Είσοδος χρήστη   

Εγγραφή στο newsletter  

Επικοινωνία: stagona4u@gmail.com

Δευτέρα, 17 Σεπτεμβρίου 2018 10:03

Ο Καβάφης αλλιώς

Συντάκτης 
Βαθμολογήστε αυτό το άρθρο
(2 ψήφοι)

 

fanis12Στην Ελλάδα αυτοί που ξέρουν τι ακριβώς είναι το "ποίημα", είναι νομίζω ελάχιστοι.

Σαν λέξη βέβαια μάς είναι πολύ γνωστή από τα πρώτα κιόλας σχολικά μας χρόνια. Μάλιστα έχουμε ακούσει τόσα πολλά και τόσο ποικίλα για την ιστορία και την θέση του ποιήματος στην τέχνη, που έχουμε πλέον μπερδευτεί σε σημείο που να αντιδρούμε πολλές φορές ακόμα και ειρωνευόμενοι. ( ποιητής Φανφάρας, "οι ποιητές είναι λαπάδες"  'τι θέλει να πει ο ποιητής" και άλλα παρόμοια ).

Τα τελευταία χρόνια συμβαίνει συχνά, καλοπροαίρετοι αναγνώστες να αποφαίνονται για ένα κείμενο ότι είναι όντως ποίημα επειδή, διαβάζοντάς το λέει, δεν κατάλαβαν τίποτα.

Κάποιοι άλλοι, ακίνδυνοι είρωνες και ολίγον μπήχτες, επιμένουν να ονομάζουν το αλλού γι' αλλού κείμενο, όχι ποίημα αλλά πεποίημα.

Κάτι θα 'χουν στο νου τους.

Όμως το πιο ενδιαφέρον ως φαινόμενο είναι ότι για όλο σχεδόν τον λαό, που μεταξύ  μας είμαστε ολίγον αδιάφοροι περί τα ποιητικά, η έννοια "ποίημα" από μόνη της παραπέμπει ανάμεσα στις ύψιστες έννοιες του καλού και αγαθού.

Η χρήση της είναι τόσο συχνή στην καθημερινή συνύπαρξή μας με τους άλλους ώστε αναρωτιέται κανείς,  πώς μια λέξη όπως το ποίημα ιδιοκτησίας ανθρώπων της τέχνης και των γραμμάτων, την άρπαξε ο λαός και με την μεταφορική της σημασία, τρέχα γύρευε δηλαδή, την χώνει παντού στις κουβέντες του αδιακρίτως.

Φαίνεται ότι στην επιθυμία μας να εκφραστούμε όσο πιο επαινετικά μπορούμε για κάτι που θαυμάζουμε πολύ, αφού πούμε πρώτα όλα τα καλά μας λόγια, στο τέλος για επισφράγιση των λεγομένων συμπληρώνουμε: αυτό είναι ένα ποίημα! Τα παραδείγματα άπειρα. Ακολουθεί μικρή επιλογή:

-Το Αυγουστιάτικο φεγγάρι είναι ένα ποίημα.

-Οι ψητές σαρδέλες του ΙΩΝΙΚΟΥ στην Κοκκινιά είναι ποίημα.

-Η ταινία "ΣΙΝΕΜΑ Ο ΠΑΡΑΔΕΙΣΟΣ" του Τορνατόρε είναι ένα ποίημα.

- "Τα ντολμαδάκια σου κυρά Μαρίκα είναι ποίημα" έλεγε ο φίλος μου ο Μυλωνάς στη μάνα μου. " Όχι είναι γιαλαντζί" του έλεγε εκείνη.

-Ποίημα το χτένισμά σου Κάτια μου.

-Ποίημα ο κώλος χιλιάδων γυναικών στα μάτια χιλιάδων αρσενικών.

-Το ψωμί του φούρνου ΠΝΥΚΑ στο Παγκράτι είναι ποίημα.

-Η ομιλία του Αντρέα στη Βουλή την 17η Αυγούστου 1982 ( επέτειο του Μπλόκου της Κοκκινιάς ) για την αναγνώριση της Εθνικής Αντίστασης ήταν ένα ποίημα.

-Ποίημα ο μουσακάς που φτιάχνει ο ανιψιός μου ο Οσκάρ.

Ας δούμε τώρα τι λένε περί ποιήσεως εκείνοι οι λίγοι Έλληνες που ψύχραιμοι, ανυποχώρητοι και επιμελείς πιάνουνε τη λέξη από την ιστορική ή πιθανολογούμενη εμφάνισή της και την παρακολουθούν μέχρι και σήμερα.

