Δευτέρα, 27 Νοεμβρίου 2023 18:05

Δυο αντίθετες γνώμες, η μία σύντομη, για το νέο μουσείο Καβάφη στην Πλάκα

Επιλέγων ή Συντάκτης 
Βαθμολογήστε αυτό το άρθρο
(0 ψήφοι)

kavafi1Πάρη Σπίνου. Το πολύτιμο αρχείο του ποιητή, η βιβλιοθήκη, τα προσωπικά του αντικείμενα, αλλά και περιοδικές εκθέσεις γύρω από τη ζωή και το έργο του θα φιλοξενούνται εφεξής στην Πλάκα, στο νεοκλασικό που ανακαινίστηκε και διαμορφώθηκε ειδικά από το Ιδρυμα Ωνάση.

Ένα σπίτι για τον Κωνσταντίνο Καβάφη, μια μόνιμη στέγη στην Αθήνα, που φιλοξενεί το πολύτιμο αρχείο του, τη βιβλιοθήκη, τα προσωπικά του αντικείμενα, αλλά και περιοδικές εκθέσεις γύρω από τη ζωή και το έργο του, εγκαινιάστηκε χθες από το Ιδρυμα Ωνάση στην οδό Φρυνίχου 16Β, στην Πλάκα, 160 χρόνια μετά τον θάνατό του.

Ενα κτίριο του 1910, πραγματικό κομψοτέχνημα αρχιτεκτονικής, αποτελεί το κέλυφος όπου προστατεύονται μοναδικά τεκμήρια για τον Αλεξανδρινό ποιητή, ενώ η εσωτερική διαρρύθμιση με τα «μικρά δωμάτια», οι «κουρτίνες», ο χαμηλός φωτισμός, οι χρωματικοί τόνοι σε γκρι και ώχρα δημιουργούν μια ατμόσφαιρα που καθυποβάλλει και συμπαρασύρει στο ποιητικό σύμπαν του Κ.Π. Καβάφη.

 

«Τοπόσημο στο αθηναϊκό κέντρο» και «ορόσημο στην καβαφική έρευνα», όπως το χαρακτηρίζει ο πρόεδρος του Ιδρύματος Ωνάση, Αντώνης Παπαδημητρίου, το νέο σπίτι του Καβάφη είναι ανοιχτό σε κοινό και ερευνητές. «Ο στόχος δεν είναι να γίνει ένα “μουσείο” Καβάφη, αλλά ο επισκέπτης να πάρει μια εικόνα του πνευματικού και υλικού βίου του ποιητή, όσο βέβαια είναι αυτό εφικτό, και χωρίς ψεύτικους εντυπωσιασμούς».

Περνάμε τη βαριά πόρτα, ανεβαίνουμε τα σκαλιά του υπερυψωμένου ισογείου και συνειδητοποιούμε τη γνώση και την ευστοχία στην αρχιτεκτονική μελέτη του Flux-office της Εύας Μανιδάκη και του Θανάση Δεμίρη και στη μελέτη φωτισμού που υπογράφει η Ελευθερία Ντεκώ. Προσεκτικά σκύβουμε πάνω από τη νεκρική μάσκα του Καβάφη, παρατηρούμε τις προσωπογραφίες του που είχαν φιλοτεχνήσει ο Καλμούχος, ο Κεφαλληνός, ο Μαλέας, στεκόμαστε στις παλιές οικογενειακές φωτογραφίες.

Σε μια προθήκη βρίσκονται τα προσωπικά του αντικείμενα, το κομπολόι, η ταμπακιέρα με τα αρχικά του, μια πίπα καπνού σε μεταξωτή θήκη, ενώ στη μορφή του παραπέμπει ένα ζευγάρι στρογγυλά γυαλιά με σκελετό από ταρταρούγα – είναι το μοναδικό αντίγραφο ανάμεσα σε αυθεντικά εκθέματα.

