα θέματα συντάσσονται από τους διδάσκοντες.
4. Το απολυτήριο του Λυκείου προκύπτει από την βαθμολογία των τριών τάξεων. Είναι σε εικοσάβαθμη κλίμακα με δύο δεκαδικά ψηφία.
5. Στο τέλος της Γ΄ τάξης όλοι οι μαθητές μετέχουν σε μία τρίωρη γραπτή δοκιμασία αντικειμενικού τύπου σε εξεταστικό κέντρο όπου δειγματοληπτικά ελέγχονται βασικές γνώσεις από το εθνικό minimum. Η εγκυρότητα του απολυτηρίου προϋποθέτει επιτυχία στην δοκιμασία αυτή η οποία μπορεί να διενεργείται δύο φορές τον χρόνο.
6. Οι σχολές χωρίζονται σε δύο κατηγορίες.
Σχολές Α: Δέχονται φοιτητές μόνο με βάση την βαθμολογία του απολυτηρίου
Σχολές Β: Όπου επιπροσθέτως απαιτείται συμμετοχή σε ετήσιο πανελλήνιο διαγωνισμό ο οποίος γίνεται αρχές Σεπτεμβρίου σε περιορισμένο αριθμό μαθημάτων αλλά από όλη την ύλη του Λυκείου. Ο τελικός βαθμός είναι ακέραιος σε εικοσάβαθμη κλίμακα.
7. Για τις σχολές Β η εισαγωγή γίνεται με βάση την βαθμολογία στον διαγωνισμό και τον βαθμό του απολυτηρίου Λυκείου. Μεταξύ δύο υποψηφίων προηγείται εκείνος που έχει μεγαλύτερο βαθμό στον διαγωνισμό. Αν ισοβαθμούν συγκρίνονται με βάση τον βαθμό του απολυτηρίου Λυκείου.
8. Οι κατευθύνσεις σπουδών στα Γενικά Λύκεια είναι δύο και ο χωρισμός γίνεται από την Α' Τάξη.
9. Η αντιστοίχιση σχολής και τρόπου εισαγωγής (με ή χωρίς διαγωνισμό) και η αντιστοίχιση σχολής-κατεύθυνσης γίνεται από το Υπουργείο σε συνεργασία με τις σχολές.
10. Οι απόφοιτοι των ΕΠΑΛ και των Εσπερινών Λυκείων ή άλλων τύπων Λυκείων εισάγονται μόνο σε σχολές Α. Ωστόσο, για όσους επιθυμούν, υπάρχει η δυνατότητα εισαγωγής σε σχολή Β με συμμετοχή στον διαγωνισμό και παροχή, κεντρικά, πρόσθετης διαδικτυακής βοήθειας Ποσοστώσεις εισαγωγής για ειδικές κατηγορίες (πλην εκείνων ανίατων-δυσίατων ασθενειών) καταργούνται.
Η πρόταση αυτή προφανώς προϋποθέτει ότι
α) η Πολιτεία εμπιστεύεται τους εκπαιδευτικούς
β) η εμπιστοσύνη του α) δεν είναι τυφλή αλλά θα υπάρχει κατάλληλος έλεγχος
γ) θα αποδεχθούμε την ιδέα ότι στην διαμόρφωση του απολυτηρίου του Λυκείου πρέπει να μετέχουν όλα τα διδασκόμενα αντικείμενα και ότι ακόμα και ποιοτικές κατατάξεις που κάνουν οι διδάσκοντες έχουν αξία.
_________________________________________________________
Εικόνα: ¨Χτίστες σε οικοδομή" του Adolph Menzel (1875)
Τα 4 αυτά κείμενα αναρτήθηκαν από 15 έως 23 Οκτωβρίου 2025.