Διαπιστώνουνε λοιπόν, για όποια περίοδο κι αν αναφερθούμε, από τον Όμηρο μέχρι τις μέρες μας τα εξής: ΠΟΙΗΜΑ είναι ένα κείμενο προφορικό ή γραπτό, εύκολα κατανοητό, που απαραίτητα συνυπάρχουν εντός του, πρώτον κάποιο μέτρο που ομοιόμορφα διαπερνά όλο το σώμα του κειμένου και δεύτερον μια μελωδία αρμονικά δεμένη με το μέτρο. Έτσι γίνεται φανερό ότι  στην ιδανική κατάληξη είτε πούμε "ποίημα" είτε πούμε "τραγούδι" είναι ένα και το αυτό. Άρα το τραγούδι είναι όρος επιβίωσης και δόξας για κάθε ποίημα.

Αν από κάποιο κείμενο απουσιάζει το μέτρο, ευνόητο είναι ότι αυτό δεν είναι ποίημα, είναι πεζό, άσχετα αν εμπεριέχεται σ' ένα εκτενές έργο που έχει χαρακτηριστεί ως ποιητικό. Παράδειγμα το Άξιον Εστί του Οδυσσέα Ελύτη όπου συνυπάρχουν και τα δύο: Πεζά κείμενα και τραγούδια.

Και πάντως το ποίημα δεν είναι ένα χαρτί, ένα μολύβι κι ότι του φανεί του Λωλοστεφανή.

Προσωπικά λοιπόν πιστεύω, συμφωνώντας και με τους "ελάχιστους", ότι αμαρτάνω βαρέως αν για λόγους σεβασμού προς τα επικρατήσαντα και παραδόξως αγιοποιημένα, σπεύσω να χαρακτηρίσω ως ποιήματα τα μικρά λογοτεχνικά κείμενα του Κ.Π. ΚΑΒΑΦΗ.

Εξαιρουμένου ενός μικρού αριθμού, δεν υπάρχουν σχεδόν πουθενά στα υπόλοιπα έργα του, οι πάππου προς πάππου ιερές προδιαγραφές ενός ποιήματος.

Ούτε εύκολα κατανοητά είναι, το αντίθετο μάλιστα.

Ούτε άμεσα αντιληπτό και ρέον μέτρο υπάρχει.

Ούτε υποψία μελωδικότητας εκτός ελαχίστων στιγμών ανιχνεύεται.

Έξοχα φιλοσοφούντα κείμενα, ναι. Τολμηρές καταθέσεις εξομολογήσεων του Καβάφη, ναι. Μαγικός τρόπος συμβουλών και παραινέσεων, ναι. Εξαίσιες περιγραφές ιστορικών πραγμάτων, ναι.

Ποιήματα όχι.

fanis11Τα λογοτεχνήματα του Καβάφη είναι μόνον προς ανάγνωσιν, εμβάθυνσιν και στοχασμόν. Ποτέ δε προς τραγουδισμόν. Πάσα απόπειρα στο παρελθόν ή στο μέλλον για μελοποίησή τους είναι καταδικασμένη σε αποτυχία.

Πλην ενός πολύ μικρού κύκλου ταγμένων, κανείς δεν θα τ' ακούει ευχάριστα, κανείς δεν θα τα τραγουδήσει ποτέ και το κυριότερο κανείς δεν θα τα κάνει δικά του. Και με στοίχημα.

Αν φιλοδοξία και βαθύτερος πόθος κάποιου που έγραψε κάτι, είναι αυτό το κάτι να το ΤΡΑΓΟΥΔΑΝΕ κάποτε όλοι οι Έλληνες, έχει ήδη γράψει ένα ποίημα, ορίτζιναλ.

Αν φιλοδοξία και βαθύτερος πόθος του, είναι να το ΔΙΑΒΑΣΟΥΝΕ κάποτε όλοι οι Έλληνες, τότε έχει ήδη γράψει ένα πεζό, ορίτζιναλ.

Καλοδεχούμενα και τα δύο.

Ο Καβάφης ως φαίνεται ανήκει στους δεύτερους.

Υπάρχουνε σίγουρα πολλά ποιήματα τραγούδια εν αναμονή, κακότυχα, που μένουνε χωρίς μελωδία, άγνωστα και ξεχασμένα. Μοιάζουνε με όμορφα κορίτσια που μια κακιά μοίρα τα άφησε αζευγάρωτα. Και περάσανε τα νιάτα και περάσανε τα χρόνια και ξεμείνανε. Και μείνανε στο ράφι. Στο ράφι κάποιας παλιάς βιβλιοθήκης.