 

Δίπλα στο γραφείο του βρίσκεται η πρώτη έκδοση με τα ποιήματά του, χρονολογείται από το 1935, από τις Εκδόσεις Αλεξανδρινής Τέχνης, σε φιλολογική επιμέλεια Ρίκας Σεγκοπούλου. Το εκλεπτυσμένο γούστο του αναδεικνύουν όμορφα κηροπήγια, γυάλινα βάζα, κομψές ανθοστήλες, τραπεζάκια από ξύλο και φίλντισι, ένα τουρκικό χαλί, ένας σκαλιστός καθρέφτης και άλλα αντικείμενα που ο Καβάφης είχε στην κατοικία του, στην Αλεξάνδρεια, ενώ στην Ελλάδα τα μετέφεραν ο Αλέκος και η Ρίκα Σεγκοπούλου, οι άμεσοι κληρονόμοι του.

Η νέα στέγη του Κ.Π. Καβάφη χωρίζεται σε τρία τμήματα. Από τον πιο προσωπικό χώρο μεταφερόμαστε σε αυτόν με τις περιοδικές εκθέσεις και καταλήγουμε στο Αναγνωστήριο, που φιλοξενεί πορτρέτα του Αλεξανδρινού ποιητή με τη ματιά σπουδαίων καλλιτεχνών (Εγγονόπουλος, Levine, Ιωάννου, Σόρογκας κ.ά.), αλλά και έργα με τοπία της Αλεξάνδρειας. Εδώ οι ερευνητές και το κοινό μπορούν να έρθουν σε φυσική επαφή με το Αρχείο Καβάφη, που προστατεύεται σε ειδικό χώρο.

Οσον αφορά τις περιοδικές εκθέσεις, η αρχή γίνεται με την «Αθήνα του Καβάφη». «Επήγα στας Αθήνας –ωσάν να επήγαινα σε μια Μέκκα– αποφασισμένος να μ’ αρέσει, κι εκράτησα τον λόγο μου», έγραφε το 1902 ο ποιητής σε επιστολή του στη Μαριγώ Καβάφη, αντικατοπτρίζοντας την περίπλοκη σχέση του με την πρωτεύουσα, καθώς κάποιοι λογοτεχνικοί κύκλοι τον επιδοκίμαζαν και άλλοι τον αποδοκίμαζαν.

Ο ίδιος έκανε τρία ταξίδια στην Αθήνα, τα δύο πρώτα, το 1901 και το 1903, ήταν συναρπαστικά και γεμάτα ανακαλύψεις. Το επόμενο έγινε το 1905 όταν επισκέφθηκε τον ετοιμοθάνατο αδελφό του Αλέξανδρο, ο οποίος είχε προσβληθεί από τυφοειδή πυρετό. Οταν επέστρεψε ξανά το 1932, ο Καβάφης είχε διαγνωστεί με καρκίνο στον λαιμό και υποβλήθηκε σε τραχειοτομή στο Νοσοκομείο του Ερυθρού Σταυρού.

Η ύστατη αθηναϊκή υποδοχή του χαρακτηρίστηκε από εκδηλώσεις λατρείας και συμπάθειας, μια καθυστερημένη αλλά γλυκόπικρη επικύρωση της λογοτεχνικής επιτυχίας του.

Στην αίθουσα «Η Αθήνα του Καβάφη» ξεχωρίζουν οι σελίδες από τα ταξιδιωτικά του ημερολόγια, επιστολές από τον Γρηγόριο Ξενόπουλο, τον Ιωνα Δραγούμη, τον Αγγελο Σικελιανό, τον Δημήτρη Μητρόπουλο –ο οποίος μελοποίησε ποιήματά του–, τον Τέλλο Αγρα, τον Ναπολέοντα Λαπαθιώτη. Υπάρχουν επίσης βιβλία με αφιερώσεις από τον Καρυωτάκη, τον Θεοτοκά, τη Γαλάτεια Καζαντζάκη, κ.ά.

