Αφενός από μια ανήλεη ηγεσία, φορέα της «σκοτεινής τριάδας» του ναρκισσισμού, της ψυχοπάθειας και του μακιαβελισμού – όπως αυτές ενσαρκώνονται σήμερα, κατά σειρά, από τον Ντόναλντ Τραμπ, τον Βλάντιμιρ Πούτιν και τον Σι Τζιπίνγκ. Και αφετέρου από μια συστημική ανισότητα, πηγή αέναης εκμετάλλευσης και καταπίεσης των υποτελών κοινωνικών στρωμάτων.
Τέτοιες δομικές στρεβλώσεις αντίκεινται, κατά τον Κεμπ, στην ανθρώπινη φύση που διψάει για ισότητα. Με αποτέλεσμα, κάθε κοινωνία, στην οποία επιβάλλονταν, αργά ή γρήγορα να καταρρέει. 400 failed soceties, αποτυχημένες κοινωνίες, 400 μίνι Αποκαλύψεις. Η κάθε ξεχωριστή κατάρρευση επιδρούσε ωστόσο περιορισμένα στις υπόλοιπες κοινωνίες, επειδή οι μεταξύ τους δεσμοί ήταν συνήθως χαλαροί. Η επίδραση μεγιστοποιήθηκε μόλις πρόσφατα μέσω της ασφυκτικής σύσφιξης των δεσμών και την συνακόλουθη συγχώνευση του πλανήτη σε ένα «παγκοσμιοποιημένο χωριό». Από τότε ο κίνδυνος της μεγάλης κατάρρευσης έχει αυξηθεί κατακόρυφα – η MEGA Αποκάλυψη δεν αποτελεί πλέον θεολογική πρόβλεψη, αλλά χειροπιαστή απειλή που βρίσκεται μονίμως στην ημερήσια διάταξη.
Μπορεί τελικά να αποφευχθεί η ολοσχερής καταστροφή; Ναι, κατά τον Κεμπ, φτάνει να το θελήσουν οι άνθρωποι. Αρκεί όμως η απλή θέληση όταν έχουν να αντιμετωπίσουν, δίπλα στους τέσσερις συνήθως υπόπτους ιππότες της Αποκαλύψεως: «την κλιματική κρίση, τα πυρηνικά όπλα, την τεχνητή νοημοσύνη και τα ρομπότ-δολοφόνους»[1] και έναν πέμπτο μη βιβλικό, αλλά εξίσου αδυσώπητο εξολοθρευτή: τον βιοτεχνικά και ψηφιακά μεταλλαγμένο ζωικό κόσμο με επικεφαλής τις ταπεινές κατσαρίδες;
Η εκδίκηση της κατσαρίδας
Είναι αταίριαστο ζευγάρι. Οι άνθρωποι (homo sapiens) είχαν ανέκαθεν μια σχέση με τις κατσαρίδες (Blattodea), που δεν θα την έλεγες και αρμονική. Γι’ αυτούς, τα περίκομψα αυτά έντομα είναι ό,τι πιο αποκρουστικό υπάρχει. Και ό,τι πιο άχρηστο και επιζήμιο. Η συνήθης εξήγηση ότι μεταφέρουν ακαθαρσίες και ασθένειες, δεν πείθει. Τα γουρούνια, που είναι πολύ πιο βρώμικα, τυγχάνουν μεγάλης συμπάθειας. Σίγουρα υπάρχουν βαθύτερες αιτίες για τη μανιακή κατσαροφοβία: φυλογενετικές, ψυχολογικές, ιστορικές – ποιος ξέρει; Μόνο αυτές πάντως θα μπορούσαν να εξηγήσουν τις πανικόβλητες αντιδράσεις των ανθρώπων ενόψει των βλαττοειδών, όπως τον απηνή βομβαρδισμό τους με εντομοαπωθητικά και κατσαριδοκτόνα, που αποβλέπουν σε ένα και μοναδικό στόχο: Τον πλήρη αφανισμό τους.
