Από τα πέντε ποιήματα Εν τω μηνί Αθήρ*
Με δυσκολία διαβάζω στην πέτρα την αρχαία.
«Κύ[ρι]ε Ιησού Χριστέ». Ένα «Ψυ[χ]ήν» διακρίνω.
«Εν τω μη[νί] Αθύρ» «Ο Λεύκιο[ς] ε[κοιμ]ήθη».
Στη μνεία της ηλικίας «Εβί[ωσ]εν ετών»,
το Κάπα Ζήτα* δείχνει που νέος εκοιμήθη.
Μες στα φθαρμένα βλέπω «Αυτό[ν]… Αλεξανδρέα».
Μετά έχει τρεις γραμμές πολύ ακρωτηριασμένες·
μα κάτι λέξεις βγάζω — σαν «δ[ά]κρυα ημών», «οδύνην»,
κατόπιν πάλι «δάκρυα», και «[ημ]ίν τοις [φ]ίλοις πένθος».
Με φαίνεται που ο Λεύκιος μεγάλως θ’ αγαπήθη.
Εν τω μηνί Αθύρ ο Λεύκιος εκοιμήθη.
[1917, 1918]
(*Αθήρ ο μήνας Οκτώβριος - Νοέμβριος των αρχαίων Αιγυπτίων- ΚΖ στο ελληνικό σύστημα αρίθμησης είναι το 27)
Το διπλανό τραπέζι
Θα ’ναι μόλις είκοσι δυο ετών.
Κι όμως εγώ είμαι βέβαιος που, σχεδόν τα ίσα
χρόνια πρωτύτερα, το ίδιο σώμα αυτό το απήλαυσα.
Δεν είναι διόλου έξαψις ερωτισμού.
Και μοναχά προ ολίγου μπήκα στο καζίνο·
δεν είχα ούτε ώρα για να πιω πολύ.
Το ίδιο σώμα εγώ το απήλαυσα.
Κι αν δεν θυμούμαι, πού — ένα ξέχασμά μου δεν σημαίνει.
Α τώρα, νά, που κάθισε στο διπλανό τραπέζι
γνωρίζω κάθε κίνησι που κάμνει — κι απ’ τα ρούχα κάτω
γυμνά τ’ αγαπημένα μέλη ξαναβλέπω.
[1918, 1919]
Στο τέταρτο διέκρινα την κολώνα με την οποία συνομιλούσε κι από την οποία έπαιρνε αμπάριζα ο Καβάφης και φτου ξελευθερία κάθε φορά που ο νούς του άγγιζε έντονα συναισθήματα, προσιτά κι απρόσιτα, νεογέννητα κι ολοκληρωμένα, δηλαδή δίκοπα.
Θυμήσου, σώμα…
Σώμα, θυμήσου όχι μόνο το πόσο αγαπήθηκες,
όχι μονάχα τα κρεβάτια όπου πλάγιασες,
αλλά κι εκείνες τες επιθυμίες που για σένα
γυάλιζαν μες στα μάτια φανερά,
κι ετρέμανε μες στην φωνή — και κάποιο
τυχαίον εμπόδιο τες ματαίωσε.
Τώρα που είναι όλα πια μέσα στο παρελθόν,
μοιάζει σχεδόν και στες επιθυμίες
εκείνες σαν να δόθηκες — πώς γυάλιζαν,
θυμήσου, μες στα μάτια που σε κοίταζαν·
πώς έτρεμαν μες στην φωνή, για σε, θυμήσου, σώμα.
[1916, 1918*]
Και στο πέμπτο, την κάθε φορά σχετική αλήθεια που βιώνει ο συμμετέχων σε εκείνα τα έργα τέχνης που έχουν τη δυνατότητα να αλληλοεπιδρούν με την αναζητήσεις κάθε διαφορετικής εποχής.
Νέοι της Σιδώνος (400 μ.Χ.)
Ο ηθοποιός που έφεραν για να τους διασκεδάσει
απήγγειλε και μερικά επιγράμματα εκλεκτά.
Η αίθουσα άνοιγε στον κήπο επάνω·
κι είχε μιαν ελαφρά ευωδία ανθέων
που ενώνονταν με τα μυρωδικά
των πέντε αρωματισμένων Σιδωνίων νέων.
