Ο ένας έφυγε 21 Οκτωβρίου και ο άλλος είχε γεννηθεί 23 Οκτωβρίου του 1925. Οι δύο αυτοί άνθρωποι, όμως, είχαν διασταυρωθεί και υποστηρίξει ο ένας τον άλλον σε δύσκολους και ζοφερούς καιρούς.

Και οι δύο έλεγαν πάντα αυτό που πίστευαν, δεν κολάκευαν, δεν άφηναν το ρεύμα να τους παρασύρει· δημιουργούσαν το δικό τους. Τον Διονύση Σαββόπουλο και τον Μάνο Χατζιδάκι χώριζαν 19 χρόνια, αλλά ένωναν πολλά, δηλωμένα ή αδήριτα. Στο αφιέρωμα για τα «100 χρόνια Μάνος» της «Κ», που κυκλοφόρησε την περασμένη Κυριακή, ο Φώτης Απέργης ανθολόγησε δύο περιστατικά:

Η γαλλική είναι «χαμηλής εμπιστοσύνης» κοινωνία, αυτή ήταν η σκέψη μου όταν επισκέφθηκα πριν από δέκα ημέρες το μουσείο του Λούβρου. Μια παρατήρηση άνευ αξίας εάν δεν ήταν επίκαιρη. Μιάμιση ώρα πριν κλείσει το μουσείο, γύρω στις 7.30 μ.μ. το βράδυ της Τετάρτης, πέρασα τον πρώτο έλεγχο, μετά πέρασε η τσάντα μου το τεστ, ανέβηκα στην πτέρυγα Denon, όπου και απορρίφθηκα στον τρίτο έλεγχο γιατί η κάρτα των φίλων του μουσείου ήταν σε ηλεκτρονική και όχι σε «φυσική» μορφή. Η συζήτηση κράτησε αρκετά λεπτά, η κυρία κοίταξε το πρόσωπό μου προσεκτικά, μετά ζούμαρε τη φωτογραφία της κάρτας και με αυτό το γαλλικό ξεφύσημα –λίγο απαυδισμός, λίγο να τελειώνουμε– συναίνεσε και με άφησε να περάσω. Στη φωτό η επιχρυσωμένη Galerie d'Apollon του μουσείου. 

Fotini Naoum. Να μαστε πάλι με την τέλεια υποκρισία μας. Από τη μία, φωνάζουμε ότι «όλα τα σώματα είναι όμορφα», ότι «αγαπάμε τον εαυτό μας όπως είναι» και πως «οι ατέλειες μας κάνουν μοναδικούς».

Από την άλλη, μια κοπέλα τολμά να εμφανιστεί σε εκπομπή με τρίχες στις μασχάλες, κάτι απολύτως φυσικό, ανθρώπινο, παλιότερα αυτονόητο, και ξαφνικά όλοι σοκάρονται, την κοιτάζουν λες και διέπραξε ιεροσυλία. 

Η ίδια κοινωνία που κηρύττει την αποδοχή, βγάζει αφρούς μπροστά στο σώμα όπως πραγματικά είναι: ανεπεξέργαστο, ακατέργαστο, φυσικό.

Λίγα χρόνια πριν, οι γυναίκες δεν έτρεχαν πανικόβλητες να ξυριστούν παντου, για άντρες δεν το συζητάμε καν, ούτε ένιωθαν ντροπή για κάτι τόσο φυσιολογικό όσο οι τρίχες.

1ο) Τις τελευταίες ημέρες η απώλεια του Διονύση Σαββόπουλου προκάλεσε μια ιδιότυπη αναστάτωση. Όχι μόνο γιατί έφυγε ένας δημιουργός που σημάδεψε πέντε δεκαετίες μουσικής και λόγου, αλλά γιατί μαζί του ανασύρθηκαν όλα όσα η κοινωνία μας αρνείται να συμφιλιώσει: η πολιτική μνήμη, η θρησκευτική πίστη, η πνευματική ελευθερία, η έννοια της μεταμέλειας.

Κάθε εποχή διαβάζει τον καλλιτέχνη που χάνει σύμφωνα με τα ενοχικά της αντανακλαστικά κι έτσι, ο Σαββόπουλος, αντί να αποχαιρετηθεί ως άνθρωπος της τέχνης, μετατρέπεται σε πεδίο ερμηνευτικών συγκρούσεων.

Σχολιάζεται διαρκώς το πώς, «από την Αριστερά πέρασε στη Δεξιά», σαν να πρόκειται για πολιτικό οδοιπορικό που χρειάζεται μετάνοια ή εξιλέωση. 

Μα η πορεία του δεν υπήρξε γραμμική. Ήταν η πορεία ενός ανθρώπου που έμαθε ότι η ελευθερία δεν κατοικεί σε στρατόπεδα.