Κύριε Ανδρεόπουλε, τι είναι το nefele festival;

Το nefele festival είναι ένα ευρωπαϊκό φεστιβάλ τέχνης για την ψυχική υγεία. Η κεντρική ιδέα είναι ότι, εάν επιδιώκουμε μια θεραπευτική προσέγγιση στο πεδίο της ψυχικής υγείας, χρειάζεται να είναι ολιστική, να περιλαμβάνει ένα πλήθος παραγόντων και φορέων που μπορούν να συνεισφέρουν σε αυτή τη διαδικασία. Το κομμάτι της Τέχνης, είναι μια αποφασιστική παράμετρος σε αυτή τη διαδικασία. Και αυτό προσπαθεί να το προωθήσει το 1^οΕυρωπαϊκό Φεστιβάλ Ψυχικής Υγείας.

Ποιες χώρες συμμετέχουν και γιατί;

Το nefele festival είναι τμήμα ενός μεγάλου ευρωπαϊκού έργου. Η διαδικασία συγκρότησης μιας πρότασης που θα καταλήξει, τελικά, να υλοποιήσει ένα ευρωπαϊκό έργο έχει αρκετά το στοιχείο της τυχαιότητας. Φορείς που γνωρίζονται χτίζουν μια νέα συνεργασία ή φορείς που εκδηλώνουν ενδιαφέρον για μια ιδέα που κυκλοφορεί, τελικώς μετέχουν στο εταιρικό σχήμα. Υπό αυτή την έννοια, δεν υπάρχουν ειδικά χαρακτηριστικά στη συγκρότηση του τελικού σχήματος που υλοποιεί το έργο. Όμως, ακριβώς επειδή η τυχαιότητα δεν είναι αποδεκτή σε μια συγκροτημένη δράση, το έργο έχει από την αρχή οργανωθεί από την ΕΔΡΑ ώστε να περιέχει δύο βασικά στοιχεία. Την υλοποίηση του φεστιβάλ και τη συγκρότηση ενός ευρωπαϊκού δικτύου όλων των φορέων από όλες τις χώρες που θα εκφράσουν ενδιαφέρον να μετάσχουν σε έναν φορέα που θα προωθεί τη χρησιμοποίηση της Τέχνης στην ψυχική υγεία. Ήδη, στο πλαίσιο του φεστιβάλ, έχουν 23 συμμετοχές από διάφορα κράτη του κόσμου, 12 εκ των οποίων είναι κράτη-μέλη της Ε.Ε. Ο στόχος είναι να εκπροσωπηθούν όλες οι χώρες με περισσότερους από έναν φορέα για να έχουμε το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα.

Συνάντηση δύο κόσμων

Πώς υλοποιείται ένα τέτοιο φεστιβάλ; Έχει, φαντάζομαι, ιδιαίτερα χαρακτηριστικά και θεματικές.

Καταρχάς, οτιδήποτε περιλαμβάνεται στο φεστιβάλ ως έκφραση Τέχνης συνδέεται με την ψυχική υγεία. Η Τέχνη λειτουργεί σε τρία επίπεδα. Η Τέχνη ως θεραπευτικό μέσο, κι εδώ εμπλέκονται οι επαγγελματίες της υγείας. Η Τέχνη, επίσης, ως μέσο απόλυτης προσωπικής έκφρασης – εκεί δίνουμε το  λόγο στους λήπτες υπηρεσιών ψυχικής υγείας ώστε να παρουσιαστούν δικές τους καλλιτεχνικές δραστηριότητες ή, από την άλλη πλευρά, οι μη πάσχοντες να εκφραστούν καλλιτεχνικά για την ψυχική υγεία. Τρίτη διαδικασία είναι η δυνατότητα της συνάντησης, μέσω της Τέχνης, όλων με όλους. Από αυτή την άποψη, η Τέχνη είναι το πιο πρόσφορο μέσο για να αντιμετωπίσουμε το στίγμα που φέρει το ψυχικό πρόβλημα.

