Δήμητρα Βήνη. Η εικόνα της Μαρίνας Ζέας σήμερα είναι σχεδόν συμβολική για το πώς αντιμετωπίζεται πλέον ο δημόσιος παραλιακός χώρος στον Πειραιά: λιγότερο ως ζωντανό οικοσύστημα πόλης και περισσότερο ως «καθαρός καμβάς» επένδυσης, κατανάλωσης και τουριστικής εικόνας.
Πριν από λίγους μήνες, όταν ξεκίνησαν οι κοπές των δέντρων, η συζήτηση παρουσιάστηκε περίπου σαν υπερβολική αντίδραση κατοίκων απέναντι σε μια «αναγκαία αναβάθμιση». Όμως το “μετά” αρχίζει πλέον να αποκαλύπτει τι πραγματικά σημαίνει αυτή η αναβάθμιση.
Η παλιά Μαρίνα Ζέας — με όλα τα προβλήματά της — είχε ώριμο πράσινο, σκίαση, φυσικές ασυνέχειες, σημεία όπου το μάτι και το σώμα ξεκουράζονταν. Τα μεγάλα δέντρα λειτουργούσαν όχι μόνο αισθητικά αλλά και περιβαλλοντικά: έριχναν τη θερμοκρασία, συγκρατούσαν σκόνη, μείωναν την αντανάκλαση του ήλιου και δημιουργούσαν μια αίσθηση κατοικημένου δημόσιου χώρου.
Τώρα βλέπουμε ένα τοπίο σκληρών επιφανειών. Εκτεταμένο μπετόν, γεωμετρικές φόρμες, μικρά νεαρά δέντρα που θα χρειαστούν ίσως δεκαετίες για να προσφέρουν ό,τι πρόσφεραν τα κομμένα ώριμα δέντρα — αν επιβιώσουν. Η σκίαση έχει σχεδόν εξαφανιστεί. Ο χώρος μοιάζει “καθαρός”, αλλά και αφιλόξενος κάτω από τον ήλιο.
Αυτό είναι και πολιτικό ζήτημα.
Γιατί η σύγχρονη «ανάπλαση» σε πολλές παραλιακές πόλεις ακολουθεί το ίδιο μοτίβο:
* λιγότερη φύση και περισσότερος έλεγχος του χώρου,
* λιγότερη αυθόρμητη χρήση από κατοίκους,
* περισσότερη εικόνα premium προορισμού,
* περισσότερο real estate και τουριστική αισθητική,
* λιγότερη οικολογική μνήμη.
Η περιβαλλοντική διάσταση δεν είναι δευτερεύουσα. Σε μια πόλη ήδη επιβαρυμένη θερμικά και ατμοσφαιρικά, η αφαίρεση ώριμων δέντρων δεν είναι “λεπτομέρεια έργου”. Είναι παρέμβαση στο μικροκλίμα και στην καθημερινότητα των ανθρώπων.
Και υπάρχει κάτι ακόμη πολύ χαρακτηριστικό στη φωτογραφία:
οι κυκλικές κατασκευές μοιάζουν σχεδόν με “μνημεία” των δέντρων που έλειψαν. Τεράστιες άδειες επιφάνειες γύρω από ελάχιστο πράσινο. Σαν η φύση να μετατρέπεται πλέον σε διακοσμητικό στοιχείο μέσα σε αρχιτεκτονική βιτρίνας. Και μετά αναρωτιόμαστε γιατί οι πόλεις είναι αφόρητες το καλοκαίρι!
Σ.Δ. Διαβάζοντας αυτό το κείμενο της Βήνη Δήμητρα που αναρτήθηκε στην ΠΕΙΡΑΪΚΉ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗ, σκέφτηκα πως κι εγώ πάνω κάτω αυτή την γνώμη έχω κάνει για την πλατεία Βάρναλη στη Δραπετσώνα, όπως και για τις δύο άλλες σχεδόν ίδιες πλατείες της Περραιβού και της Κύπρου που είναι έργα της Δημ.Αρχής Κερατσινίου Δραπετσώνας, που λες και βγήκαν από το ίδιο πατρόν. Μιλάμε για τρεις πλατείες που είναι ένα χαρακτηριστικό αντιπαράδειγμα των βιοκλιματικών πλατειών, αυτών που αποτελούν ένα ακόμα όπλο στις πόλεις μας για τον αγώνα μας ενάντια της κλιματικής αλλαγής. Το αισιόδοξο είναι πως πριν περίπου μισό αιώνα οι πλατείες που έφτιαχνε ο δήμος, να όπως ας πούμε το Περιβολάκι επί της Αναπαύσεως/Αναλήψεως, ήταν "βιοκλιματικές". Με άλλα λόγια οι τότε αρμόδιοι υπάλληλοι προπορευόντουσαν της εποχής τους βάζοντας με ένα τρόπο φυσικό στο κέντρο των έργων τους τη σχέση του δημότη με το πράσινο και τη φιλικότητα της πλατείας και των πάρκων.
Να πω πιο συγκεκριμλενα για την πλατεία Βάρναλη, την τελευταία παραδοθείσα στο κοινό πρόσφατα, μιας και την ζω από κοντά: Έκοψε λοιπόν ο δήμος πριν πέντε περίπου χρόνια μαζί με τις νεραντζιές των γύρω πεζοδρομίων γύρω στα 80 μεγάλα δένδρα για να φτιάξουν με προϋπολογισμό 1.5 εκ. ευρώ μια κρυόπλαστη κι "εχθρική ' πλατεία που δίνουν τον τόνο οι άχρηστοι πλακοστρωμένοι χώροι της με τα όποια δενδράκια σε μία θέση που είναι αδύνατον να "αγκαλιάζουν" τους ανθρώπους όταν μεγαλώσουν και να απολαμβάνουν τη σκιά τους και με κερασάκι τούρτας ένα κιτσάτο συντριβάνι στη μέση χολιγουντιανής έμπνευσης. Το δυστύχημα είναι πως πάντα θα βρίσκονται υπάλληλοι, πέρα από το πολιτικό προσωπικό του δήμου, που θα εκφράζουν το κακό κι άσχημο πνεύμα της όποιας εποχής και εννοείται, γιατί όχι και με συγκεκριμένους εργολάβους κάθε φορά. Δυστυχώς αυτός είναι ο κανόνας.