Την τελευταία δεκαετία, για παράδειγμα, έκανε τους αναγνώστες του να συνειδητοποιήσουν τα δεινά των αυτόχθονων πληθυσμών της Νότιας Αμερικής και τους ελιγμούς του κολομβιανού στρατού κατά των Επαναστατικών Ενόπλων Δυνάμεων της Κολομβίας (FARC) με τα βιβλία «Μαπούτσε» και «Πας», κατήγγειλε τη δικτατορία της Χιλής με το «Κόνδωρ», έφερε στα φώτα της δημοσιότητας τη ζωή των Ρώσων εποίκων της Αρκτικής με το «Πάγος», ενώ με το προ διετίας «Οκαβάνγκο» μας μετέφερε στη Νότια Αφρική –μια γωνιά του πλανήτη που μας έχει ήδη παρουσιάσει με τους «Ζουλού»–, αυτή τη φορά κάπου ανάμεσα στη Ναμίμπια, την Μποτσουάνα και τη Ζιμπάμπουε, εστιάζοντας στο απεχθές εμπόριο άγριων ζώων.

Εξέπληξε, δε, το διεθνές αναγνωστικό του κοινό, όταν στο προτελευταίο του βιβλίο «γύρισε» στη Βρετάνη, στο χωριό όπου μεγάλωσε για να γράψει το «Μαγκαλί», που φέρει το όνομα της Μαγκαλί Μπλαντέν, μιας γυναίκας που εξαφανίστηκε το 2021 και το πτώμα της ανακαλύφθηκε έναν μήνα μετά, σε δάσος κοντά στο σπίτι της. Ηταν μητέρα τεσσάρων παιδιών και δολοφονήθηκε από τον σύζυγό της. Ο Καρίλ Φερέ ασχολείται με αυτή τη γυναικοκτονία και με τις πολλαπλές διακλαδώσεις της για να καταλάβει και να μην ξεχάσει, γιατί όπως λέει «η Μαγκαλί δεν είναι ανώνυμη, η Μαγκαλί είναι όλες οι γυναίκες».

Συναντηθήκαμε στην Αθήνα, στον κήπο των εκδόσεων Αγρα, με αφορμή το τελευταίο του βιβλίο «Γκρινταντράπ», υπό το φροντιστικό και άγρυπνο βλέμμα του εκδότη του Σταύρου Πετσόπουλου, με τον οποίο συνδέεται με μια βαθιά φιλία. Μου λέει ότι χαίρεται πάντα όταν έρχεται στην Αθήνα γιατί είναι ίσως από τα λίγα μέρη που υπάρχουν ακόμη αναρχικοί, αλλά και ταξιτζήδες που μιλούν για πολιτική. Θυμηθήκαμε ότι στην τελευταία συνάντησή μας, δυο χρόνια πριν, ήδη μιλούσαμε για το καινούργιο βιβλίο, το «Γκρινταντράπ» και για τον μεγάλο θαυμασμό του για τις φάλαινες.

● Πότε μάθατε για το «γκρινταντράπ», το αιματηρό έθιμο-κυνήγι των φαλαινών στα Νησιά Φερόες;

Πρωτάκουσα γι’ αυτό το έθιμο πριν δέκα χρόνια. Κάποιος μου μίλησε και σκέφτηκα «Γαμώτο, είναι δυνατόν;». Μετά το «Οκαβάνγκο», ήθελα πολύ να γράψω ένα βιβλίο για τα ζώα της θάλασσας, και ειδικά για την περιοχή των Νησιών Φερόες, όπου υπάρχουν πολλές φάλαινες. Τις αγαπώ πολύ, ειδικά τις Ορκες: είναι εκπληκτικά ζώα, πολύ πιο έξυπνα από μας νομίζω. Δεν ήθελα όμως να γράψω ένα ακόμα «Οκαβάνγκο» για τη θάλασσα. Ηθελα να μιλήσουν οι Φεροϊανοί, βρήκα ανθρώπους εκεί που μου είπαν πολλές ιστορίες. Και για πρώτη φορά γράφω σε ενεστώτα. Ο τρόπος που γράφω σε αυτό το βιβλίο είναι διαφορετικός από τα άλλα βιβλία μου.

