Τρίτη, 16 Ιουνίου 2026 06:58
Βραδιά τιμής στον Γιώργο Λούκο, που από το 2005 που ανέλαβε το φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου το απογείωσε και για την λύπη που ένιωσα γιατί όχι μόνο τον απέπεμψε ο ΣΥΡΙΖΑ το 2015 αλλά και για τον άθλιο τρόπο που το έκανε - Και μετά τον Γιώργο Λούκο, τι;
Επιλέγων ή Συντάκτης Λάκης Ιγνατιάδης-
μέγεθος γραμματοσειράς
μείωση του μεγέθους γραμματοσειράς
αύξηση μεγέθους γραμματοσειράς
- Εκτύπωση
- Add new comment
Χθες, δυστυχώς, δεν μπόρεσα να παρακολουθήσω το αφιέρωμα του Φεστιβάλ στον Γιώργο Λούκο. Από όσους βρέθηκαν εκεί, όμως, άκουσα ότι ειπώθηκαν πράγματα με εκείνη τη σπάνια ποιότητα της δημόσιας ειλικρίνειας που εμφανίζεται συνήθως μόνο όταν έχει μεσολαβήσει αρκετός χρόνος ώστε να καταλαγιάσουν οι στρατηγικές και να απομείνει η ιστορία.Και αυτό είναι ήδη ένα πρώτο στοιχείο προς σκέψη: ότι ο πολιτισμός μιλά συχνά αληθινά μόνο εκ των υστέρων.
Ότι η αλήθεια των θεσμών δεν αναδύεται τη στιγμή της σύγκρουσης αλλά όταν η σύγκρουση έχει ήδη αφήσει πίσω της τα ίχνη της φθοράς, της σιωπής και της απώλειας.
Διαβάζοντας ξανά τον Claude Mollard και τη μεγάλη του σύλληψη περί της «Πέμπτης Εξουσίας», συνειδητοποιώ πόσο επιπόλαια αντιμετωπίζουμε ακόμη στην Ελλάδα το ζήτημα του πολιτισμού.
Ο Μολάρ δεν αντιλαμβάνεται την κουλτούρα ως έναν τομέα της δημόσιας διοίκησης ούτε ως προέκταση της εκπαιδευτικής πολιτικής.
Τη συλλαμβάνει ως αυτόνομο πεδίο ισχύος.
Ως έναν μηχανισμό παραγωγής συμβολικής κυριαρχίας, μέσα από τον οποίο μια κοινωνία οργανώνει τις ιεραρχίες της ευαισθησίας της, διαμορφώνει τα καθεστώτα ορατότητας και αορατότητας, καθορίζει ποια έργα, ποια σώματα, ποιες αφηγήσεις και ποιες μορφές ζωής θα αποκτήσουν διάρκεια μέσα στον χρόνο.
Με αυτή την έννοια, η πολιτιστική πολιτική δεν αφορά την τέχνη.
Αφορά τη διαχείριση της συλλογικής φαντασίας.
Και ακριβώς γι’ αυτό οι συγκρούσεις που εκδηλώνονται γύρω από τους μεγάλους πολιτιστικούς θεσμούς δεν είναι ποτέ αθώες.
Κάτω από τις διοικητικές, οικονομικές ή νομικές τους μορφές υποκρύπτεται πάντοτε μια βαθύτερη αντιπαράθεση για την κατοχή του συμβολικού κεφαλαίου.
Ο Pierre Bourdieu το είχε περιγράψει με ακρίβεια: κάθε πολιτιστικό πεδίο αποτελεί τόπο αγώνα για τη νομιμοποίηση του γούστου, της αισθητικής και της αξίας.
Εκείνο που διακυβεύεται δεν είναι απλώς η διαχείριση ενός οργανισμού αλλά το δικαίωμα ορισμού του τι θεωρείται σημαντικό.
Ποιος δικαιούται να μιλήσει εξ ονόματος του πολιτισμού.
Ποιος θα εκπροσωπήσει μια χώρα απέναντι στον εαυτό της και απέναντι στον κόσμο.
Η υπόθεση του Λούκου υπερβαίνει κατά πολύ τη βιογραφία ενός προσώπου. Ανήκει σε μια ευρύτερη ιστορία συγκρούσεων γύρω από την ίδια την έννοια της πολιτιστικής εξουσίας. Γιατί κάθε φορά που ένας θεσμός μετακινείται από τη διαχειριστική αδράνεια προς τη διεθνή ακτινοβολία, παράγεται αναπόφευκτα μια νέα γεωγραφία ισχύος.
