ΦωτεινόΣέπιαΣκοτεινόΜεγέθυνση (+)Σμίκρυνση (-)Χωρίς σχόλιαΜε σχόλιαΠιο στενόΠιο φαρδύ
Τετάρτη, 18 Μαρτίου 2026 19:02

Μια θεωρία συνωμοσίας και μια καταστροφή χωρίς θεωρία, της Αγγέλας Καστρινάκη, από το fb

Επιλέγων ή Συντάκτης 
Βαθμολογήστε αυτό το άρθρο
(1 Ψήφος)
fbb71Αυτά είπα σήμερα στην τελετή αποφοίτησης της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Κρήτης
Για τη σημερινή μου ομιλία επέλεξα ένα θέμα που παρουσιάζει έξαρση στις μέρες μας (και στις μέρες μας), σε συνδυασμό με ένα άλλο πολύ κρίσιμο ζήτημα, τη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης.
 
Σε μια παρέα, λοιπόν, τον περασμένο μήνα, πλάι στο τζάκι, κουβεντιάζαμε, ανάμεσα σε άλλα, για την ελληνική μουσική. Είχε πέσει στο τραπέζι το κλασικό δίλημμα «Θεοδωράκης ή Χατζιδάκις;», όπου οι μεγαλύτεροι τάσσονταν με τον επικό Θεοδωράκη ενώ οι νεότεροι με τον λυρικό Χατζιδάκι.
 
Ώσπου κάποιος από την παρέα έθεσε ένα άλλου είδους ερώτημα: «Γιατί σήμερα δεν υπάρχει ούτε fbb73 ένα μεγάλος μουσικός, ούτε ένας ποιητής για Νόμπελ;» Και έδωσε ο ίδιος την απάντηση, απαγγέλλοντας απέξω κάποια λόγια που φέρεται να είχε πει άλλοτε ο υπουργός των Εξωτερικών των ΗΠΑ Χένρι Κίσινγκερ:
 
«Ο λαός των Ελλήνων είναι αναρχικός και δύσκολος να τιθασευθεί. Γι’ αυτό πρέπει να τον πλήξουμε βαθιά στις πολιτιστικές του ρίζες. Τότε ίσως συνετιστεί. Εννοώ δηλαδή να πλήξουμε τη γλώσσα του, τη θρησκεία του, τα πνευματικά και ιστορικά του αποθέματα, ώστε να εξουδετερώσουμε τη δυνατότητά του να αναπτυχθεί, να διακριθεί, να επικρατήσει, έτσι ώστε να μη μας παρενοχλεί στην περιοχή των Βαλκανίων και της Ανατολής, των τόσο σημαντικών για τα συμφέροντα των ΗΠΑ».
Και ο ομοτράπεζός μου κατέληξε: «Γι’ αυτό δεν έχουμε μεγάλους καλλιτέχνες, γι’ αυτό δεν παράγουμε πια τίποτα αξιόλογο!». Ένας από την παρέα μουρμούρισε πως αυτή η δήλωση δεν έγινε ποτέ, πως είναι μια φανταστική ιστορία – όμως πώς να τα βγάλεις πέρα με μια θεωρία συνωμοσίας; Σιωπήσαμε μπροστά στο μέγεθος της ασυναρτησίας… Κι όμως βλέπω τώρα στο διαδίκτυο ότι η θεωρία για το τι είπε και γιατί το είπε ο Κίσινγκερ είναι εξαιρετικά διαδεδομένη. Την είχαν μάλιστα ενστερνιστεί άλλοτε και σημαντικοί ταγοί της δημόσιας ζωής. Μα με ποιον τρόπο, αλήθεια, μπορείς να αχρηστέψεις έναν ολόκληρο λαό; Μήπως κάποιοι έχουν ρίξει κάτι στο νερό που πίνουμε ή στον αέρα που αναπνέουμε;
 
Η θεωρία βέβαια μπορεί πολύ εύκολα να αποδειχθεί ότι είναι εντελώς λανθασμένη, καθότι από το 1997, που υποτίθεται ότι έγινε η δήλωση του Κίσινγκερ, στην Ελλάδα το μορφωτικό επίπεδο έχει σαφώς ανέβει, πάρα πολλοί Έλληνες και Ελληνίδες διαπρέπουν στον τομέα τους στο εσωτερικό και στο εξωτερικό, στην επιστήμη, στα γράμματα και στην τέχνη. Είναι αλήθεια ότι δεν έχει προκύψει νέος Χατζιδάκις ή Θεοδωράκης, ούτε νέος Σεφέρης, ίσως ούτε και Ελύτης, όμως στο σημείο αυτό πρέπει να λάβουμε υπόψη μας και την τύχη: οι μεγαλοφυΐες δεν γεννιούνται κάθε μέρα. Βοηθούν οπωσδήποτε και οι συνθήκες μιας εποχής, όμως και το στοιχείο της τύχης είναι καθοριστικό. Το τυχαίο είναι ακριβώς αυτό που δεν μπορεί να δεχθεί μια μη ορθολογική συνείδηση. Για τον μη-ορθολογικό άνθρωπο όλα είναι προδιαγεγραμμένα και εξηγήσιμα, όλα κάτι σημαίνουν. Ο συνδαιτημόνας μας όμως, δίπλα στο τζάκι, δεν είχε ιδέα βέβαια για το πόσοι ποιητές και ποιήτριες υπάρχουν σήμερα ή για το πόσοι και πόσο σημαντικοί ζωγράφοι ή μουσικοί. Οι θεωρίες συνωμοσίας δεν αναζητούν λεπτομέρειες – στηρίζονται σε μια αόριστη εικόνα και στην αίσθηση της επιβουλής: κάποιοι θέλουν το κακό μας. Σκέψη μαγική…
 