● Σε ένα πρόσφατο ταξίδι μου στην Ισλανδία, μου μίλησαν για αυτό το φοβερό έθιμο, αλλά και για άλλες δικές τους συνήθειες, όπως τη σφαγή και κατανάλωση των αλόγων. Θεωρούν όμως ότι είναι μέσα στην κουλτούρα τους και στη σύνδεσή τους με τους Βίκινγκς. Εσείς πώς το βλέπετε αυτό το ζήτημα της διατήρησης αιμοσταγών εθίμων;

Κι εγώ μετά την Ισλανδία πήγα στις Νήσους Φερόες για να μάθω περισσότερα. Είναι μέσα στην κουλτούρα τους, αλλά δεν χωράει κουβέντα, πολλά ήθη και έθιμα είναι αποτρόπαια και πρέπει να αλλάξουν. Μπορεί να παραδόθηκαν από προγόνους, σύμφωνοι, αλλά πρέπει να αλλάξουν. Τα άλογα ναι, τα τρώνε, έχουν καθαρό κρέας, το καταλαβαίνω. Αλλά οι φάλαινες είναι άρρωστες, το κρέας τους είναι μολυσμένο από βαρέα μέταλλα, οπότε είναι παράλογο. Δεν μπορούμε να κρίνουμε όμως τους γηγενείς πολύ αυστηρά, γιατί είναι μέρος της κουλτούρας τους. Στην Ασία για παράδειγμα τρώνε σκύλους. Δεν θέλω να ηθικολογήσω όπως κάνουν πολλοί στα social media που βγάζουν λογύδρια. Γι’ αυτό μέσα στο βιβλίο έχω την άποψη των ντόπιων. Ηθελα να τους δώσω τον λόγο.

● Για ποιο λόγο αφιερώσατε αυτό το βιβλίο σας στον ανθρωπολόγο Ζαν Μαλορί;

Μου αρέσουν πολύ τα βιβλία του, η ζωή του. Είναι ένας από τους ελάχιστους διανοητές της Ευρώπης που παντρεύει την ερευνά του με τον σαμανισμό. Γι’ αυτό υπάρχει ένα ολόκληρο κομμάτι στο βιβλίο για τη «σαμανική κατάδυση» που είναι αφιερωμένο σε αυτόν, ένας δικός μου φόρος τιμής.

● Ο ήρωάς σας έχει μια ιδιαίτερη σχέση με τις φάλαινες, στοιχείο υπερβατικό σε σχέση με την ώς τώρα λογοτεχνία σας. Είναι ένας καινούργιος άξονας;

Είναι πολύ ενδιαφέρον για μένα το ότι βάζετε αυτό το ζήτημα γιατί το βιβλίο είναι ακριβώς αυτή η διάσταση που εντοπίσατε. Ο Μαλορί έγραψε σε μεγάλη ηλικία το βιβλίο του «Οι τελευταίοι βασιλείς της Θούλης», όπου περιγράφει όλη τη σχέση του με τους Ινουίτ (Εσκιμώους) και τα ζώα. Πέρασε δέκα χρόνια της ζωής του ανάμεσα στη Γριλανδία και τη Σιβηρία, γράφοντάς το. Οταν επέστρεψε από τις έρευνές του στα μέρη αυτά, και μίλησε στα επιστημονικά συνέδρια όπου παρουσίασε τις θεωρίες του, όλοι του έλεγαν πως είναι ένας τρελόγερος. Οτι τα έχει χάσει. Τον υποστήριξε μόνο ένας κορυφαίος ερευνητής. «Μην ενοχλείστε από τις αντιδράσεις», του είπε, «έχετε απόλυτο δίκιο και έχει τρομερό ενδιαφέρον η προσέγγισή σας». Ολοι οι άλλοι τον καταδίκασαν. Λοιπόν, άκουσα κι εγώ αντίστοιχες κριτικές για τις αναφορές μου στον σαμανισμό.

● Με απασχόλησε πολύ, διαβάζοντας το βιβλίο σας, αν τελικά ως είδος μπορούμε να έχουμε μια κοινή γλώσσα με τα ζώα.

