Τα καλοκαίρια είναι συνυφασμένα με τις περιοδείες του και, αλήθεια, ξέχασα πια πόσες συναυλίες έχω δει. Αλλά τα συνωμοτικά βλέμματα στο άκουσμα του στίχου «δεν με αναγνωρίζετε γιατί έλειπα καιρό, τα δάκρυά μου δεν σας λένε κάτι…» σηματοδοτούν την ύπαρξή μας. Είμαστε εδώ, νικητές και χαμένοι, πληγωμένοι και δυνατοί. Όπως τόσοι άνθρωποι γύρω μας. Νιώθουμε ότι τα τραγούδια του Θανάση –έτσι δεν τον αποκαλούμε όλοι;- γράφτηκαν για εμάς. Αυτός ο μοναδικός ραψωδός. Βλέπει  την ψυχή μας, παίρνει τον πόνο και τον κάνει στολίδι, παίρνει τη χαρά και την απογειώνει.

Λίγο πριν ξεκινήσει τις καλοκαιρινές του εξορμήσεις παραχώρησε μια συνέντευξη στη «Σχεδία» για όλα αυτά που είναι, που σκέφτεται και μας αφορούν.

Έρμαια του συλλογικού ασυνείδητου

-        Μετά από συναυλία που παρακολούθησα με φίλους, πριν από χρόνια, κάποιος από την παρέα σε χαρακτήρισε «ιθαγενή διαφωτιστή». Αυτό δείχνει έναν άνθρωπο βαθιά ριζωμένο στον τόπο του, που φέρει, όμως, τη ματιά ενός απελευθερωτή του ανθρώπινου νου. Μήπως το αίτημα του καιρού μας, τώρα που κάθε βεβαιότητα που είχαμε κατέρρευσε, είναι να «παντρευτούν», όπως και στα τραγούδια σου οι παραδοσιακοί δεσμοί με τις ριζοσπαστικές ιδέες.

Έχω σχηματίσει την εντύπωση ότι όσο πιο «τοπικός» είσαι στην τέχνη (με την έννοια της γλώσσας, της καταγραφής εικόνων και αναμνήσεων) τόσο πιο παγκόσμιος γίνεσαι. Και αυτό γιατί έτσι είσαι πιο αυθεντικός. Η αυθεντικότητα αναγνωρίζεται εύκολα απ’ όλους τους ανθρώπους, σε όποια φυλή και αν ανήκουν, όποια γλώσσα και να μιλούν. Αυτή η τοπικότητα-αυθεντικότητα είναι, για μένα, μακριά από εθνικισμούς και συντηρητισμό. Μακριά από σύνορα και μεγαλοϊδεατισμούς. Σεβόμενος την παράδοσή σου, έχεις χρέος να σεβαστείς και τις παραδόσεις των άλλων. Η παράδοση, αν την αντιληφθείς σωστά, μπορεί να σε βοηθήσει στην αυτογνωσία, που, με τη σειρά της, είναι βασικό συστατικό για την απελευθέρωση του νου.

-        Από τον ισπανικό εμφύλιο στον Φορτίνο Σαμάνο και από το φροϋδικό ασυνείδητο στη γλώσσα της Λάρισας. Από πού αντλείς τα ερείσματα για τα τραγούδια σου;

Δεν υπάρχουν κανόνες, ούτε σίγουρες και διαπιστωμένες δεξαμενές έμπνευσης. Είναι ακατανόητη και αναπάντεχη η έμπνευση, γι’ αυτό και προκαλεί γλυκιά ταραχή. Και, εντέλει, νομίζω ότι δεν επιλέγουμε εμείς τα θέματα, αλλά εκείνα μας επιλέγουν. Είμαστε έρμαια του συλλογικού ασυνείδητου, που μας χρησιμοποιεί για να εκφραστεί.

-        «Είναι τα βλέφαρά μου διάφανες αυλαίες. Όταν τα ανοίγω, βλέπω μπρος μου ό,τι κι αν τύχει, όταν τα κλείνω βλέπω μπρος μου ό,τι ποθώ». Έχεις μελοποιήσει το παραπάνω ποίημα του Εμπειρίκου. Και δείχνει να σε απασχολούν έντονα στα τραγούδια σου το όνειρο και οι ασυνείδητες επιθυμίες. Είναι η βαθύτερη βλέψη της μουσικής να αποφυλακιστεί το πάθος.