Έχει ο καιρός γυρίσματα. Οι άνθρωποι ανακαλύπτουν ξαφνικά, ότι ακριβώς οι υποτιθέμενες επιζήμιες ιδιότητες των κατσαρίδων (ανθεκτικότητα, αναρριχητικότητα, διεισδυτικότητα, τακτική ευφυία, κλπ.), είναι ότι πιο χρήσιμο υπάρχει για τους πολεμικούς τους σκοπούς. Ο κλήρος γι’ αυτή την ανακάλυψη έπεσε στη νεοφυή γερμανική επιχείρηση Swarm Biotactics. Αυτή είναι, όπως ανακοίνωσε αρχές Ιουνίου του 2025, που τις εξόπλισε με ψηφιακές μίνι κάμερες στην πλάτη, με τις οποίες μπορούν να κατοπτεύουν τις κινήσεις των ρωσικών μονάδων στις δύσβατες περιοχές του ρωσο-ουκρανικού μετώπου και να διαβιβάζουν μέσω δορυφόρων τα ευρήματά τους σε πραγματικό χρόνο στα ουκρανικά στρατιωτικά επιτελεία. Έντομα-κατάσκοποι, που είτε καθοδηγούνται από μακριά μέσω τηλεκινητήρων, είτε μπορούν να περιφέρονται αυτόνομα κατά μόνας, ή ως σμήνη. Ένα είδος κενταύρων δηλαδή, μισά ζώα, μισά ψηφιακές συσκευές, που συνιστούν νέο τύπο υβριδικών όντων.
Η υβριδική μεταμόρφωση είναι το πρώτο στάδιο ένταξης των κατσαρίδων στην ανθρώπινη πολεμική μηχανή. Το δεύτερο στάδιο θα είναι η πλήρης αυτονόμηση των ψηφιακών σακιδίων τους, έτσι ώστε αυτά να μπορούν να σχεδιάζουν αυτόβουλα τις παρεμβάσεις τους στο μέτωπο. Και το τρίτο, η αλλοίωση του «λογισμικού» των ίδιων των εντόμων, έτσι ώστε αυτό να υπαχθεί στην ανθρώπινη στρατιωτική λογική. Οι σειρήνες των φιλόζωων βαράνε συναγερμό. «Η στρατιωτική (κατά)χρήση των ζώων έχει μακρά παράδοση, θα πρέπει τώρα να αναμένουμε τα χειρότερα» προειδοποιεί η Kάρεν Μπέικερ, καθηγήτρια της πολιτικής οικολογίας στο πανεπιστήμιο British Columbia.
Και μόνο οι παραπάνω αναφερθείσες φυσικές ιδιότητες των κατσαρίδων δείχνουν ότι τα έντομα αυτά είναι κάτι το ιδιαίτερο: Όπλο και χωρίς τεχνητό εξοπλισμό. Με τις βιοτεχνικές παρεμβάσεις στον οργανισμό τους τείνουν να γίνουν ακατανίκητο υπερόπλο, φόβος και τρόμος για τα αντίπαλα στρατεύματα, που δρουν ακόμα χωρίς παρόμοια βιοτεχνικά όπλα.
Μόνο που η υπακοή τους δεν είναι δεδομένη. Εκείνοι που προειδοποιούν πιο έντονα ότι τα ψηφιακά μεταλλαγμένα όντα θα μπορούσαν κάποτε να αψηφήσουν τον προγραμματισμό τους και να κάνουν αφεξής του «κεφαλιού» τους, είναι οι ίδιοι οι κατασκευαστές τους. Οι συνέπειες: Μπορεί μεν οι κατσαρίδες, για να μείνουμε σε αυτές, να μην έχουν ιστορική συνείδηση, θα μπορούσαν όμως ενδεχομένως να αντιληφθούν τον παράπλευρο αφανισμό τους από τα κατσαριδοκτόνα. Και τότε, ο Θεός να φυλάει από τα ανθρωποκτόνα που θα εξαπέλυαν οι ίδιες εναντίον των εξολοθρευτών τους. Η Αποκάλυψη θα ερχόταν από εκεί που δεν την περιμένεις, από την ανταρσία των αρθροπόδων υποτελών τους.