 

Διαβάστηκε 1167 φορές Τελευταία τροποποίηση στις Πέμπτη, 20 Σεπτεμβρίου 2018 11:33

Σχόλια   

+1 # Οδυσσέας Κουντουπίδης 11-10-2018 20:55
Έχει ένα λάθος το σχόλιο μου το οποίο και διορθώνω: Σε τι υπολείπεται ο συγγραφέας από τον ποιητή, ήθελα να πω.
Παράθεση
+2 # Οδυσσέας Κουντουπίδης 11-10-2018 13:26
Αγαπητέ κύριε διευθυντά, για να πούμε μερικά πράγματα, εδώ από την Σταγόνα, για να κάνουμε και νταλαβέρι.
Παραδοσιακά η ποίηση διέπονταν από κανόνες (μέτρο, ρίμα κλπ) που την χαρακτήριζαν. Κανόνες που μεγαλειώδεις ποιητές υπηρετούσαν όπως: ο Παλαμάς, ο Σολωμός, ο Βαλαωρίτης, ο Βιζυηνός, ο Κρυστάλλης, ο Μαβίλης, ο Λαπαθιώτης, ο Καρυωτάκης, ο Ουράνης, ο Βάρναλης ο Καββαδίας κ.α. Κανόνες που πιστά ακολουθούσαν με κόπο και αγώνα για να μην ξεστρατίσουν προς την ελεύθερη γραφή. Κοντινά στην ίδια περίοδο μ' αυτούς, λίγο πάνω - λίγο κάτω, μεγαλούργησε κι ο Καβάφης. Στην αρχή και για πολύ λίγο ακολούθησε τα δέοντα μέχρι να ξανοιχτεί και να αρχίσει να παίζει και έξω από το τάβλι ή να παίζει πόκα με περισσότερα φύλλα στην μεριά του, διατηρώντας όμως τον τίτλο του ποιητή. Μετέπειτα κάποιοι νεοποιητές (συγχώρεσε μου τον όρο) άρχισαν να γράφουν σε εντελώς ελεύθερη γραφή, με νέες νόρμες, διατηρώντας όμως την ιδιότητα του ποιητή, όπως ο Σεφέρης, ο Ελύτης, ο Πατρίκιος ο Αναγνωστάκης κ.α, λατρευτοί κατά τα άλλα γραφιάδες αλλά γιατί ντε και καλά ποιητές! Πόσο υπολείπεται ο ποιητής από ένα συγγραφέα και γιατί αυτή η επιμονή. Αν καταργούσαμε όλους τους ορισμούς και τους λέγαμε όλους μαζί αδιακρίτως λογοτέχνες πιστεύω δεν θα άνοιγε μύτη.
Ακόμα στη παρατήρηση σου ότι οι δημιουργοί καθορίζουν στο που θα κατατάξουν το έργο τους προκρίνει μια αυθαιρεσία που θα οδηγήσει σε απρόσμενα αποτελέσματα.
Παράθεση
+3 # Ιγνατιάδης Λάκης 10-10-2018 11:10
Φαντάσου να πείσουν την Αγορά ή τον Εκδότη ή τον Κριτικό ή το Αυταρχικό Κράτος αυτά τα κριτήρια που βάζει ο Φάνης για το ποιο είναι και ποιο δεν είναι Ποίημα. Θα πηγαίνει ο ποιητής να εκδώσει τα ποιήματά του και θα του λένε " όχι αγαπητέ μου, αυτά δεν είναι ποιήματα, αφού ούτε μέτρο έχουν ούτε ρυθμό, και το σημαντικότερο δεν υπάρχει περίπτωση να γίνουν κάποτε τραγούδια απ'αυτά που θα μπορεί να τα τραγουδάει ο πάσα ένας". Και τότε τι είναι καλέ κυρία εξουσία ; Θέλεις πεζά, θέλεις πεζοποιήματα, θέλεις μπέργκερ ψυχογραφήματα, όπως θέλεις εσύ αποκάλεσέ τα, εμάς δεν μας νοιάζει, πάντως όχι ποιήματα, διότι ο Φάνης θα μας πάρει στο ψιλό γαζί. Που θέλω να καταλήξω; Αυτός που φέρει 100% την ευθύνη για τι μέρος του γραπτού λόγου είναι το έργο του είναι ο δημιουργός του. Όπως θα το χαρακτηρίσει αυτός, έτσι είμαστε υποχρεωμένοι να το αποδεχτούμε όλοι οι αναγνώστες του. Το λέμε αυτό διότι όπως πληροφορήθηκα μπερδεύτηκε ακόμα κι ο Καβάφης , που για μια στιγμή αναρωτήθηκε, ρε μπας και έχει δίκαιο ο Φάνης και δεν έγραφα ποιήματα; Άρα αμπελοφιλοσοφεί ο Φάνης μας; Όχι ακριβώς. Ως πελάτης έχει πάντα δίκαιο. Ένα δίκαιο ως προς τον εαυτό του και τα γούστα του. Δικαίωμά του δηλαδή να θεωρεί ποίημα ότι πληρεί τα δικά του κριτήρια. Άσε που πάντα παίζει η πιθανότητα να πείσει κάποιους ποιητές ή κάποιους φανατικούς παράγοντες από τις επερχόμενες γενιές και να αρχίσουν να θεωρούνται ποιήματα μόνο όσα εκπληρούν τα κριτήρια του Φάνη, δηλαδή τον τρόπο που επινόησαν οι άνθρωποι να κάνουν ποίηση όταν από τον προφορικό λόγο περνούσαν στο γραπτό. Από τότε όμως έχει κυλήσει πολύ νερό στ'αυλάκι και θα κυλήσει ακόμα περισσότερο, αν η διαρκώς ανανεούμενη ποίηση συνθέτοντας παλιά και νέα υλικά μας βοηθήσει να υπάρχουμε ως είδος στους αιώνες που έρχονται.
Παράθεση
+2 # Οδυσσέας Κουντουπίδης 10-10-2018 09:41
Καλέ μου Φάνη συμφωνώ επακριβώς σε όσα λες. Μάλιστα θεωρώ τις αντιρρήσεις σου πολύ μετριοπαθείς. Πάντως για τα σχόλια που πήρες και είναι ήξεις αφίξεις να θυμίσω δύο πράγματα ταλαντούχων συνθετών μας.
Ο μέγας Μάνος Λοΐζος είχε πει: Όταν έχω κέφια μπορώ να μελοποιήσω και τον τηλεφωνικό κατάλογο.
Ο δε μεγάλος Μικρούτσικος λίγο ακόμα και θα μελοποιούσε το κεφάλαιο του Μαρξ. Αντίθετα στο Σταυρό του Νότου ( όπως είπε κάποιος φίλος μου) πήρε έτοιμα τραγούδια και τα έκανε στίχους
Αυτά για να μη σου φέρνουνε παραδείγματα της πλάκας και σε ψαρώνουνε.
Παράθεση
+1 # Γιώργος Θ. Τσιρίδης 08-10-2018 22:57
Ο λαός δεν κάνει περιττά πράγματα. Αφού έφτιαξε δυο λέξεις, τραγούδι και ποίημα, άρα είχε δυο διαφορετικά πράγματα να πει. Για να πεις τα λογοτεχνήματα του Καβάφη πεζά (που κατά βάση έχεις δίκιο) πρέπει πρώτα να διαβάσεις ΟΛΟΝ τον Καβάφη (και ξέρω πως το έκανες αθεόφοβε!) και μετά να βρεις τις διαφορές ποιήματος-τραγουδιού.