Το 2012 το Ιδρυμα Ωνάση απέκτησε το Αρχείο Καβάφη (Αρχείο Γ. Π. Σαββίδη), το 2019 ολοκλήρωσε την ψηφιοποίηση, ταξινόμηση και πλήρη τεκμηρίωση (cavafy.onassis.org), τον Απρίλιο του 2023 οργάνωσε στη Νέα Υόρκη το καβαφικό φεστιβάλ «Archive of Desire», ενώ την άνοιξη του 2024 θα ανοίξει ξανά τις πόρτες της στο κοινό η Οικία Καβάφη στην Αλεξάνδρεια, στην οδό Λέψιους – είναι έτοιμη, αλλά λόγω του πολέμου τα εγκαίνια μετατέθηκαν.

Εν τω μεταξύ, από 22 έως 26 Νοεμβρίου, στην Ωνάσειο Βιβλιοθήκη παρουσιάζεται η περφόρμανς «Constantinopoliad» που είχε κάνει πρεμιέρα στη Νέα Υόρκη και από το ίδιο φεστιβάλ μπορείτε να παρακολουθήσετε τη μουσική βραδιά Waiting for the Barbarians στο onassis.org και στο YouTube Channel του Ιδρύματος Ωνάση.

ℹ️ Αρχείο Καβάφη, Φρυνίχου 16Β, Πλάκα. Ημέρες και ώρες λειτουργίας: Τρίτη, Πέμπτη, Σάββατο 11.00-18.00. Είσοδος ελεύθερη. Πληροφορίες: 210 3713 000

Πηγή:  efsyn.gr/tehnes  

Βίντεο : Ένα μόνιμο «σπίτι» για το Αρχείο Καβάφη εγκαινιάζει στην Αθήνα το Ίδρυμα Ωνάση 

Ανάρτηση στο fb του Yorgos Kyriakopoulos

  kavafi2Cavafy? Not... που θά 'λεγαν και οι νεώτεροι πολίτες.

Πώς μπορεί ένα πλούσιο Ίδρυμα να ξεγελάσει ταλαντούχους δημιουργούς και να δημιουργήσει μία τόσο σφαλερή (από κάθε άποψη) εικόνα. Και δεν πειράζει που δεν μοιάζει με την Οδό Λέψιους στην Αλεξάνδρεια. Πειράζει που μοιάζει με Εκάλη ή Ψυχικό. Νέο χρήμα. Και κάπου πίσω από την βελούδινη κουρτίνα είναι (σχεδόν κρυμμένη) κι εκείνη η πολυθρόνα του ποιητή. Τόσο έρημη και μόνη...

Και 4 σχόλια, σαφώς εκτενέστερα, από την ανάρτηση.

Alexandros Konstantinopoulos: Πάντως θέλω να πάω. Όπως κ αν έχει, που δίκιο έχετε για την εικόνα, όμως η αλήθεια ειναι ότι με δωρεάν είσοδο υπάρχει η δυνατότητα σε όλους, ανεξαιρέτως, όχι μόνο σε ερευνητές που κ εκείνοι δεν την είχανε απ' ότι μαθαίνω, να δουν αυτά τα σπάνια αρχεία...