Οι νεοσύστατες επιχειρήσεις ως «δημιουργικοί καταστροφείς»
Η εμπλοκή των ζώων σε πολέμους δεν είναι καινούριο φαινόμενο. Τα άλογα, οι ελέφαντες, κλπ., έπαιζαν παλιότερα σημαντικό ρόλο στα πεδία των μαχών. Αυτό όμως διατηρώντας πάντα την φυσιολογική τους υπόσταση. Όχι έτσι τα ζώα των μελλοντικών πολέμων. Αυτά θα είναι νεκροζώντανα όντα, ή «αλγοριθμικά ζόμπι», όπως τα αποκαλεί ο νευροβιολόγος Σεμπάστιαν Μάρκερτ.
Η στράτευση των κατσαρίδων είναι μόνο η αρχή. Το επόμενο βήμα της Swarm Biotactics θα είναι να στείλει στο μέτωπο περιστέρια και καρχαρίες. Άλλα ζώα θα ακολουθήσουν, και, ποιος ξέρει, ποια δέντρα και ποια φυτά. Ο απώτερος στόχος είναι προφανώς, να ενταχθεί στο πολεμικό γίγνεσθαι όλος ο έμβιος κόσμος, με πρώτον τον ζωικό. Η ζωντανή φύση καλείται έτσι να φορτωθεί, μαζί με τα πολεμικά βάρη, και τις αμαρτίες των ανθρώπων. Και να πληρώσει μαζί τους τη «νύφη» στην ύστατη ώρας της κρίσης, στη Δεύτερη Παρουσία.
Η Swarm Biotactics είναι μοναδική στο είδος της, αλλά και μόνη στον εξοπλιστικό κλάδο – προς το παρόν τουλάχιστον. Οι εφευρέσεις της, επιπλέον, βρίσκονται ακόμα σε πρώιμο στάδιο, τη στιγμή που ο στρατός χρειάζεται εξελιγμένα όπλα εδώ και τώρα. Την ανάγκη αυτή έρχονται να καλύψουν, δίπλα στις οπλοβιομηχανίες-κολοσσούς, όπως η Rheinmetall, οι νεοσύστατες επιχειρήσεις, που με βάση το τεχνολογικό τρίο ινφερνάλε: ψηφιοποίηση, διαδικτύωση, αυτόνομα συστήματα, παράγουν επίγεια, αμφίβια και ιπτάμενα Killer-Robot, ρομπότ δολοφόνους. Η έλξη που ασκούν στους επενδυτές είναι πρωτοφανής. Κάθε πέμπτο ευρώ, που επενδύθηκε το πρώτο εξάμηνο του 2025 σε start up, πήγε σε αυτές. Ο αριθμός των «μονόκερων», των start up δηλαδή, η αξία των οποίων ξεπερνά το ένα δισεκατομμύριο ευρώ, που στις αρχές του 2023 έφτανε τις 50, έχει ενδιάμεσα πολλαπλασιαστεί. Επικεφαλής τους είναι η Helsing, η μεγαλύτερη νεοφυής επιχείρηση της Ευρώπης, η αξία της οποίας εκτιμάται σήμερα σε 3 δισ. ευρώ. Η τελευταία καινοτομία της: Ένα τεράστιο μη επανδρωμένο βομβαρδιστικό που μπορεί να ρίχνει βόμβες βάρους εκατοντάδων κιλών στο στρατόπεδο του εχθρού – εν προκειμένω του ρωσικού. «Οι παραγγελίες έρχονται βροχή», δηλώνει εκπρόσωπός της. Το ίδιο και οι προσφορές μεγαλοεπενδυτών να συμμετάσχουν στο επικερδές εγχείρημα.