Μέχρι τότε κι όσο το ψάχνεις άκου Τετραλογία του Μούτση με Λετονό και Πρωτοψάλτη. Υπέροχα τραγούδια σε πεζά Καβάφη.
Παράθεση
-3 # Μανόλης Γλαμπεδάκης 08-10-2018 14:23
Εφτά νομά
Σ ένα δωμά
Κάτσανε χάμου
Και διαβά
Καβάφη.
---
Φάνη, μ αρέσει όπως τα γράφεις αλλά δεν είμαι σίγουρος αν έχεις δίκιο.
Θέλω να πω, περιγράφεις μια χαρά τους «κανόνες», όμως, πρώτα γράφτηκαν οι κανόνες ή τα δημιουργήματα;
Η φιλολογική ανάλυση των έργων κατέληξε σε συμπεράσματα.
Αυτό το ωραίον περιέχει 15σύλλαβο, ή 12σύλλαβο, ή 5σύλλαβο. Άρα καθετί νεώτερο πρέπει να περιέχει κλπ.
Αφού όμως ο ορισμός προϋποθέτει την ύπαρξη έργου (προφανώς κάποιου σπουδαίου για να ασχοληθούμε) από το οποίο παράγεται ο ορισμός, αυτό δεν δίνει το δικαίωμα σε κάποιον άλλο, που θα μας τραβήξει την προσοχή για να τον θεωρήσουμε σπουδαίο, να ανατρέψει τους κανόνες είτε διευρύνοντας τους είτε δημιουργώντας νέους;
Γι αυτό δεν είμαι σίγουρος αν έχεις δίκιο.
Όμως, τα γράφεις ωραία.
Θα μπορούσε να ήταν ποίημα.
Παράθεση

Προσθήκη νέου σχολίου

Κωδικός ασφαλείας
Ανανέωση