Η μουσική και τα τραγούδια, όπως και τα όνειρα, όπως και ο έρωτας είναι από τους ελάχιστους μηχανισμούς που  μπορούν να απελευθερώσουν το μυαλό από αιώνες σκλαβιάς, συμβάσεων και φόβου. Είναι, βέβαια, και η τρέλα, αλλά εκεί δεν έχεις επίγνωση.

«Η κρίση είναι πολυπρισματική»

-        Το μουσικό και στιχουργικό ύφος σου έχει μια μοναδική χροιά και δεν μπορεί να αντιστοιχηθεί με συγκεκριμένες μουσικές νόρμες. Εσύ βλέπεις στη σύγχρονη ελληνική μουσική να ανθίζουν καλλιτέχνες που μπορούν να ανοίξουν παράθυρα δημιουργίας με το έργο τους;

Ποτέ δεν θα σταματήσει αυτή η διαδικασία, σε παγκόσμιο, αλλά και σε τοπικό επίπεδο. Κάποια θα φωτίζουν με τη φλόγα τους και τη συναισθηματική τους νοημοσύνη τις αθέατες, μέχρι τότε, πλευρές της ύπαρξης ονομάζοντας πράγματα που δεν έχουν όνομα και αφαιρώντας το όνομα από πράγματα που έχουν φθαρεί.

-        «Χρειάζεται ισχυρή παιδία για να αντέξει κανείς στην έννοια της εξουσίας», σημείωνε ο Μάνος Χατζιδάκις. Μπορεί η τέχνη να αποτελέσει αυτό το αντίβαρο παιδείας στην εξουσία;

Ναι. Η τέχνη, αν είσαι δεκτικός μπορεί να σε οδηγήσει (είτε είσαι δημιουργός είτε δέκτης) σε στοχασμό πάνω στην ανθρώπινη κατάσταση. Και ο άνθρωπος που στοχάζεται θέλει να είναι ελεύθερος. Μόνο που η τέχνη, όπως και η παιδεία, είναι αργές, επίπονες και μακροχρόνιες διαδικασίες αφύπνισης και απελευθέρωσης, όταν η βία της εξουσίας είναι συμπυκνωμένη, ανυπόμονη και άγρια.

-        Θεωρείς ότι η κρίση που βιώνουμε είναι οικονομική ή βαθιά κοινωνική και δομική; Εντοπίζεις κάπου παραδείγματα απεμπλοκής από αυτήν;

Είναι μια δύσκολη ερώτηση αυτή για ένα πολύπλοκο ζήτημα κι εγώ δεν είμαι και κανένας σοβαρός διανοητής για να βγάλω άκρη. Η κρίση είναι πολυπρισματική. Πολλοί και διαφορετικοί παράγοντες μας οδήγησαν εδώ. Να αναφέρω, όμως, μερικούς. Επανειλημμένα υποστήκαμε δυσβάσταχτες τραγωδίες και καταστροφές. Μικρασιατική καταστροφή, γερμανική κατοχή, εμφύλιος, χούντα. Αλλά και οικονομικές και κοινωνικές που πάντα μας ανάγκαζαν να ξεκινάμε από την αρχή. Παράλληλα, έχουμε ένα φυσικό περιβάλλον που μας αποπλανεί κάθε στιγμή, έτσι ώστε να δυσκολευόμαστε να ακολουθήσουμε την ανατριχιαστική και απάνθρωπη πειθαρχία που έχουν επιβάλει οι Γερμανοί και τα φερέφωνά τους. Την ίδια ώρα, οι περισσότεροι από αυτούς που μας κυβέρνησαν ήταν ανάξιοι.

Και ο κόσμος έχει ευθύνη, διαβρώθηκε εύκολα από τον καταναλωτισμό και το «εύκολο» δανεικό χρήμα, την ώρα που η μεγάλη αστυφιλία οδήγησε στην αποδυνάμωση του πρωτογενούς τομέα παραγωγής και στη γιγάντωση της παροχής υπηρεσιών.

Στη διόρθωση των δύο τελευταίων παραγόντων αχνοβλέπω και μια πιθανή λύση στο ανατροφοδοτούμενο αδιέξοδο. Δηλαδή, να γυρίσει ικανός πληθυσμός στην ύπαιθρο και να ασχοληθεί με τον πρωτογενή τομέα, ενώ, παράλληλα, να απεμπλακούμε από τον άκρατο  καταναλωτισμό και να βρούμε τη χαρά και τη ζεστασιά στις ανθρώπινες σχέσεις.