Τα πρωτότυπα όπλα είναι ο κοινός παρονομαστής τέτοιων επιχειρήσεων. Παραδείγματα: μη επανδρωμένα άρματα μάχης (Renk και Arx Robotics), «ενάλαφρους» διαστημικούς πυραύλους (Isar Aerospace), μη επανδρωμένα αεροσκάφη μεγάλου βεληνεκούς (Quantum Systems) και πάει λέγοντας. Οι ιδρυτές τους ήταν καταρχάς μικρές ομάδες διψασμένων για επιτυχία ειδικών, ή, όπως τους χαρακτήριζε παλιά ο Γιόζεφ Σουμπέτερ, «καινοτόμων επιχειρηματιών», με αρχικό κεφάλαιο την επινοητικότητα και την εξοικείωσή τους με τις ψηφιακές τεχνολογίες. Για την εκπόνηση «έξυπνων» όπλων δεν χρειάζεται πολύ χρήμα. Αυτό μπαίνει στο παιχνίδι μόλις τεθεί το θέμα μαζικής παραγωγής. Τότε, όμως, γίνεται καθοριστικό για την τύχη της νεοφυούς επιχείρησης, η οποία, σε περίπτωση μεγάλης επιτυχίας, μπορεί να προκαλέσει τη χρεοκοπία των τεχνολογικά καθυστερημένων γιγάντων του κλάδου, ή, όπως λέει πάλι ο Σουμπέτερ, τη «δημιουργική καταστροφή» τους.
«Λεφτάδες» υπάρχουν. Ένας από αυτούς, ο γερμανός Κλάους Χόλμες, επενδύει στις Start Up που κατασκευάζουν τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη (drones) Helsing και Tytan. Γι’ αυτόν, η Tech-Defense είναι σήμερα η κότα με το χρυσό αυγό, που «αυγατώνει» τις επενδύσεις του όσο κανένας άλλος επιχειρηματικός κλάδος. Η αίγλη τέτοιων επιχειρήσεων, που κατά γενική εκτίμηση ξεπερνούν σε εφευρετικότητα τις αντίστοιχες αμερικανικές, αντανακλάται και στις πόλεις, όπου κατοικοεδρεύουν. Παράδειγμα, το Μόναχο, που έχοντας προσελκύσει τις πιο πρωτοποριακές από αυτές, όπως την Helsing και την Αrx Robotics, έχει πλέον καθιερωθεί ως το Ελντοράντο της (πολεμικής) ρομποτικής τεχνολογίας.
Στρατικοποίηση χωρίς σύνορα
Η ξαφνική ανάδυση τέτοιων start up είναι μόνο μια όψη της μνημειώδους «Αλλαγής Εποχής» (Zeitenwende) στον στρατιωτικό τομέα, που άρχισε προ τριετίας στη Γερμανία υπό τον σοσιαλδημοκράτη καγκελάριο Όλαφ Σολτς. Χάρη σε αυτήν, η Γερμανία συγχρονίστηκε με το διεθνές τρεντ της αύξησης των πολεμικών δαπανών. Σύμφωνα με το Ινστιτούτο Έρευνας της Ειρήνης στην Στοκχόλμη (SIPRI), οι συνολικές δαπάνες το 2024 ήταν 2,72 τρισεκατομμύρια δολάρια. Ένα από αυτά τα τρισεκατομμύρια (για την ακρίβεια: 997 δισ.) χρεώνεται στις ΗΠΑ, ακολουθούν η Κίνα (314 δισ.) και η Ρωσία (149 δισ.). Οι δαπάνες όλων μαζί των νατοϊκών κρατών, εκτός των ΗΠΑ, ισορροπούν σχεδόν με εκείνες της Κίνας. Η ισορροπία θα ανατραπεί όμως σύντομα, ύστερα από την πρόσφατη απόφαση του ΝΑΤΟ να ανεβάσει το ποσοστό των αμυντικών δαπανών των κρατών-μελών του από 2% του Ακαθάριστου Εθνικού Προϊόντος σε 5% – κατά 150% δηλαδή!
Στη Γερμανία, που κατατάσσεται τέταρτη, ο νέος χριστιανοδημοκράτης καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς συνδέει την αύξηση των πολεμικών δαπανών με ένα πολιτικό-μιλιταριστικό στόχο: την ανάδειξη της χώρας του σε πρώτη δύναμη στα συμβατικά όπλα στην Ευρώπη.
