Σιγά σιγά, όμως, σε αυτήν την επωδό προσκολλώνται και πτυχές που δεν συντάσσονται με το παλιό αλλά με το διαρκές. Παύουν, όμως, να εξυπηρετούν τη νέα πραγματικότητα των σαρωτικών ταχυτήτων, που δεν έχει χρόνο να σταθεί για λίγο, να επεξεργαστεί, να συγκρίνει, να αντισταθεί στο «λάθος» ή στην τυραννία της μιας αλήθειας.

Πρόσφατα το Μορφωτικό Ιδρυμα Εθνικής Τραπέζης οργάνωσε ημερίδα για το, εξαιρετικά επισφαλές, μέλλον των ανθρωπιστικών σπουδών στην Ελλάδα και η «Κ» (31/5) φιλοξένησε, ανάμεσα σε άλλες, και την άποψη του ανθρωπολόγου, ομότιμου καθηγητή στο Χάρβαρντ, Μάικλ Χέρτσφελντ. Αντιγράφουμε: «Ενα βασικό πρόβλημα των ανθρωπιστικών μελετών γενικά είναι ότι απαιτούν ανθρωπιά. Παγιδευμένες μεταξύ των αυτοματισμών της γραφειοκρατικής αντίληψης του έργου των πανεπιστημίων αφενός και της παραγωγής όλο και πιο αφηρημένων θεωρητικών προσεγγίσεων αφετέρου, δύσκολα αντιστέκονται στη σημερινή νεοφιλελεύθερη και ωφελιμιστική αγορά ιδεών, στη γοητεία των πιο άμεσα κατανοητών φυσικών επιστημών». Αναφέρεται στη συνέχεια στην πνευματική λεηλασία που διαδραματίζεται αυτή τη στιγμή στις Ηνωμένες Πολιτείες, σε αυτό που συμβαίνει στον Χάρβαρντ, θεωρώντας ότι οι λαϊκιστές της Ακροδεξιάς τού επιτίθενται γιατί το θεωρούν εχθρική δύναμη, «που διαψεύδει διαρκώς τις συνωμοτικές θεωρίες τους». Και καταλήγει: «Καταλαβαίνουν δηλαδή ότι επιστήμες όπως η Ιστορία, η Κοινωνική Ανθρωπολογία και η Κοινωνιολογία, αλλά και η κριτική ανάλυση της Λογοτεχνίας και της Τέχνης, είναι σε θέση να αντιστέκονται στις προσπάθειές τους να διαμορφώσουν έναν κόσμο χωρίς την ελευθερία να εκφραζόμαστε, να διαμορφώνουμε γνώμες που δεν συμπίπτουν πάντα, αλλά που και στη διαφωνία ακονίζουν το τόσο πολύτιμο δώρο της καλοπροαίρετης κριτικής».

«Παλιό» κι αυτό. «Παλιός κόσμος». Πριν από 15 χρόνια, αποχαιρετίσαμε μια σπουδαία προσωπικότητα των γαλλικών γραμμάτων, φωτισμένη ελληνίστρια, τη Ζακλίν ντε Ρομιγί. Γιατί τη θυμηθήκαμε; Γιατί η Ρομιγί ανήκε σε εκείνους που από τον 20ό αιώνα διατυμπάνιζαν μιαν αλήθεια: το βαρύ φορτίο απαιτεί δυνάμεις που αποκτώνται με τη γνώση και όχι με την πληροφόρηση. Δυνάμεις που διαμορφώνουν πολίτες και πολιτισμό. Δεν συνέδεε την εκπαίδευση με την οικονομία, αλλά με την κοινωνία, τη συγκρότηση της προσωπικότητας, τις πνευματικές αξίες.

«Παλιό» κι αυτό. Και «ξεπερασμένο». Αλλες διαδρομές ακολουθεί η σημερινή εποχή και για να μπορέσει να τρέξει πετάει «φορτία» που την καθυστερούν. O αυταρχισμός και ο ολοκληρωτισμός δεν χρονοτριβούν με διλήμματα. Ωμότητα, το σημείο συνάντησής τους. Είναι οι «δράκοι» της ιστορίας – πόσο άμεσα, κατανοητά, τολμηρά μίλησε η Αριάν Μνουσκίν γι’ αυτό, με την παράστασή της στην Πειραιώς 260 την περασμένη εβδομάδα. Η στενή συνεργάτις της και συνδημιουργός του θεατρικού κειμένου, Ελέν Σιξού, γράφει σε σημείωμά της για τους «Μεγάλους Απάνθρωπους, Φίρερ, Λένιν, Στάλιν, -τιν, -νιν, -λιν, -τιν». Δεν εξαιρεί τον Πούτιν και τον Τραμπ. «Δεν καταλαβαίνουμε γιατί, πώς, ποιο είναι το μυστικό της εξουσίας τους. Μόνοι, αλλά περιτριγυρισμένοι από κόσμο υπνωτισμένο».

