Ακολουθεί μία παρουσίαση της εξαιρετικής αυτής ομιλίας, όπου είναι φανερός ο προβληματισμός του για τη δημιουργία διαφορετικών μουσείων όχι μόνο τώρα αλλά και στο μέλλον όπου η εξέλιξη ενός μουσείου δεν θα αποτελεί απλά θέμα

κτηριακών εγκαταστάσεων. O  Dercon υποστηρίζει πως οφείλουμε να επαναπροσδιορίσουμε τί είδος μουσειακού χώρου

μπορούμε και πρέπει να έχουμε.»

Το μουσείο του μέλλοντος θα είναι "κοινό αγαθό".

Ποια είναι η φυσιογνωμία του μουσείου του μέλλοντος; Αντιιεραρχικό, ανοιχτό σε διαφορετικές ομάδες κοινού και τις πρωτοβουλίες τους, τοποθετημένο στο πεδίο της πολιτικής και όχι της οικονομίας, συνδυάζοντας ψηφιακή και υλική πραγματικότητα, ούτε δημόσιο ούτε ιδιωτικό αλλά "κοινό αγαθό". Αυτά είναι τα χαρακτηριστικά του μουσείου το οποίο πρέπει να φανταστούμε και να σχεδιάσουμε, σύμφωνα με τον διευθυντή της Tate Modern, του μουσείου που την προηγούμενη δεκαετία τάραξε τα νερά του Τάμεση, του Chris Dercon.

Ο βελγικής καταγωγής ιστορικός τέχνης, σκηνοθέτης και επιμελητής, που διευθύνει το λονδρέζικο μουσείο από το 2011, βρέθηκε στη χώρα μας λίγο πριν αποχωρήσει από τη θέση αυτή για να τεθεί επικεφαλής του βερολινέζικου θεάτρου Volksbuehne, προσκεκλημένος του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης, προκειμένου να μιλήσει με θέμα "Το μουσείο του μέλλοντος".

Ριζοσπαστικός στις απόψεις του και ρεαλιστής ταυτόχρονα, ξεκαθάρισε από την πρώτη στιγμή ότι "αναλογιζόμενος τι συμβαίνει σήμερα στην Ελλάδα και στον υπόλοιπο κόσμο, θα έλεγα πως το μουσείο του μέλλοντος δεν έχει να κάνει καθόλου με την οικονομία. Ζούμε σε εποχές που η οικονομία αντικαθιστά την πολιτική. Το μουσείο του μέλλοντος θα έχει να κάνει με την πολιτική. Την πολιτική του δημόσιου χώρου, του πολιτισμού, των ανθρώπων".

Συμπλήρωσε μάλιστα πως η Αθήνα της κρίσης, το πολιτιστικό τοπίο της οποίας, όπως και τους πρωταγωνιστές του, έδειξε να γνωρίζει πολύ καλά, "είναι από μόνη της ένα μεγάλο μουσείο, θα μπορούσαμε να την αντιμετωπίσουμε ήδη ως το μουσείο του μέλλοντος".

Για την προσπάθεια του Chris Dercon να σκιαγραφήσει το μουσείο του μέλλοντος κομβικό ρόλο έχει η έννοια των "κοινών" (commons), την οποία έχουν υιοθετήσει πολλοί σύγχρονοι πολιτικοί στοχαστές. Άλλωστε κι ο ίδιος, χαριτολογώντας, χαρακτήρισε τον εαυτό του... commonist. "Όλοι γνωρίζουμε τη διαφορά ανάμεσα στα δημόσια και τα ιδιωτικά αγαθά. Ανάμεσα στα δημόσια και τα κοινά όμως;" αναρωτιέται, για να απαντήσει στη συνέχεια: "Το δημόσιο αγαθό υπόκειται σε κοινωνική διαχείριση. Το κοινό αγαθό στην αμοιβαιότητα και τη συνεργασία. Βλέποντας την Αθήνα, αντιλαμβάνομαι ότι η τέχνη που παράγεται εδώ είναι το αποτέλεσμα της συλλογικής δουλειάς πολλών συμμετεχόντων, μετατρέπεται έτσι σε ένα κοινό αγαθό. Η κουλτούρα είναι μια εκπληκτική μορφή κοινού αγαθού. Τα έργα τέχνης δεν μπορεί παρά να είναι κοινά αγαθά, γιατί αποκτούν τη σημασία τους μέσα από τον διάλογό τους με το κοινό".