Διαβάσθηκαν Μελέαγρος, και Κριναγόρας, και Ριανός.
Μα σαν απήγγειλεν ο ηθοποιός,
«Αἰσχύλον Εὐφορίωνος Ἀθηναῖον τόδε κεύθει» —
(τονίζοντας ίσως υπέρ το δέον
το «ἀλκὴν δ’ εὐδόκιμον», το «Μαραθώνιον ἄλσος»),
πετάχθηκεν ευθύς ένα παιδί ζωηρό,
φανατικό για γράμματα, και φώναξε·
«Α δεν μ’ αρέσει το τετράστιχον αυτό.
Εκφράσεις τοιούτου είδους μοιάζουν κάπως σαν λιποψυχίες.
Δώσε — κηρύττω — στο έργον σου όλην την δύναμί σου,
όλην την μέριμνα, και πάλι το έργον σου θυμήσου
μες στην δοκιμασίαν, ή όταν η ώρα σου πια γέρνει.
Έτσι από σένα περιμένω κι απαιτώ.
Κι όχι απ’ τον νου σου ολότελα να βγάλεις
της Τραγωδίας τον Λόγο τον λαμπρό —
τί Αγαμέμνονα, τί Προμηθέα θαυμαστό,
τί Ορέστου, τί Κασσάνδρας παρουσίες,
τί Επτά επί Θήβας — και για μνήμη σου να βάλεις
μόνο που μες στων στρατιωτών τες τάξεις, τον σωρό
πολέμησες και συ τον Δάτι και τον Αρταφέρνη».
[1920, 1920*]
Αυτοβιογραφικό σημείωμα του Κ. Π. Καβάφη που δημοσιεύτηκε το 1924.
Είμαι Κωνσταντινουπολίτης την καταγωγήν, αλλά εγεννήθηκα στην Αλεξάνδρεια - σ' ένα σπίτι της οδού Σερίφ· μικρός πολύ έφυγα, και αρκετό μέρος της παιδικής μου ηλικίας το πέρασα στην Αγγλία. Κατόπιν επισκέφθην την χώραν αυτήν μεγάλος, αλλά για μικρόν χρονικόν διάστημα. Διέμεινα και στη Γαλλία. Στην εφηβικήν μου ηλικίαν κατοίκησα υπέρ τα δύο έτη στην Κωνσταντινούπολη. Στην Ελλάδα είναι πολλά χρόνια που δεν επήγα. Η τελευταία μου εργασία ήταν υπαλλήλου εις ένα κυβερνητικόν γραφείον εξαρτώμενον από το υπουργείον των Δημοσίων Έργων της Αιγύπτου. Ξέρω Αγγλικά, Γαλλικά και ολίγα Ιταλικά.
youtube.com/ Νίκος Ξυδάκης - Bιογραφικό Κωνσταντίνου Π. Καβάφη. Αφήγηση Δ.Ν.Μαρωνίτης
Στη φωτό το διαμέρισμα του 2ου ορόφου της τότε 10 Rue Lepsius (σήμερα Rue C. P. Cavafy 4, πρώην Rue Sharm el Sheikh) που εγκαταστάθηκε ο Καβάφης το 1907 και έζησε σ'αυτό τα 25 τελευταία χρόνια της ζωής του. Το κτίριο περιβαλλόταν από το Ελληνορθόδοξο Πατριαρχείο, το Ελληνικό Νοσοκομείο και τους οίκους ανοχής της πόλης, τα οποία ο Καβάφης αποκαλούσε ο «Ναός της Ψυχής», ο «Ναός του Σώματος» και ο «Ναός της Σάρκας», αντίστοιχα. Στις 16 Νοεμβρίου 1992, με πρωτοβουλία του ιστορικού και συγγραφέα Κωστή Μοσκώφ, μορφωτικού ακολούθου στην Ελληνική Πρεσβεία του Καΐρου, εγκαινιάστηκε στον χώρο το Μουσείο Καβάφη. Δύο χρόνια αργότερα διαμορφώθηκε και η Αίθουσα Στρατή Τσίρκα στην οικία, με υλικά που δώρισε η Εταιρεία Φίλων Στρατή Τσίρκα, αφιερωμένη στον σημαντικό Αιγυπτιώτη πεζογράφο. Το σπίτι που πλέον φέρει το όνομά του αποκαταστάθηκε από το Ίδρυμα Ωνάση, σε συνεργασία με το Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού, και άνοιξε τις πύλες του στο κοινό τον Μάιο του 2024 προσκαλώντας το να περιηγηθεί στον μαγικό του κόσμο.