Η ιστορία επαναλαμβάνεται – ως «τραγικότερη» τραγωδία. Ήδη το 1972, ο βέλγος οικονομολόγος Ερνέστ Μαντέλ αναφερόμενος στο γεγονός ότι η άνοδος των εξοπλισμών αποτελούσε μόνιμο φαινόμενο στις διάφορες εποχές της νεωτερικής περιόδου, διαπίστωνε ένδεος: «Όμως σε καμιά από αυτές τις εποχές, η παραγωγή όπλων δεν έδειξε τέτοια αδιάκοπα ανοδική τάση, όσο στον ύστερο καπιταλισμό»[2] – ήτοι κατά τις τρεις πρώτες μεταπολεμικές δεκαετίες. 50 χρόνια αργότερα μπορεί αβίαστα να ειπωθεί: Σε καμιά άλλη περίοδο του καπιταλισμού η παραγωγή όπλων δεν ήταν τόσο ασυγκράτητα επαυξημένη, όσο στην ύστερη νεοφιλελεύθερη.
Μερκαντιλισμός – ή, η «πολεμικοποίηση» της οικονομίας
Ο νεοφιλελευθερισμός, που πρωτοεμφανίστηκε στα τέλη της δεκαετίας του 1970, πέρασε επίσης από πολλά κύματα. Στο τελευταίο από αυτά, που άρχισε με την πρώτη θητεία του Ντόναλντ Τραμπ (2016), συμβλήθηκε με τον μερκαντιλισμό – την οικονομική πολιτική, που είναι σύμφυτη με τον πόλεμο, ή ορθότερα, με την διαρκή απειλή κήρυξής του.
Ο κλασικός μερκαντιλισμός (προστατευτισμός), που κυριάρχησε στην πρώιμη φάση του καπιταλισμού (από τον 16το ως τον 18ο αιώνα), αποβλέπει, σύμφωνα με την Encyclopaedia Britannica, «στην αύξηση της εξουσίας ενός κράτους εις βάρος των αντίπαλων εθνικών εξουσιών»[3]. Χάρη στους υψηλούς δασμούς στα εισαγόμενα προϊόντα, το κράτος επιτυγχάνει θετικά εμπορικά ισοζύγια και αύξηση του πλούτου του. Στρατιωτική και οικονομική πολιτική πάνε εδώ χέρι με χέρι. Αυτό, σύμφωνα με τον Thomas Victor Conti, απεικονιζόταν ανάγλυφα στον εμπορικό στόλο των αποικιοκρατικών χωρών εκείνης της εποχής, που ήταν οι κυρίαρχες στο διεθνές εμπόριο – τα πλοία τους, εξοπλισμένα σαν «αστακοί», ήταν ταυτόχρονα και πολεμικά[4] και δρούσαν σαν τέτοια, όποτε αυτό λογιζόταν αναγκαίο.
Ο προστατευτισμός του Τραμπ είναι σίγουρα λιγότερο «πολεμικός». Ο στόχος του, η απομύζηση του παγκόσμιου πλούτου από τα αμερικανικά οικονομικά μαμούθ, δεν διαφέρει μεν από τον κλασικό. Αλλά το μέσο γι’ αυτό, ο εκβιασμός μέσω πανύψηλων δασμών, δεν συνοδεύεται από αντίστοιχη πολιτική των κανονιών. Ο πόλεμος καραδοκεί απλώς στο βάθος, ως διαρκής απειλή. Στη θέση της πολεμικής επιβολής μπαίνει η «πολεμικοποίηση» της οικονομίας συνοδευόμενης από αντίστοιχη στρατικοποίηση. Οι αμερικανικοί δασμοί, ως γνωστό, πλήττουν και την Ευρώπη, η οποία, nolens volens, γίνεται επίσης έρμαιο ενός δυνάμει, αλλά άοπλου πολέμου. Υπό αυτό το πρίσμα η επιδιωκόμενη στρατιωτική αυτονόμηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης και ιδιαίτερα της Γερμανίας δεν είναι τόσο μια αντίδραση στον (για τις νατοϊκές χώρες αμελητέο) «ρωσικό κίνδυνο», όσο στον οικονομικά πολύ πιο απειλητικό μερκαντιλισμό του Τραμπ.
