Σκανδιναβικές χώρες ήταν οι πρώτες που ήδη από την αρχή της χιλιετίας (2000) ενέταξαν τα ψηφιακά μέσα στις Ήδη από το 2023, η Σουηδία, η Φινλανδία και η Δανία περιόρισαν τη χρήση των ψηφιακών μέσων (tablets, laptops, οθόνες αφής) και επέστρεψαν στα έντυπα βιβλία, το χαρτί και το μολύβι, επενδύοντας δεκάδες εκατομμύρια ευρώ για την αγορά φυσικών βιβλίων, ώστε κάθε μαθητής να έχει το δικό του σύγγραμμα. Μόνο το 2023 εκτιμάται ότι η Σουηδία δαπάνησε κονδύλι ύψους άνω των 60 εκατ. ευρώ για έντυπα σχολικά βιβλία.
Ο αλγόριθμος της ανάγνωσης
Για να συμβεί αυτή η μεταστροφή- παρά την συνεχόμενη εισβολή της τεχνολογίας στη ζωή μας -προηγήθηκε η διεξαγωγή εκτεταμένων ερευνών που έδειξαν ότι τα παιδιά δεν αποκτούν καλύτερη μαθησιακή ικανότητα όταν χρησιμοποιούν πολύ ή αποκλειστικά την οθόνη και εγκαταλείπουν την παραδοσιακή ανάγνωση Τα ανησυχητικά ευρήματα έδειξαν πτώση στις επιδόσεις των μαθητών, ιδιαίτερα στην ανάγνωση και την κατανόηση κειμένου μετά την έντονη ψηφιοποίηση της σχολικής εκπαίδευσης σχολείων. Όπως εξηγεί η ψυχολόγος Ελίνα Κεπενού το μυαλό λειτουργεί διαφορετικά κατά την ανάγνωση και χρησιμοποιεί αλγόριθμους που αποθηκεύουν καλύτερα την πληροφορία τόσο αναφορικά με το περιεχόμενο της ανάγνωσης όσο και με την σωστή ορθογραφία και τον τρόπο σύνταξης. Ο «αλγόριθμος της ανάγνωσης» από ένα έντυπο βιβλίο που ο μαθητής κρατά στα χέρια του –και ενδεχομένως μπορεί να σημειώνει ή να υπογραμμίζει με μολύβι πάνω στο χαρτί- βοηθά στην απομνημόνευση και βελτιώνει τη μαθησιακή ικανότητα ειδικότερα στις μικρότερες ηλικίες. Ακόμα πιο εντυπωσιακά αποτελέσματα έχει η δυνατή ανάγνωση, κατά την οποία ενεργοποιείται μία οπτικο-ακουστική διαδικασία που αφομοιώνει και αποθηκεύει καλύτερα την πληροφορία στον εγκέφαλο.
Στον αντίποδα, τα ευρήματα των μελετών έδειξαν ότι η αυξημένη χρήση οθονών στους μαθητές και ακόμα περισσότερο στους λιλιπούτειους μαθητές των πρώτων τάξεων του δημοτικού οδηγεί σε απόσπαση της συγκέντρωσης και σε μειωμένη απομνημόνευση. Στη Φιλανδία, τη Δανία και τη Σουηδία, οι ειδικοί είχαν αρχίσει να προβληματίζονται πριν την πανδημία του κορονοϊού όταν έδωσαν σε 2χρονα νήπια βιβλία και εκείνα δεν επιχείρησαν να τα ανοίξουν, αλλά έσυραν το δάχτυλο τους στο εξώφυλλο αναπαράγοντας την κίνηση που κάνουμε «σκρολάροντας» την οθόνη του κινητού τηλεφώνου. Επειδή κατά την διάρκεια της πανδημίας, η τηλεκπαίδευση μπήκε με «βίαιο» και αναγκαστικό τρόπο στην ζωή των μαθητών, τότε αυξήθηκε αλματωδώς η χρήση οθονών στα παιδιά και μοιραία φάνηκαν κι οι πρώτες διαταραχές.
Η σημασία της χειρόγραφης γραφής
Ένα από τα βασικά επιχειρήματα για την επιστροφή στη γραφή στο χαρτί ήταν η θετική επίδραση που έχει στη μάθηση. Έρευνες δείχνουν ότι η χειρόγραφη γραφή ενεργοποιεί περισσότερες περιοχές του εγκεφάλου σε σχέση με την πληκτρολόγηση, βελτιώνοντας τη μνήμη, την κατανόηση και την ανάπτυξη της γλώσσας. Επίσης, η γραφή στο χαρτί βοηθά στη συγκέντρωση, χωρίς τους περισπασμούς που προκαλούν οι ψηφιακές συσκευές.
Η Σουηδία άρχισε να προσαρμόζει την εκπαιδευτική πολιτική της, προσπαθώντας να βρει μια ισορροπία ανάμεσα στην τεχνολογία και την παραδοσιακή μάθηση. Στις μικρές τάξεις, η έμφαση δίνεται τώρα στα έντυπα βιβλία και τη χειρόγραφη γραφή. Η χρήση των οθονών περιορίζεται στην προσχολική ηλικία, ενώ τα κινητά τηλέφωνα απαγορεύονται στα σχολεία. Τα ψηφιακά εργαλεία χρησιμοποιούνται μόνο όταν είναι απολύτως αναγκαία.
Η εμπειρία της Σουηδίας αποδεικνύει ότι η τεχνολογία μπορεί να προσφέρει σημαντικά εργαλεία στη μάθηση, αλλά πρέπει να συνδυάζεται με παραδοσιακές μεθόδους. Η ισορροπία ανάμεσα στον ψηφιακό και τον πραγματικό κόσμο είναι κρίσιμη για την ανάπτυξη των παιδιών, και η γραφή στο χαρτί παραμένει αναπόσπαστο κομμάτι της διαδικασίας μάθησης.