Ένα δωράκι στους επισκέπτες του αφιερώματος στον πολυαγαπημένο μας Κωνσταντίνο Π. Καβάφη, που πολλά ποιήματά του τα έχω διαβάσει με την ας πούμε ψυχή μου, αρκετά τα έχω απαγγείλει, και όχι μόνο μια φορά, κάποιες μεταμεσονύχτιες ώρες και κάποιοι στίχοι του παίζουν στο μυαλό μου όποτε τους κατέβει.
Ακολουθούν πέντε τραγούδια τα 20 του άλμπουμ «Rue Lepsius» του Νίκου Ξυδάκη, το οποίο αποτελεί μια μουσική προσωπογραφία του Κ.Π. Καβάφη σε ποίηση Διονύση Καψάλη που κυκλοφόρησε αρχικά το 2009 από τη δισκογραφική εταιρεία Lyra. Ο Καβάφης εγκαθίσταται στην Αλεξάνδρεια στο σπίτι της οδού Λέψιους 10 τον Δεκέμβριο του 1907.
youtube.com/ Σαμ Ελ Νεσίμ το μόνο σε ποίηση Κ.Π. Καβάφη
youtube.com/ Καλοκαίρια της Αιγύπτου
Και
Κάποιες φορές έχω αναρωτηθεί άραγε θα μου άρεσαν τα ποιημάτά του αν πέφτανε στα χέρια μου τις δεκαετίες '20 - '30, τότε που όλοι οι εν Ελλάδι καθιερωμένοι των τεχνών και των γραμμάτων τον αμφισβητούσαν σφόδρα. Τώρα με αφορμή τους Νέους της Σιδώνας το ξαναπέρασα από το είναι μου. Ότι και να πω, υποθετικός λόγος θα'ναι. Έτσι όμως, όπως με ξέρω, ναι λέω, θα μου άρεσαν, αλλά με αυτά τα παιχνίδια της τέχνης όταν σφύζει όπως η ζωή, ποτέ δεν ξέρεις τι σου ξημερώνει. Οπότε, κρατώ μικρά καλάθια....ίσως να μην κέρδιζε τον εαυτό μου του μεσοπολέμου η ποίησή του εκείνα τα χρόνια. Να, ας πούμε, πέρασαν αρκετά χρόνια που άρχισα να εξοικειώνουμε με τα πανκ και τα ραπ/χιπ χοπ τραγούδια και αυτό παρόλο που είναι φυσικό για μας τους λάτρεις του ροκ εντ ρολ και μπλουζ και τζαζ, κάτι δεν σημαίνει; Όχι απαραίτητα για μένα, αλλά ως γενικό κανόνα, που μας λέει ότι όσο περνάνε τα χρόνια παίρνει κεφάλι η δυσκολία του να ευχαριστεί και να καταλάβει ο άνθρωπος που μεγαλώνει νέες μορφές και αναζητήσεις της τέχνης που αγαπάει. Απ'ότι μάθαμε και πάθαμε, και σε αυτά τα θέματα του γούστου παίζει ρόλο και η βιολογία, ε;
Επ'ευκαιρία καλό είναι να μάθουμε ένας Τίμος Μαλάνος ήταν ο πρώτος που έγραψε μια ολοκληρωμένη μελέτη/βιογραφία για τον ποιητή, με τίτλο «Κ.Π. Καβάφης: Ο άνθρωπος και το έργο του», η οποία κυκλοφόρησε το 1933 και στην οποία εδωσε έμφαση στην ομοφυλοφιλία του Καβάφη. Και γενικότερα booksjournal.gr/ Πώς δέχτηκε η Ελλάδα τον Καβάφη, του Μιχάλη Χρυσανθόπουλου