"Δεν χρειαζόμαστε ένα ακόμα μουσείο για τους πλούσιους! Αυτά, ευτυχώς, ανήκουν όχι απλώς στο παρελθόν αλλά στην προϊστορία", συμπληρώνει αποφθεγματικά. Ο διευθυντής της Tate Modern απορρίπτει την ίδια την ιδέα ενός "ιδιωτικού λεγόμενου μουσείου", καθώς θεωρεί πως κάτι τέτοιο δεν ανταποκρίνεται στην ίδια την αποστολή ενός μουσείου, που πάνω απ' όλα είναι "η παραγωγή μνήμης", αλλά ταυτόχρονα και λήθης, όπως θα πει στη συνέχεια. "Σήμερα παράγονται πάρα πολλά έργα τέχνης, τα οποία πωλούνται στην αγορά αλλά, από πολιτισμική άποψη, δεν έχουν απολύτως κανένα νόημα, δεν είναι τίποτε άλλο από προϊόντα πολυτελείας".

Αν ο Chris Dercon απορρίπτει την ιδέα ενός μουσείου για το τεχνεμπόριο, απορρίπτει εξίσου την ιδέα ενός μουσείου που απευθύνεται μαζικά και αδιαφοροποίητα στο κοινό του. Τονίζει πως σήμερα "τα μουσεία βρίσκονται σε διαρκή μεταμόρφωση, όμως υπάρχουν πολλοί τρόποι μετασχηματισμού τους, όχι μονάχα η διόγκωση των συλλογών και των κτηριακών υποδομών τους. Δεν πρέπει να σκεφτόμαστε μονάχα την οικονομία των μουσείων αλλά και την πολιτική τους, την πράξη τους".

Προκειμένου να εικονογραφήσει ευκρινέστερα τις σκέψεις του γι' αυτούς τους μετασχηματισμούς ενός μουσείου σε διαρκή κίνηση, καταφεύγει στο παράδειγμα του ιδρύματος που διευθύνει, για το οποίο παραδέχεται πως "παραμένει ακόμη ένα μουσείο της προηγούμενης εποχής, αχανές και μονολιθικό, όμως ήδη μέσα εκεί προσπαθούμε να κάνουμε τα πράγματα διαφορετικά".

Η Tate Modern

"Το 2003 οι επιμελητές της Tate Modern κάλεσαν τον ισλανδικής καταγωγής καλλιτέχνη Olafur Eliasson να δημιουργήσει ένα έργο για τον αχανή χώρο του Turbine Hall, στο μουσείο. Εκείνος σχεδίασε έναν τεράστιο ήλιο που ονόμασε The Weather Project. Στην αρχή οι περισσότεροι από τους υπεύθυνους του μουσείου ήταν δυσαρεστημένοι, γιατί οι επισκέπτες δεν ακολουθούσαν τους κανόνες του μουσείου ούτε όσα τους πρότεινε ο καλλιτέχνης ή οι επιμελητές. Άρχισαν να χρησιμοποιούν τον χώρο αυτό απλώς για να περπατάνε, να χαζολογάνε, να κάνουν πικνικ ή να κοιμούνται κάτω από τον ήλιο αυτό!

Ήταν εκείνη ακριβώς την εποχή που συζητούσαμε τη νέα επέκταση της Tate Modern και αντιληφθήκαμε ότι αυτό που συνέβαινε δεν ήταν πρόβλημα, ήταν η λύση! Θα φτιάχναμε ένα μουσείο που δεν θα απευθυνόταν, έτσι γενικά, στο κοινό, αλλά σε διαφορετικές ομάδες του κοινού.

Στις κοινωνίες μας, ένα μουσείο είναι το μόνο μέρος όπου μπορούμε να σκεφτούμε και να κάνουμε πράγματα για τον εαυτό μας. Μπορούμε να κάτσουμε εκεί δέκα λεπτά ή μια ώρα. Να δούμε κάτι και να παραλείψουμε κάτι άλλο ή να κάνουμε κάτι τελείως διαφορετικό. Μπορούμε να σκεφτούμε ό,τι θέλουμε για το έργο τέχνης. Τελικά, ένα μουσείο είναι πιο δημοκρατικό απ' ό,τι ένα κοινοβούλιο, γιατί εκεί ακούγονται πολύ περισσότερες διαφορετικές φωνές...

Αποφασίσαμε, λοιπόν, να φτιάξουμε ένα άλλου είδους μουσείο, που θα προσφέρει στους ανθρώπους πολιτιστική συμμετοχή. Δύο όροφοι του νέου κτηρίου θα είναι έτσι σχεδιασμένοι ώστε να μπορούν να φιλοξενήσουν καμιά σαρανταριά ομάδες, επιτρέποντάς τους να καταλάβουν το μουσείο και να το χρησιμοποιήσουν για διαμαρτυρία, για έρευνα. Αυτό το τμήμα θα ονομάζεται Tate Exchange και δεν θα υπάρχουν ούτε επιμελητές ούτε καλλιτέχνες".