Ωστόσο, εδώ που τα λέμε, ένας μεγάλος κίνδυνος έχει προκύψει τα τελευταία δυο-τρία χρόνια. Και αυτός λέγεται Τεχνητή Νοημοσύνη και Μεγάλα Γλωσσικά Μοντέλα, και μπορεί να μας οδηγήσει σε πλήρη αδράνεια του μυαλού και τη σκέψης. Έχουν έρθει στα χέρια μου, στα χέρια όλων των διδασκόντων και διδασκουσών, εργασίες φοιτητικές φτιαγμένες από την ΤΝ. Σχεδόν αλάνθαστες και απολύτως ξύλινες, τυποποιημένες και ανέμπνευστες. Εμείς οι Έλληνες, λένε κάποιες έρευνες, είμαστε πρωταθλητές στο άθλημα. Στις ηλικίες 16-24 ετών 83,5% χρησιμοποιούμε ΤΝ, εκεί όπου στη γειτονική Ιταλία χρησιμοποιούν 47,2%, ενώ ο μέσος όρος της Ευρώπης διαμορφώνεται στα 63,8%. Και το ζήτημα δεν είναι μόνο το αν χρησιμοποιείται η ΤΝ αλλά κυρίως το πώς. Παθητικά –βάζω τις πηγές μου στην ΤΝ και της λέω «κάνε μου τώρα μια σύνθεση!»– ή δημιουργικά, ως εργαλείο υποβοήθησης μιας εργασίας; Στα Τμήματά μας, στη Φιλοσοφική Σχολή, γίνονται τώρα εντατικές προσπάθειες για τη σωστή χρήση της ΤΝ.
 
Επαγγελματίες του χώρου που μας ενδιαφέρει, ωστόσο, καθώς εκεί αναζητάτε δουλειά, προειδοποιούν πως γίνεται υπερβολική λανθασμένη χρήση της ΤΝ. «Τι να τον κάνω όμως εγώ τον βοηθό μου, τη συνεργάτιδα που θα προσλάβω, αν δεν έχει δημιουργικότητα και φαντασία; Την ΤΝ ξέρω να την χρησιμοποιώ και μόνος μου!».
Ναι, αυτός είναι ο κίνδυνος σήμερα, και δεν μας τον φέρνει διά του αέρος ή του νερού κανένας Κίσινγκερ, αλλά το δικό μας το κεφάλι. Η ανασφάλειά μας, η έλλειψη εμπιστοσύνης στις δυνάμεις μας, το ότι δεν έχουμε μάθει επαρκώς να προσπαθούμε, το ότι δεν μας γοητεύει (γιατί πρόκειται για γοητεία) να βάζουμε κάτω το μυαλό μας και να παλεύουμε με τα δεδομένα μας και με την έκφραση. Με την έκφραση: δοκιμάζοντας λέξεις και εκφράσεις, ψάχνοντας για την καλύτερη απόδοση της σκέψης μας, αναζητώντας την ακρίβεια και την ομορφιά.
Από αυτό κινδυνεύουμε πραγματικά. Αλλά δεν είναι μοιραίο. Το τρομερό εργαλείο ΤΝ αναπροσδιορίζει τη σχέση μας με τον κόσμο. Εδώ θα φανεί αν εμείς θα κάνουμε χρήση εκείνου ή εκείνο θα χρησιμοποιήσει εμάς. Το εργαλείο δεν φτιάχτηκε για να μας αποβλακώσει, αλλά, αν δεν ασκήσουμε εγκαίρως τις υψηλότερες ικανότητες του νου μας, μπορεί και να μας καταστρέψει.
 
Η Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Κρήτης σάς έχει δώσει τα εφόδια για να χρησιμοποιήσετε τις υψηλότερες ικανότητες: τη δημιουργικότητα, τη φαντασία, το κριτικό πνεύμα. Μην τις αφήσετε να ρημάξουν! Με αυτές θα τα βγάλετε πέρα στο μεταβαλλόμενο τοπίο του μέλλοντος. Με αυτές θα προκύψουν από τη γενιά σας οι εξαίρετοι δάσκαλοι, οι εξαίρετοι επαγγελματίες, οι ιστορικοί, οι αρχαιολόγοι, και, με λίγη τύχη, οι μεγάλοι επιστήμονες, καλλιτέχνες και στοχαστές που θα τιμήσουν την Ελλάδα αλλά και τον κόσμο ολόκληρο…
 
Σ.Δ. Στη φωτό ο Μίκης Θεοδωράκης, ο Μάνος Χατζιδάκις και -στη μέση- ο μαέστρος Ανδρέας Παρίδης στη Ρώμη το 1954
Διαβάστηκε 270 φορές Τελευταία τροποποίηση στις Πέμπτη, 19 Μαρτίου 2026 19:56
Κατηγορία Δοκίμιο - στοχασμοί
Λάκης Ιγνατιάδης

Ραβδοσκοπία ατζαμή

Τελευταία άρθρα από τον/την Λάκης Ιγνατιάδης

Περισσότερα σε αυτή την κατηγορία: « Spyros Nikas:Υπάρχει το σύμπαν χωρίς να το παρακολουθούμε; Aπό το fb Ο Κάρολος Κουν θυμάται κάποιες φάσεις της ζωής του, της Χαριτίνης Ξύδη, από το fb »

Προσθήκη νέου σχολίου

Κωδικός ασφαλείας
Ανανέωση

επιστροφή στην κορυφή