Νέα κέντρα πολιτικής επιρροής, νέες αισθητικές ιεραρχίες, νέες μορφές αναγνώρισης. Και τότε αρχίζει η πραγματική σύγκρουση. Όχι για τα οικονομικά ή τα διοικητικά ζητήματα, που αυτά είναι συνήθως το επιφαινόμενο. Η πραγματική σύγκρουση αφορά το ποιος θα κατέχει το δικαίωμα να ορίζει τον πολιτισμικό ορίζοντα μιας εποχής.
Ο Michel Foucault μάς δίδαξε ότι η εξουσία δεν λειτουργεί πρωτίστως μέσω της απαγόρευσης αλλά μέσω της παραγωγής αληθειών.
Παράγει λόγους, ταξινομήσεις, ορατότητες, κανονικότητες.
Το ίδιο συμβαίνει και στο πολιτιστικό πεδίο.
Οι μεγάλες πολιτιστικές συγκρούσεις δεν αφορούν πρωτίστως έργα.
Αφορούν καθεστώτα αλήθειας. Αφορούν το ποιος θα ορίσει τι είναι πρόοδος, τι είναι πρωτοπορία, τι είναι ποιότητα, τι είναι εθνική εκπροσώπηση, τι είναι πολιτιστικό κύρος.
Και γι’ αυτό οι συγκρούσεις αυτές αποκτούν συχνά χαρακτήρα σχεδόν θεολογικό. Γιατί στο βάθος τους δεν διακυβεύονται απλώς πολιτικές αποφάσεις αλλά μορφές πίστης για το τι μπορεί να γίνει μια κοινωνία.
Οι πολιτιστικοί θεσμοί δεν είναι μόνο μηχανισμοί παραγωγής νοήματος. Είναι και μηχανισμοί παραγωγής θυσιών. Κάθε πολιτισμικό σύστημα, όταν αδυνατεί να αντιμετωπίσει τις εσωτερικές του αντιφάσεις, αναζητεί συχνά ένα σώμα επάνω στο οποίο θα εγγράψει τις εντάσεις του.
Ο René Girard το περιέγραψε ως μηχανισμό του αποδιοπομπαίου θύματος. Η κοινότητα ανακουφίζεται προσωρινά μεταφέροντας τις συγκρούσεις της σε ένα πρόσωπο. Έτσι αποφεύγει να αναμετρηθεί με τις βαθύτερες αντινομίες της.
Το πρόβλημα προσωποποιείται και η αυτοκριτική αναστέλλεται.
Αλλά η πιο βαθιά πολιτισμική πληγή δεν είναι ποτέ η κατηγορία. Οι κατηγορίες ανήκουν στην ιστορία των θεσμών όσο και οι επιτυχίες τους. Η πραγματική πληγή βρίσκεται αλλού: στην αδυναμία της συλλογικής μνήμης να παραγάγει ευγνωμοσύνη.
Μια κοινωνία που χάνει την ικανότητα της ευγνωμοσύνης μετατρέπεται σταδιακά σε κοινωνία διαρκούς αξιολόγησης. Δεν αναγνωρίζει πλέον το δώρο, παρά αναζητεί μόνο το σφάλμα. Δεν βλέπει τη συμβολή.
Αναζητεί την αστοχία.
Δεν οικοδομεί γενεαλογίες.
Ξέρει μόνο οργανώνει λογιστικούς ελέγχους.
Και τότε ο πολιτισμός παύει να λειτουργεί ως χώρος μετάδοσης και γίνεται χώρος επιτήρησης.
Η αθώωση, βεβαίως, αποκαθιστά τη νομική τάξη.
Δεν αποκαθιστά όμως τον ιστορικό χρόνο.
Δεν επιστρέφει τις χαμένες δεκαετίες, ούτε θεραπεύει την πολιτισμική καχυποψία που έχει ήδη εγκατασταθεί.
Η αθώωση έχει πάντοτε κάτι τραγικό.
Έρχεται όταν η ιστορία έχει ήδη προχωρήσει.
Όταν το τραύμα έχει ήδη παραχθεί.
Όταν η δημόσια συνείδηση έχει ήδη εκπαιδευτεί περισσότερο στην κατηγορία παρά στη δικαίωση.