Είναι ο συνδετικός κρίκος που έχουμε χάσει. Αν τον ξαναβρούμε, θα κάνει πολύ καλό στην ανθρωπότητα. Ομως είμαστε μακριά ακόμη. Με ρωτάνε πολλοί «Μα πού είναι η αστυνομική πλοκή σε αυτό το βιβλίο;», αλλά δεν με ενδιαφέρει καθόλου αυτό. Οπως είδατε, υπάρχουν δύο αφηγήσεις. Ο ένας είναι του μη ορθολογικού, που ακολουθεί ο νεαρός αφηγητής στην πρωτοπρόσωπη αφήγηση, και ο άλλος είναι ο δρόμος της λογικής, που ακολουθεί ο αστυνομικός που ερευνά μια δολοφονία. Μόνο που ο αστυνομικός δεν ακολουθεί τον δρόμο της Αγκαθα Κρίστι, πεθαίνει νωρίς, και «αναλαμβάνει» ένα κριάρι σκοτωμένο να ενώσει την αστυνομική πλοκή και να δώσει τις απαντήσεις στους αναγνώστες. Η ορθολογική προσέγγιση δεν καταγράφεται με τον παραδοσιακό τρόπο.

● Ο έρωτας, και σε αυτό το βιβλίο σας, μοιάζει σαν σωσίβιο…

Σε όλα μου τα βιβλία ο έρωτας αναπτύσσεται παράλληλα με όλη τη βία που περιγράφω. Οι νέοι στο βιβλίο ερωτεύονται και ταυτόχρονα έχουν μεγάλη ανησυχία για το ζήτημα της οικολογίας και το πού πάει ο κόσμος. Είναι, όπως λέει ο Γκράμσι, πεσιμιστές επειδή γνωρίζουν τι συμβαίνει και αισιόδοξοι επειδή θέλουν.

● Οι ηρωίδες σας, σε αντίθεση με την πολύ πραγματική Μαγκαλί, είναι πολύ δυνατές γυναίκες. Θεωρείτε πως είναι έτσι οι γυναίκες σήμερα;

Σιχαίνομαι να θεωρώ τις γυναίκες θύματα και να αντιμετωπίζονται από τον ανδρικό λόγο ως θύματα. Νομίζουμε ότι ο ρόλος μας είναι να τις «βοηθήσουμε», αλλά δεν μας έχουν ανάγκη, γιατί είναι πολύ δυνατά πλάσματα. Βάφτισα την κόρη μου Εμα, από την Εμα Γκόλντμαν: είναι έξυπνη, ξέρει να μάχεται και τη μεγάλωσα με την πεποίθηση ότι δεν θα ζει σαν θύμα. Της λέω πάντα ότι έχει το δικαίωμα να κάνει ό,τι κάνουν οι άντρες και να το διεκδικήσει, όπως και να λέει «όχι» όταν το θέλει.

● Η Μαγκαλί όμως ήταν πολύ διαφορετική. Γιατί γράψατε την ιστορία της;

Η ιστορία της Μαγκαλί δεν είναι απλώς ένα συμβάν αστυνομικού δελτίου, η κοινωνία ολόκληρη υποφέρει από τέτοια γεγονότα γυναικοκτονιών. Εγινε στο χωριό όπου μεγάλωσα, ένα χωριό όπου δεν συνέβαινε ποτέ τίποτα και όπως καταλαβαίνετε πήρε γιγαντιαίες διαστάσεις. Ποτέ δεν ήθελα να ασχοληθώ με συμβάντα του αστυνομικού δελτίου, ούτε τις γυναικοκτονίες, αλλά το ότι έγινε στον τόπο μου, ξύπνησε κάτι μέσα μου. Σημαντικό ρόλο έπαιξε βέβαια ότι η αδερφή μου είναι δημοσιογράφος και είχε κάνει μια πολύ μεγάλη έρευνα για το θέμα. Είχε ένα μεγάλο αρχείο και μου το έδωσε. Βέβαια, βρήκα τις πόρτες κλειστές, κανένας δεν ήθελε να μου μιλήσει. Αναρωτήθηκα «Τι κάνω τώρα;». Συζητώντας όμως σκέφτηκα ότι έτσι ήταν και η Μαγκαλί, σβησμένη, έζησε σαν να μην υπάρχει, κι έτσι ήταν όλο το σύστημα. Και γι’ αυτό με αυτό το βιβλίο ήθελα να δηλώσω ότι Μαγκαλί υπήρξε, έζησε και πέθανε μ’ αυτόν τον φρικιαστικό τρόπο.