Φασιστικοποίηση και κεϋνσιανική στρατικοποίηση: δυο όψεις του ίδιου νομίσματος
Η Αλλαγή Εποχής στη Γερμανία δεν ήταν αποτέλεσμα μόνο εξωγενών παραγόντων (ρωσικός επεκτατισμός, αμερικανικός προστατευτισμός), αλλά και ενδογενών. Πολιτικά, ο κυριότερος από αυτούς είναι η διαδικασία φασιστικοποίησης (Λία Μπέκερ), που αποβλέπει όχι στην επιβολή ενός παραδοσιακού φασιστικού καθεστώτος, αλλά στην συγκέντρωση της εξουσίας στο αυταρχικό, «ριζοσπαστικοποιημένο συντηρητικό στρατόπεδο» (Νατάσα Στρομπλ), με ταυτόχρονη έξωση από αυτό της φιλελεύθερης πτέρυγάς του. Οικονομικά, η στρατικοποίηση της οικονομίας, που αποβλέπει στο ξεπέρασμα της κρίσης που προκάλεσε η παταγώδης αποτυχία του « green deal», του πράσινου καπιταλισμού. Φρούδες ελπίδες: Παρά τα τεράστια αμυντικά κονδύλια που διαθέτει το γερμανικό κράτος, στο πλαίσιο ενός μιλιταριστικού κεϋνσιανισμού, η κρίση συνεχίζεται. «Η αμυντική βιομηχανία παραμένει σχετικά μικρή» εξηγεί η οικονομολόγος, Βιρτζίνια Ζόντεργκελντ. Η όποια αύξηση της αδυνατεί να ισοφαρίσει τις απώλειες στους μεγάλους βιομηχανικούς κλάδους, όπως η αυτοκινητοβιομηχανία.
Τα ιδεολογικά όπλα του ακροδεξιόστροφου συντηρητισμού συνοψίζονται, σύμφωνα με τον Μάριο Καντάιας, σε μια δεύτερη «σκοτεινή τριάδα», η οποία, σε αντιδιαστολή με εκείνη του Κέμπ, δεν έχει ατομικά, αλλά συλλογικά χαρακτηριστικά: ρατσισμός, σεξισμός και «ταξισμός» (από την τάξη: υποδηλώνει την αυξανόμενη περιφρόνηση των υποτελών τάξεων από τις κυρίαρχες ελίτ). Σε αυτά πρέπει να προστεθεί ο «λελογισμένος» μιλιταρισμός, το νέο σουξέ των συστημικών μέσων ενημέρωσης και όχι λίγων αριστερών διανοουμένων.
Μέσα σε αυτό το φρικιαστικό περιβάλλον, που περιβάλλεται από μια τρίτη «σκοτεινή τριάδα»: φασιστικοποίηση, πολεμικοποίηση, στρατικοποίηση, οι κατσαρίδες-κένταυροι φαντάζουν, λόγω της ανατριχίλας που προκαλούν, ως το σουρεαλιστικό σύμβολο της νέας εποχής. Θα βάλουν φρένο στην συντέλεια του κόσμου, όταν μεθαύριο, αυτονομημένες ψηφιακά, θα αποκτήσουν ενδεχομένως την τεχνική δυνατότητα γι’ αυτό; Πιθανόν στην καταστροφή του φυτικού και του ζωικού βασιλείου. Για τους ανθρώπους επιφυλάσσουν μάλλον μια δική τους Αποκάλυψη, που θα είναι χειρότερη από την βιβλική.
Σημειώσεις:
2. Ernest Mandel: Der Spätkapitalismus. Frankfurt am Main, Suhrkamp Verlag, σελ.255.
3. https://academic-eb-com.uaccess.univie.ac.at/levels/collegiate/article/mercantilism/52075
4. Conti, Thomas Victor (2018):Mercantilism: a materialist approach https://www.tandfonline.com/toc/sehr20/66/2
Πηγή: epohi.gr