Η στόχευση είναι, λοιπόν, να συναντηθούν δύο κόσμου – χωρίς ξεκάθαρες γραμμές, αν μιλάμε για πάσχοντες και μη πάσχοντες από ψυχικό νόσημα - εκ των οποίων ο ένας έχει μια αμφιθυμία, άγνοια και συχνά αρνητική άποψη για τον άλλο.

Κανένας κόσμος δεν μπορεί να περιχαρακωθεί τόσο καλά ώστε να υφίστανται διαχωριστικές γραμμές. Όταν μιλάμε για ένα ψυχικό πρόβλημα, αναφερόμαστε και σε ασθένειες χωρίς ίαση, αλλά στο μεγαλύτερο ποσοστό είναι ασθένειες συγκυριακές και, αν αντιμετωπιστούν, μας οδηγούν πίσω στην καθημερινή μας ζωή χωρίς προβλήματα, στον άλλο δηλαδή κόσμο των μη πασχόντων. Και τα ψυχικά νοσήματα μπορούν να είναι συγκυριακά, όπως όλες οι ασθένειες. Το ψυχικό πρόβλημα, σαν συνθήκη, μας αφορά όλους, είτε πάσχουμε, είτε γιατί μπορεί αύριο να πάσχουμε, είτε γιατί πάσχει ο διπλανός μας, είτε, για να βάλουμε την παράμετρο της πρόληψης στη ζωή μας. Και ακόμη και κανένας να μην πάσχει, χρειάζεται να ασχοληθούμε με αυτό για να μην πάσχει κανένας αύριο.

Τι περιλαμβάνει, λοιπόν, το φεστιβάλ;

Προσπαθήσαμε να συμπεριλάβουμε το σύνολο των τεχνών, κάτι που δεν είναι καθόλου εύκολο. Αλλά θέλαμε να αναδείξουμε τη συμμετοχή όλων των τεχνών στη θεραπευτική διαδικασία. Από την άλλη, στήσαμε στο φόρουμ του φεστιβάλ, ένα κομμάτι με πληροφορίες, συζητήσεις και δεδομένα που μπορεί να είναι αχρείαστα, αλλά μπορεί να είναι και χρειαζούμενα. Το φόρουμ περιλαμβάνει πάνω από τριάντα εκδηλώσεις, στις οποίες φορείς και επαγγελματίες ψυχικής υγείας παρουσιάζουν δράσεις που δεν έχουν καλλιτεχνικό περιεχόμενο, αλλά στις οποίες δίνουμε ιδιαίτερο βάρος. Το βάρος αυτό μας δίνει και μια άλλη βοήθεια. Εκ των πραγμάτων, η ΕΔΡΑ, ως φορέας ψυχικής υγείας στην Ελλάδα, δεν είναι σε θέση να καλύψει το σύνολο του θεραπευτικού φάσματος και των αναγκών, οπότε δίνουμε στο φόρουμ λόγο στους φορείς που δραστηριοποιούνται για να εκφράσουν τις δικές τους εμπειρίες και κατακτήσεις.

Ενεργοποίηση της κοινότητας

Τελικά, συμπεριλάβατε όλες τις τέχνες;

Όχι όλες, έναν μεγάλο αριθμό ναι, αλλά δεν ήταν εύκολο ένα φεστιβάλ που ακόμη και η ευρωπαϊκή χρηματοδότηση προέβλεπε διάρκεια πέντε ημερών να επεκτείνουμε στις 16 ημέρες και, ταυτόχρονα, να συμπεριλάβουμε τα πάντα. Η διεύρυνση προκλήθηκε από το έντονο ενδιαφέρον. Αναγκαστήκαμε να υπερδιπλασιάσουμε την αρχική μας προσέγγιση όσον αφορά τις συμμετοχές, παρά το γεγονός ότι η χρηματοδότηση και το ανθρώπινο δυναμικό παρέμεινε το ίδιο θεωρήσαμε, όμως, ότι έπρεπε να ανταποκριθούμε σε αυτή την πρόκληση. Επικεντρώσαμε στα εικαστικά, τη φωτογραφία, τον κινηματογράφο, τη λογοτεχνία, τη μουσική.