Μιλώντας για το νέο μουσείο, το οποίο υπολογίζεται να είναι έτοιμο τον Ιούνιο του 2016, ο Chris Dercon φαντάζεται ένα είδος αρχαιοελληνικής αγοράς, στην οποία θα μπορεί κανένας να περιπλανηθεί ελεύθερα. Γι' αυτό άλλωστε παντού η είσοδος είναι ελεύθερη, εκτός από τις εκθέσεις. "Το κτήριο της Tate Modern ήταν η βιτρίνα της πόλης. Το καινούργιο θέλουμε να είναι ένας δημόσιος χώρος και αυτό να το φωνάζει δυνατά, απ' έξω κι από μέσα: είναι μουσείο, είναι δικό σου".

Συνοψίζοντας τα νέα χαρακτηριστικά που διακρίνουν, ήδη από σήμερα, το μουσείο του μέλλοντος, λέει πως σε αυτό "τα όρια ανάμεσα σε πομπό και δέκτη δεν είναι ξεκάθαρα. Η κουλτούρα παράγεται μαζικά, από πάρα πολλούς. Ο πολιτισμός γίνεται όλο και περισσότερο προϋπόθεση για κάθε είδους οικονομική δραστηριότητα. Βασίζεται λιγότερο στα κτήρια και περισσότερο στα μοντέλα οργάνωσης και λήψης αποφάσεων". Άλλωστε, "τα μοντέλα κοστίζουν φθηνότερα", λέει χαριτολογώντας, παραδέχεται όμως πως "επειδή οι Τόρηδες δεν μας γουστάρουν και μας έχουν περικόψει την επιδότηση, είμαστε αναγκασμένοι να αγοράζουμε όλο και περισσότερο άυλα έργα" (περφόρμανς, ψηφιακά κ.λπ.) "Δεν μπορούμε να ανταγωνιστούμε την αγορά τέχνης", παραδέχεται.

Κλείνοντας, ο Chris Dercon παρατηρεί πως "όπου υπάρχει μεγαλύτερη πολιτιστική συμμετοχή, οι άνθρωποι είναι ευτυχέστεροι". Αυτή μας προετοιμάζει για "το μέλλον και την πολιτική του, δηλαδή μια νέα μορφή οικονομίας, αφού η πολιτιστική συμμετοχή συνδέεται με την καινοτομία, την αειφορία, την κοινωνική συνοχή, την τοπική ταυτότητα, την οικονομία της γνώσης κ.λπ. Στο κοντινό μέλλον ο πολιτισμός θα καταλαμβάνει όλο και μεγαλύτερο μέρος της καθημερινής μας ζωής. Έτσι θα πρέπει να τον αντιμετωπίζουμε".

Σπύρος Κακουριώτης.

Πηγή:  Αυγή  

Πατώντας  εδώ  θα σας εμφανιστεί το βίντεο με την ομιλία του που έγινε στο Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης στις 8.9.15 και με θέμα "Το μουσείο του μέλλοντος". Η ομιλία είναι στα αγγλικά και διαρκεί 55'. 

* Ο βελγικής καταγωγής Chris Dercon είναι Ιστορικός Τέχνης, σκηνοθέτης ντοκιμαντέρ, και καλλιτεχνικός παραγωγός. Έχει επίσης διατελέσει Διευθυντής του Haus der Kunst στο Μόναχο (2003-11), του Μουσείου Boijmans Van Beuningen (1996-2003), του Κέντρου Σύγχρονης Τέχνης Witte de With (1990-95) στο Ρότερνταμ, καθώς και Διευθυντής Προγράμματος του Μουσείου PS1 της Νέας Υόρκης (1988-89). Μετά το 2017 μια νέα πρόκληση «ανοίγεται»  στην καριέρα του, καθώς θα αναλάβει τη θέση του Διευθυντή  του Θεάτρου Volksbühne του Βερολίνου.

Έχει επιμεληθεί και συν-επιμεληθεί, μεταξύ άλλων, εκθέσεις των André Cadere, Dan Graham, Konstantin Grcic, Hans Haacke,

Carlo Mollino, Helio Oiticica, Paul Thek, Ai Weiwei και Franz West. Έχει πραγματοποιήσει εκτενή έρευνα και έχει

συνεργαστεί με πολλούς παραγωγούς από το διεθνή χώρο της τέχνης και συγκεκριμένα από τη Βραζιλία (1988), τη Βόρειο

Αφρική (1992), την Ιαπωνία (1993), την Κίνα (1999), την Ινδία (2005), και πιο πρόσφατα την Δυτική Αφρική, τον Περσικό

Κόλπο καθώς και τη Σαουδική Αραβία.