Γι’ αυτό η αθώωση συχνά μοιάζει με αρχαιολογικό εύρημα: αποκαλύπτει την αλήθεια ενός παρελθόντος το οποίο κανείς δεν μπορεί πλέον να επαναφέρει.
Και εδώ βρίσκεται το πραγματικό ερώτημα που θέτει η υπόθεση Λούκου.
Όχι τι συνέβη σε έναν άνθρωπο. Αλλά τι είδους σχέση διατηρεί μια χώρα με την ίδια την Πέμπτη Εξουσία της.
Αν αντιλαμβάνεται τον πολιτισμό ως χώρο δημιουργίας οριζόντων ή ως πεδίο διαχείρισης ισορροπιών.
Αν μπορεί να αναγνωρίσει το χρέος της απέναντι σε όσους διεύρυναν το πεδίο του ορατού. Αν διαθέτει αρκετή αυτοπεποίθηση ώστε να προστατεύσει εκείνους που την υπερέβησαν.
Η αληθινή δοκιμασία ενός πολιτισμού δεν συντελείται τη στιγμή που απονέμει βραβεία, εγκαινιάζει κτίρια ή οργανώνει επετειακά αφιερώματα. Συντελείται τη στιγμή που καλείται να αποφασίσει αν θα σταθεί δίπλα σε εκείνους που συνέβαλαν στη διεύρυνση της συλλογικής του φαντασίας.
Εκεί κρίνεται το μέγεθος μιας χώρας.
Εκεί αποκαλύπτεται η ποιότητα των θεσμών της.
Και εκεί, τελικά, φαίνεται αν η Πέμπτη Εξουσία λειτουργεί ως δύναμη πολιτισμού ή ως ένας ακόμη μηχανισμός λήθης
Manos Lamprakis.
protothema.gr/culture/ Γιώργος Λούκος: Βραδιά τιμής και ηθικής δικαίωσης για τον άνθρωπο που απογείωσε το Φεστιβάλ Αθηνών Πλήθος καλλιτεχνών βρέθηκαν στην Πειραιώς 260, τον χώρο που ο ίδιος δημιούργησε, για να του χαρίσουν το πιο θερμό τους χειροκρότημα - Δείτε φωτογραφίες
lifo.gr/ Αθωώθηκε ο Γιώργος Λούκος, πρώην πρόεδρος και διευθυντής του Φεστιβάλ Αθηνών Είχε εξαναγκαστεί σε παραίτηση από τον τότε υπουργό Πολιτισμού του ΣΥΡΙΖΑ, Αριστείδη Μπαλτά, 20.6.2023
Πάλι για τον Γιώργο Λούκο θα μιλήσουμε; Φταίει το γεγονός ότι η Πειραιώς 260, που είναι δικό του δημιούργημα, γιορτάζει φέτος τα 20 χρόνια της; Πώς συντηρούνται ζωντανοί στη μνήμη οι τόποι και οι άνθρωποι; «Ζωντανοί» σημαίνει υποχρεωτικά και παραγωγικοί; Της Μαρίας Κατσουνάκη. kathimerini.gr/opinion/ Μετά τον Γιώργο Λούκο
Κατηγορία
Δοκίμιο - στοχασμοί
Λάκης Ιγνατιάδης
Ραβδοσκοπία ατζαμή
Τελευταία άρθρα από τον/την Λάκης Ιγνατιάδης
- Yorgos Kyriakopoulos: Ββββουου ο βοριάς που τ'αρνάκια παγώνει, μαθαίναμε στο σχολείο, από το fb
- Από τις 32 υποψήφιες ως την παγκόσμια πρωταθλήτρια που θα σηκώσει το χρυσό κύπελλο στο Λος Άντζελες στις 19 Ιουλίου- αναλυτικό σχεδιάγραμμα
- Λογοκρισία στην Εφημερίδα των Συντακτών σε βάρος του Γιάννη Κιμπουρόπουλου
- Ποιος παπάς ακούγεται ότι έπλεξε το εγκώμιο του δήμαρχου Χρ. Βρεττάκου σε κάποια εκδήλωση που συμμετείχε; Του Μανώλη Γλαμπεδάκη, από το fb
- Αχ πολύ ήθελα να ήμουν κι εγώ όπως χρόνια πριν εκεί που οι εξαίσιοι Ντέιβιντ Μπερν και Νικ Κέιβ είμαι σίγουρος ότι μάγεψαν και ομόρφυναν αυτούς που παραβρέθηκαν στις συναυλίες τους στην Αθήνα