Denys Zacharopoulos: Πάντως συχνά η «μουσειολογεία» έχει ισοπεδώσει τον αρχικό της ρόλο που ήταν η « επιμέλεια». Έχει γίνει ένα είδος decoration που ακολουθεί περισσότερο την αισθητική της βιτρίνας από ότι την εσωτερική λογική της έκθεσης και των έργων. Στη Γαλλία από όπου βγήκε ο όρος «μουσειολογεία» από το Georges-Henri Rivière, μέσα από την εθνολογία και ανθρωπολογία, με στόχο να προσφέρει στους κλασικούς επιμελητές μουσείων που δεν ήξεραν διαφορετικά ιστορικά και κοινωνικά περιβάλλοντα πέρα από τη δυτική τέχνη και ιστορία, τη δυνατότητα να εκθέτουν με τρόπο πιο ευανάγνωστο αντικείμενα από άλλες ηπείρους και πολιτισμούς ή από την καθημερινότητα της εργασίας στην αγροτική ζωή, κατέληξε πλέον να μοιάζει με εγχειρίδιο διακόσμησης μαγαζιών του Ντιορ ή του Γκωτιέ. Γιαυτό και ο όρος στη Γαλλία, καταργήθηκε τελείως! Οι επιμελητές των συλλογών είναι ειδικευμένοι στην περίοδο που ασχολούνται και απλά συνεργάζονται με τον αρχιτέκτονα για τη διαρρύθμιση και τη «σκηνογραφία». Διεθνώς έχει πλέον η μουσειολογία αποκομμένη από το περιεχόμενο των εκθεμάτων και με στόχο να κολακεύει το θεατή μέσω εντυπωσιασμού, όπως αρέσει στα Δ.Σ., τους πολιτικούς και τους χορηγούς, έχει καταντήσει δουλειά ντεκορατέρ! Λυπάμαι πραγματικά γιατί διδάξαμε στο Πανεπιστήμιο Μουσειολογεία και σημαντικοί άνθρωποι συνέβαλαν στη διαμόρφωση μιας ουσιαστικής παιδείας, των μουσείων, αλλά στην «ελεύθερη αγορά» το προϊόν τη χρήση, τη μορφή και το ήθος, τα καθορίζει ο πελάτης! Θυμάμαι πάντα τη σοφή διαπίστωση του μεγάλου ανθρωπολόγου Georges Balandier, που εκφράζει απολύτως την νοοτροπία που χαρακτηρίζει την σημερινή αντίληψη των κυβερνώντων ιδιωτών και κράτους, σχετικά με τα μουσεία στη χώρα μας: «στην Αφρική η χρήση της γραβάτας προηγείται της χρήσης του πουκαμίσου».

Νίκος Καλτσάς: Καλησπέρα Γιώργο. Επίτρεψέ μου ένα σχόλιο. Την έκθεση δεν την είδα ακόμη για να έχω προσωπική άποψη. Βλέποντας τις εικόνες και τα όσα γράφεις τόσο εσύ όσο και όσοι σχολίασαν την ανάρτησή σου, μάλλον έχετε δίκιο. Το σχόλιό μου, ωστόσο, δεν αφορά στην έκθεση, αλλά στο Ίδρυμα Ωνάση. Με το ίδρυμα αυτό έχω συνεργαστεί σε τρεις μεγάλες εκθέσεις (θεματικές και περιοδικές βεβαίως) στη Ν. Υόρκη, δύο από τις οποίες μάλιστα παρουσιάστηκαν και στην Ελλάδα. Έχοντας, συνεπώς, την εμπειρία από την άμεση συνεργασία, θέλω να κάνω τις εξής επισημάνσεις: Το ΔΣ του Ιδρύματος συζητούσε με τον/τους επιμελητές μόνο στην αρχή για την ουσία, το σκεπτικό δηλαδή των εκθέσεων. Από εκεί και πέρα δεν έκανε καμιά παρέμβαση (όπως κάνουν κάποια άλλα ΔΣ) αλλά άφηνε εν λευκώ την περαιτέρω οργάνωση και παρουσίαση στους ειδικούς, στους συντελεστές δηλ. επιμελητές, αρχιτέκτονες, σκηνογράφους, συγγραφείς κλπ. και μάλιστα χωρίς να φείδεται χρημάτων. Θέλω να πω ότι για το όποιο αποτέλεσμα, κυρίως το μουσειογραφικό - σκηνοθετικό την ευθύνη φέρουν οι συντελεστές και όχι το Ίδρυμα. Και δεν ξέρω αν εδώ μπορώ να πω τη φράση "ότι το Ίδρυμα έδειξε, τουλάχιστον τότε, σεβασμό στους ειδικούς". Αν δεν το έκανε ίσως και να διαμαρτύρονταν οι ειδικοί ότι το Ίδρυμα επεμβαίνει στο έργο τους. Όσο για τον ζήτημα της προβολής, αυτό είναι ένα άλλο θέμα το οποίο θέλει μεγάλη συζήτηση, γιατί κι ο χορηγός έχει τις απαιτήσεις του, τις οποίες δέχεσαι ή όχι.