Μιλώντας για την κοινωνία, διάβασα μια δημοσκόπηση που δείχνει πως αν γίνονταν σήμερα εκλογές, ο ακροδεξιός ηγέτης Ζορντάν Μπαρντελά θα νικούσε με 74%. Τι πιστεύετε εσείς;

Θεωρώ πως ναι, ό,τι και να γίνει στη δεύτερη ψηφοφορία θα νικήσει ο Μπαρντελά. Εμένα με ενδιαφέρει πού πάει ο κόσμος γενικά. Η κατάσταση της υγείας του πλανήτη είναι ό,τι πρέπει να μας απασχολήσει σοβαρά και όχι ο Μπαρντελά.

● Δεν θα αλλάξει η Γαλλία αν εκλεγεί; Η Λεπέν δεν τα κατάφερε ποτέ.

Ο Μακρόν είναι μια καταστροφή. Οταν λέμε ότι δεν είναι δεξιός, ούτε αριστερός, πάντα εννοούμε δεξιός. Είδαμε τη σκληρή δεξιά με τον Σαρκοζί, εκλέξαμε τον Ολάντ για να εφαρμόσει αριστερή πολιτική και μας βγήκε κεντροδεξιός, ο Μακρόν μάς βγήκε δεξιός, το μόνο που δεν δοκιμάσαμε είναι ο λαϊκισμός της Λεπέν και του Μπαρντελά. Ολοι είναι απογοητευμένοι από όλους, όμως αλήθεια είμαστε κι εμείς αρκετά μαλάκες… Ο πολύς κόσμος δεν επικεντρώνεται στις εκλογές αλλά στο πρόσωπο του επόμενου προέδρου. Η Λεπέν κατάφερε να κατασκευάσει μια εικόνα «μητέρας», ο Μπαρντελά είναι αμόρφωτος, ανόητος, αλλά έμαθε γρήγορα τη γλώσσα της εξουσίας. Είναι νέος και νοστιμούλης και γλυκομίλητος, έχει ρεύμα στους νέους, χαρακτηρίζεται και «γλυκούλης ομοφυλόφιλος» που αυτό αρέσει πολύ και κερδίζει συμπάθειες. Κατάφερε να τον φωνάζουν όλοι με το μικρό του όνομα.

● Γιατί η οικολογία και η ανησυχία για την κλιματική κρίση δεν έχει την αντίστοιχη προσοχή τόσο από τους ηγέτες όσο και από τον κόσμο;

Ολοι τη νιώθουν ως καταπίεση, εξαναγκασμό. Δεν είναι σέξι, δεν έχει γκλαμουριά, δεν σε κάνει να ονειρεύεσαι. Κλείνουμε τα μάτια στην κλιματική αλλαγή, στην αύξηση της θερμοκρασίας γιατί ακόμη δεν καιγόμαστε όλοι. Οσο δεν θιγόμαστε κλείνουμε τα μάτια μας, ενώ το οικολογικό «ατύχημα» είναι μπροστά μας: πολύ γρήγορα η θερμοκρασία θα ανέβει 2-3 βαθμούς παραπάνω. Για να το φρενάρουμε αυτό πρέπει να πάρουμε επειγόντως μέτρα. Ο άνθρωπος είναι γενικώς συντηρητικός και θέλει να μένει σε αυτά που ξέρει. Τα πράγματα δυστυχώς αλλάζουν ξαφνικά. Και μόνον αν συμβεί ένα μεγάλο ατύχημα, όπως η πανδημία, πανικοβάλλονται κι αρχίζουν και σκέφτονται. Θα πρέπει να συμβεί ένα πολύ μεγάλο κακό για να κινητοποιηθούν.

● Γιατί βάλετε στην αρχή του βιβλίου ένα κείμενο του Ντέιβιντ Μπόουι;

Είναι από ένα ντοκιμαντέρ για τη ζωή του, με ένα μεγαλοφυές μοντάζ. Σχολιάζει ο Μπόουι καθώς πέφτουν εικόνες πίσω του. Μου άρεσε πολύ γιατί μιλάει για τη ζωή, για τον θάνατο και το χάος. Αρχίζει με το κείμενο για το κοσμικό χάος, της καταγωγής του κόσμου. Ο Μπάουι πάντα έτσι έβλεπε τη ζωή του, χαώδη. Μιλάει για τον χρόνο, μακριά από τον δυτικό τρόπο σκέψης, σαν να μην έχει αρχή και τέλος, σαν να είναι κύκλος. Δεν μπορούμε να το συλλάβουμε. Κυρίως μου αρέσει η ιδέα ότι αν δεν υπάρχει χρόνος δεν υπάρχει θάνατος.

Πηγή: efsyn.gr/nisides