Το εικαστικό κομμάτι περιλαμβάνει πέντε εκθέσεις. Ξεχωρίζω τα έργα που δημιουργήθηκαν από μια σύμπραξη καλλιτεχνών και πασχόντων σε δομές ψυχικής υγείας. Πρόκειται για την πεμπτουσία του φεστιβάλ, καθώς η Τέχνη ως αυτόνομη δραστηριότητα και η ψυχική υγεία ως αυτοτελές πεδίο συνυπάρχουν και δημιουργούν ένα ενιαίο αποτέλεσμα. Είναι μια προσπάθεια που έγινε από τους φορείς ψυχικής υγείας και την Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών της Αθήνας. Λήπτες υπηρεσιών υγείας συναντήθηκαν με καλλιτέχνες και παρήγαγαν έργα, όχι μόνο εικαστικά. Αυτή η έκθεση θα παρουσιαστεί στην ΑΣΚΤ, στην Πειραιώς. Θέλω να σταθώ και στην ατομική έκθεση του Χρόνη Μπότσογλου, στο Μουσείο Μπουζιάνη. Τα έργα της έκθεσης είναι πορτρέτα εμβληματικών καλλιτεχνών οι οποίοι με τον ένα ή τον άλλο τρόπο συνδέονται με την ψυχική υγεία. Αναφέρομαι σε πορτρέτα όπως του Βαν Γκογκ ή του Γιαννούλη Χαλεπά.

Δεν είναι, όμως, μόνο τα εικαστικά…

Περνάω στη φωτογραφία. Τα έργα που θα παρουσιαστούν είναι το αποτέλεσμα ενός διεθνούς διαγωνισμού που έκανε ένας εταίρος του προγράμματος. Μάζεψε πεντακόσιες συμμετοχές, και εκτίθενται τα 29 επιλεγμένα έργα και τα τρία βραβευμένα.

Για τους κινηματογραφόφιλους, έχουμε προβολές ταινιών, άνω των 10, τις οποίες συνοδεύει σχολιασμός ανθρώπων του κινηματογράφου. Με στόχο το κοινό νε έλθει πιο κοντά στις ταινίες και να τις «ανακαλύψει» με τη βοήθεια των επαγγελματιών του χώρου. Από το χώρο των performances, έχουμε παραστάσεις που θα γίνουν σε συμβατικό χώρο, θα τις παρουσιάσουν λήπτες ψυχικής υγείας. Αλλά θα έχουμε και δράσεις στον δημόσιο χώρο με στόχο την ενεργοποίηση της κοινότητας. Θέλουμε πολύ να στείλουμε το μήνυμα ότι αυτό που αποκαλούμε ψυχική υγεία δεν είναι ένας περίκλειστος χώρος που αφορά λίγους.

Τι περιμένετε να γίνει; Τι θα σας ευχαριστούσε να γίνει;

Η πρόσβαση είναι ελεύθερη για όλους. Αν εννοείτε χρηματικά οφέλη, δεν υπάρχει οικονομικός στόχος και καμιά προσδοκία. Αυτό που θέλουμε είναι να έλθει κόσμος και να μπορούμε να πούμε στον εαυτό μας ότι αυτός ο κόσμος που ενεργοποιήθηκε και μας τίμησε πήρε και ένα μήνυμα.

Η συνέντευξη αυτή δημοσιεύτηκε στο περιοδικό "σχεδία", τεύχος 41, Οκτώβριος 2016 και την πήρε η Ελεανώρα Ορφανίδου.

Πατώντας  εδώ   θα σας εμφανιστεί το άρθρο " Μια γυναίκα μιλά στη lifo για την πάλη της με την ψυχική διαταραχή και το στίγμα". Είναι η 41χρονη Ελένη Γατίδου κι αυτό έγινε με αφορμή την αυριανή Παγκόσμια Ημέρα για την Ψυχική Υγεία, όπου εξηγεί πώς το θέατρο και η θέλησή της, βοήθησαν στην κοινωνικοποίηση και την επανένταξη της στην αγορά εργασίας. 

Ο πίνακας του άρθρου είναι της Αλοίζ Corbaz ( Λωζάνη, 1886 - 1964) που από το 1920 ήταν κλεισμένη σε άσυλο.