Yorgos Kyriakopoulos / Νίκος Καλτσάς Θυμάμαι καλά Νίκο την ευεργετική συνεισφορά του Ιδρύματος, τόσο στις εκθέσεις που αναφέρεις, όσο και στην βιβλιοθήκη του Εθνικού Μουσείου. Και δέχομαι το σχόλιό σου ως αδιαμφισβήτητο. Ίσως η παρούσα κατάσταση διαφέρει στο ότι δεν αποτελεί συνεργασία με κάποιον τρίτο "ιδιοκτήτη"-φορέα, αλλά έκθεση ενός αρχείου που αποτελεί ιδιοκτησία του ίδιου του Ιδρύματος. Και σ' αυτό ίσως αντικατοπτρίζεται και κάποια σημαντική διαφοροποίηση της νοοτροπίας λήψης αποφάσεων. Το αποτέλεσμα θα το κρίνει ο καθένας μετά την επίσκεψη. Αλλά το περιεχόμενο της επικοινωνιακής καταιγίδας είναι λυπηρό.

Χρίστος Γ. Παπαδόπουλος: Πηγα σήμερα...Είχα διαβασει νωρίτερα μια διευκρίνηση πως δεν πρόκειται για Μουσείο αλλά για το αρχείο του Καβάφη και δεν υπαρχει καν μουσειολογική παρουσίαση των εκθεμάτων. Υπό αυτή την έννοια, χαιρομαι που ένα περιφερόμενο αρχείο βρήκε μονιμη στέγη 90 χρόνια μετα το θανατο του ποιητή, σε ένα ωραίο κτήριο, συγχρονο,αν δεν κανω λάθος, του Καβάφη, αλλά εκ προιμίου άσχετο με τη ζωή και το έργο ποιητή. Εντόπισα ένα λαθάκι ,δευτερευούσης σημασίας, στη σειρά των πορτρέτων του Καβάφη (τα εργα των Σωτήρη Σόρογκα και Άριας Κομιανου ήταν τοποθετημενα αντίστροφα , το ένα στη θεση του άλλου)

Εκείνο που ανυπομονω να δω ειναι το Σπίτι του Καβάφη, στην Αλεξάνδρεια. Στην ως τωρα κατάσταση του, η έξυπνη λογικη της σχετικής αναπαράστασης που επιχείρησε ο Κωστής Μοσκώφ, έδινε στον επισκέπτη την ψευδαίσθηση της καβαφικής ατμόσφαιρας, έστω κι αν τα περισσότερα έπιπλα κι αντικείμενα ήταν ρεπλίκες κι ελάχιστα ήταν πραγματι του Καβάφη.

Θυμάμαι όταν το πρωτοεπισκέφτηκα, το 1994, ένα χρόνο νομίζω μετα την λειτουργία του, έγραψα στο βιβλίο επισκεπτων ότι ένιωθα σαν να επισκέφτηκα τον Πανάγιο τάφο της ποίησης. Θαρρείς κι είχε ακόμα τη μυρωδιά του ποιητή . (παραβλέπω τερατα και σημεια που συνεβησαν κι εκει κατα καιρους απο περίεργες εικαστικές παρεμβάσεις-για να το πω κομψά).

Ακούγεται πως ο νέος σχεδιασμός του είναι τέτοιος που να συνάδει με ένα σύγχρονο μουσείο.Θα πρέπει να περιμένουμε την άνοιξη να ανοίξει επίσημα κι ελπίζω εκτός απο τις αναγκες ενος συγχρονου μουσείου ν ανταποκρίνεται στο περιβάλλον του , στην ιστορία του και στο μύθο του.

Διαβάστηκε 674 φορές
Λάκης Ιγνατιάδης

Ραβδοσκοπία ατζαμή

Προσθήκη νέου σχολίου

Κωδικός ασφαλείας
Ανανέωση