Πηγή: kathimerini.gr/opinion

Απόσπασμα από το άρθρο της  Χρύσα Πράντζαλου 

Το φαινόμενο της ψυχολογίας των μαζών - Η μαζική ύπνωση  

Ο Serge Moscovici (1981) συνοψίζει με εξαίρετο τρόπο τις πιο βασικές αρχές της ψυχολογίας των μαζών:

1. Ένα ψυχολογικό πλήθος είναι ένα σύνολο ατόμων που έχει μια διανοητική ενότητα, και όχι ένα συνονθύλευμα ατόμων συγκεντρωμένων στον ίδιο χώρο.

2. Το άτομο δρα συνειδητά επειδή η συνείδηση είναι ατομική, ενώ η μάζα δρα ασυνείδητα επειδή το ασυνείδητο είναι συλλογικό.

3. Τα πλήθη είναι συντηρητικά παρ' όλες τις επανασταστικές τους εκδηλώσεις: καταλήγουν πάντοτε να ξαναφτιάξουν ό,τι γκρέμισαν επειδή γι' αυτά -όπως και για τον υπνωτισμένο- το παρελθόν είναι απείρως πιο ισχυρό από το παρόν.

4. Οι μάζες (ανεξαρτήτως της κοινωνικής τους θέσης, της κουλτούρας τους ή της ιδεολογίας τους) νιώθουν την ανάγκη να υποταχθούν σε έναν ηγέτη ο οποίος δε τις πείθει με τη λογική ούτε τους επιβάλλεται με τη δύναμη, αλλά τις σαγηνεύει - όπως ένας υπνωτιστής- με το κύρος του.

5. Η προπαγάνδα έχει ως (παράλογες) βάσεις τις συλλογικές πεποιθήσεις και ως εργαλείο την (άμεση ή εξ αποστάσεως) υποβολή.

6. Τέλος, η πολιτική που αποσκοπεί στη διακυβέρνηση των μαζών είναι αναγκαστικά μια πολιτική φαντασίας: Οφείλει να βασιστεί στην κυρίαρχη ιδέα ή, ακόμη καλύτερα, σε μια έμμονη ιδέα την οποία διαχέει και καλλιεργεί στο μυαλό κάθε ανθρώπου-μάζας μέχρις ότου του υποβληθεί ολοκληρωτικά. Στη συνέχεια, αυτή η κυρίαρχη ή έμμονη ιδέα μετατρέπεται σε συλλογικές εικόνες και στο τέλος σε συλλογικές πράξεις και συμπεριφορές.

Τι συμπεραίνουμε από όλα αυτά;

Πού βασίζεται η υπεροχή ενός ηγέτη;

Συμπεραίνουμε ότι η ψυχολογία των μαζών, ξεκινώντας από την «ανάλυση» της (ψυχο-λογικής) ιδαιτερότητας του πλήθους, αλλά περνώντας γρήγορα και αβίαστα στο «αξίωμα» της (ψυχολογικής) υπεροχής του ηγέτη δεν διαπράττει απλώς ένα επιστημολογικό ολίσθημα με έντονα τα στοιχεία του ιδεολογικού προσδιοριμού και προσανατολισμού του, αλλά επιπλέον μεταθέτει, σε θεωρητικό επίπεδο, το κέντρο βάρους της προσέγγισής της.

Η υπεροχή του ηγέτη υποτίθεται πως βασίζεται στην ικανότητά του να σαγηνεύει τους οπαδούς του μέσα από τη δημιουργία και διάδοση ενός είδους «μαγνητικού κύματος» που προκαλείται από την «ιδέα κλειδί» την οποία πρώτος διοχευτεύει και στην οποία εμμένει πεισματικά μέχρι να συνεπάρει ολόκληρο το πλήθος και να το καταστήσει απόλυτα και ολοκληρωτικά δέσμιό της.

Για να εξηγήσει δηλαδή τον τρόπο λειτουργίας των πρωταγωνιστών της πολιτικής δράσης της εποχής του, ο Le Bon καταλήγει στη μελέτη της κινητήριας δύναμής τους, η οποία, σύμφωνα με τον ίδιο, δεν είναι άλλη από τον ηγέτη τους, τον άνθρωπο εκείνο που, όντας αναπόσπαστο κομμάτι τους, ξέρει να μιλά τη γλώσσα τους - που δεν είναι γλώσσα του μυαλού αλλά της καρδιάς- και κυρίως ξέρει να τους επηρεάζει χρησιμοποιώντας πραγματικά «σκηνοθετικά τερτίπια», ικανά να στρέψουν την προσοχή του πλήθους σε ένα συγκεκριμένο και μόνο θέμα, να το ξεκόψουν από την πραγματικότητα και να ερεθίσουν τη φαντασία του.