-        Τον τελευταίο χρόνο είδαμε όλοι πως αγκάλιασε η πλειονότητα της ελληνικής κοινωνίας τους πρόσφυγες. Αυτή η κοινωνική αλληλεγγύη σηματοδοτεί μια νέα εποχή συνύπαρξης;

Τόση ξενιτιά στην πλάτη μας, τόσο βάσανο, τόσα δάκρυα σμίλεψαν αυτή την αλληλεγγύη, που, κατά τη γνώμη μου, ξεπέρασε την κομματική τοποθέτηση του καθενός, γιατί είναι ένα δράμα βαθιά υπαρξιακό. Εύχομαι αυτή η ευαισθησία να κατανικήσει την εύκολη λύση της μισάνθρωπης ακροδεξιάς στάσης.

Σύριζα, όπως Λέστερ

-        Τι πιστεύεις ότι σημαίνει, τελικά, η Αριστερά στην εξουσία; Ότι η Αριστερά απορροφά την εξουσία ή η εξουσία την Αριστερά;

Κανείς δεν μπορεί να απορροφήσει την εξουσία. Η μεγάλη πληγή που άνοιξε η διακυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ είναι ότι άλλα είπε και άλλα κάνει, πράγμα που –σχεδόν- δίνει άλλοθι στους προηγούμενους, που λεηλάτησαν τόσα χρόνια τη χώρα. Βέβαια, υπάρχει και μία διαφορά. Αυτοί του ΣΥΡΙΖΑ θεωρώ ότι πίστευαν αυτά που έλεγαν και δεν πιστεύουν αυτά που κάνουν. Αντίθετα, οι προηγούμενοι δεν πίστευαν αυτά που έλεγαν και πίστευαν αυτά που έκαναν.

Η μοναδική μικρή παρηγοριά μου –παρηγοριά στον άρρωστο- είναι ότι κυβερνώντας, επιτέλους, ένας εκπρόσωπος της Αριστεράς, είχαμε την εκδίκηση της γυφτιάς, όπως όταν πήρε το πρωτάθλημα η Λάρισα ή πρόσφατα η Λέστερ στην Αγγλία.

-        Έτσι όπως έχει παγιωθεί η κατάσταση, πιστεύεις πως μπορούν να βρεθούν διέξοδοι να απελευθερωθεί η έκφραση των ανθρώπων, μέσα από συλλογικές προσπάθειες που επιθυμούν να συστήσουν νέες κοινωνικές σχέσεις και πρότυπα ζωής;

Το εύχομαι. Στηρίζοντας, κατά καιρούς, αρκετές προσπάθειες κοινωνικής αλληλεγγύης και αυτοοργάνωσης, όπως κοινωνικά ιατρεία, αυτοδιαχειριζόμενους χώρους, φιλοζωικές οργανώσεις, είδα τη φωτεινή πλευρά του ανθρώπου να υψώνει το ανάστημά της και με έκανε να σκεφτώ ότι δεν είναι εντελώς αδύνατο το άγγιγμα της ουτοπίας, που κατατρέχει αρκετούς από εμάς.

-        Τι σημαίνει για σένα να ζεις μόνιμα στο Μεταξοχώρι; Πόσο σημαντικό ρόλο παίζει αυτή η επιλογή τόσο στη ζωή σου όσο και στη μουσική σου;

 Η ζωή μου κυλά σε πιο χαλαρές και ανθρώπινες συνθήκες. Μου ταιριάζει αυτός ο τρόπος για να ζω. Στη μουσική μου δραστηριότητα, δεν έχω διαπιστώσει αν και πώς εκφράζεται αυτό.

-        Η «Σχεδία» αποτελεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτού που αναφέρω στην παραπάνω ερώτηση. Παράλληλα, είναι ένα εφαλτήριο αλληλεγγύης. Θα ήθελα να κλείσουμε με τη δική σου σκέψη για το περιοδικό του δρόμου και τους ανθρώπους του.

Με χαρά αγοράζω το περιοδικό όποτε βρίσκομαι στην Αθήνα και με την ίδια χαρά δέχτηκα να κάνουμε τη συνέντευξη. Και αυτό γιατί σε όλη αυτή την προσπάθεια αναγνωρίζω την αύρα της προσφοράς και τον αγώνα για μια καλύτερη ζωή. Είμαστε από την ίδια πλευρά. Γι’ αυτό και η πραγματική τέχνη είναι παρηγορητική ή δεν υπάρχει.

Απευθυνόμενος, δε, στους ανθρώπους της «Σχεδίας» θα ήθελα να τους πω να συνεχίσουν να μην το βάζουν κάτω. «Όλα στραβά γινήκανε και όλα είναι ωραία».