Λάκης Ιγνατιάδης

Λάκης Ιγνατιάδης

Ραβδοσκοπία ατζαμή

kritiΤο Σάββατο 16.2, στο "Λόγω Τέχνης" της ΕΡΤ, ο καθηγητής αρχαιολογίας και διευθυντής του Μουσεί­ου Κυκλαδικής Τέχνης Νικόλαος Σταμπολίδης, μας ξενάγησε στη σημαντική έκθεση «Κρήτη. Α­ναδυόμενες Πόλεις: Άπτερα ― Ελεύθερνα ― Κνωσός. Τρεις αρχαίες πόλεις ζωντανεύουν». Στις 500 σπάνιες αρχαιότητες, λείψανα ζωής, ακμής αλλά και παρακμής. Η έκθεση, που συν­διοργανώνουν το Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης και οι Περιφερειακές Διευθύνσεις του ΥΠΠΟΑ, θα διαρκέσει μέχρι τις 30 Απριλίου.

uhlenbeckΤο βραβείο Abel, που θεωρείται το κορυφαίο των Μαθηματικών, δόθηκε για πρώτη φορά στην Αμερικανίδα Κάρεν Ούλινμπεκ.

Η νορβηγική Ακαδημία Επιστημών και Γραμμάτων ανακοίνωσε ότι η  76χρονη Κάρεν Ούλινμπεκ θα τιμηθεί με το εν λόγω βραβείο για την εξαιρετική εργασία της στις μερικές διαφορικές εξισώσεις.

avgi1Το άρθρο αυτό του οικονομολόγου Κωστή Παπαδημητρίου, που δημοσιεύτηκε στις 17.3 στην Αυγή με τον τίτλο " Η οικονομική θεωρία που αναστατώνει την Αμερική και οι συνέπειες για την Ευρώπη", άμεσα δεν αφορά όσους θεωρούν τον καπιταλισμό τελειωμένη υπόθεση ως ένα σύστημα που παράγει αδικία και ανελευθερία για τους πολλούς και που η βάση του είναι η εκμετάλλευση των πολλών από εκείνους τους λίγους που κρατούν με όλα τα μέσα και το πεπόνι και το μαχαίρι. Τους αφορά όμως έμμεσα, στο βαθμό φυσικά που θέλουν να ενημερώνονται για τα σχέδια του εχθρού τους ώστε να μπορούν να σκέπτονται πως θα τα αντιμετωπίσουν. Όσο για τους υπόλοιπους, θεωρώ ότι παρουσιάζει ενδιαφέρον μιας και τη "νέα" αυτή κεϋνσιανικού τύπου θεωρία που την λανσάρουν αμερικανοί οικονομολόγοι, έχει στον πυρήνα της την επίλυση του προβλήματος της ανεργίας, πρόβλημα που είναι μεγάλο ιδιαίτερα στον ευρωπαϊκό νότο. 

kathim13Σήμερα αποφασίσατε να αγοράσετε την «Καθημερινή». Σας τράβηξε την προσοχή το συγκεκριμένο άρθρο και αποφασίσατε να το διαβάσετε. Και οι δύο αποφάσεις ήταν δικές σας. Θα μπορούσατε να μην τις είχατε λάβει. Θα μπορούσατε να διαβάσετε μια άλλη εφημερίδα ή να προσπεράσετε το συγκεκριμένο άρθρο. Πράξατε ελεύθερα. Κάθε μια από τις πράξεις σας έχει τη δική της αιτιακή ιστορία: ένα πλέγμα αιτίων οδήγησε σε αυτή και όχι σε μία άλλη.


 Κάποια από τα αίτια ήταν μη έλλογα. Για παράδειγμα, ίσως έχετε μια φυσική τάση για φιλοσοφικές αναζητήσεις. Κάποια άλλα αίτια ήταν λόγοι. Οι λόγοι μπορούν να είναι αιτίες: οι επιθυμίες και οι πεποιθήσεις μας δίνουν νόημα στις πράξεις μας αλλά μπορούν επίσης να τις προκαλούν. Για παράδειγμα, αγοράζετε την «Καθημερινή» επειδή (για τον λόγο ότι) σας εκφράζει πολιτικά. Ή επειδή προτιμάτε το μεγάλο της σχήμα. Σε κάθε περίπτωση, η πράξη σας δεν ήταν αναίτια. Η πράξη σας, αν και ελεύθερη, ήταν αιτιακά προσδιορισμένη. Ή μήπως δεν ήταν;

Μπορεί η βούληση να είναι ελεύθερη και αιτιακά προσδιορισμένη; Πολλοί φιλόσοφοι θεωρούν ότι σε αυτό ακριβώς το σημείο βρίσκεται μια θεμελιώδης αντινομία: η ελευθερία της βούλησης αντιτίθεται στην αιτιοκρατία. Η βασική σκέψη είναι η εξής: δεν είναι δυνατόν η βούληση να είναι ελεύθερη αν υπόκειται σε αιτιακούς νόμους, δηλ. αν το περιεχόμενό της, το οποίο διέπει τις αποφάσεις και τις πράξεις μας, καθορίζεται από αίτια που βρίσκονται εκτός του ελέγχου του ατόμου. Πώς είναι δυνατόν, αναρωτιούνται πολλοί φιλόσοφοι, μια πράξη να επαφίεται στο άτομο και να καθορίζεται από παράγοντες εκτός του ατόμου;

Το ερώτημα είναι επιτακτικό. Η ελευθερία της βούλησης προϋποτίθεται για την ηθική ευθύνη. Είμαι (ηθικά) υπεύθυνος για τις πράξεις μου μόνο στον βαθμό που οι πράξεις μου έχουν εμένα ως δημιουργό (έχω, δηλαδή, τους λόγους μου να δρω όπως δρω) και όχι αίτια (μακρινά ή εγγύτερα) που είναι εκτός της δικαιοδοσίας μου. Αλλά ας δούμε πώς προκύπτει το πρόβλημα.

Η αιτιοκρατία (γνωστή και ως ντετερμινισμός) δεν είναι απλώς η θέση ότι τα συμβάντα έχουν αιτίες. Είναι η ισχυρότερη θέση σύμφωνα με την οποία ό,τι συμβαίνει στη φύση έχει μια επαρκή αιτία που το επέφερε. Με όρους πιθανότητας, η αιτιοκρατία είναι η θέση ότι όλες οι πιθανότητες είναι είτε 1 είτε 0 (δηλ. ένα αποτέλεσμα είτε θα συμβεί με βεβαιότητα είτε δεν θα συμβεί). Αρα, αν ένα αποτέλεσμα Χ έχει μια επαρκή αιτία Ψ, αυτή η αιτία Ψ έχει μια επαρκή αιτία Ω κ.ο.κ.

Το αίτημα της ελευθερίας της βούλησης επιτάσσει το υποκείμενο να είχε τη δυνατότητα να πράξει διαφορετικά από ό,τι όντως έπραξε. Αν όμως η αιτιοκρατία είναι αληθής, τότε οι πράξεις του υποκειμένου, όντας φυσικές πράξεις, έχουν πρότερα επαρκή φυσικά αίτια. Επομένως, δεν θα μπορούσαν να είναι διαφορετικές από αυτές που ήταν και, άρα, δεν είναι ελεύθερες. Αλλά, ακόμα και αν η αιτιοκρατία είναι ψευδής, ακόμα δηλαδή και αν υπάρχει γνήσια τυχαιότητα στη φύση, ακόμα και τότε η ελευθερία της βούλησης τίθεται σε αμφισβήτηση αφού δεν είναι κατανοητό πώς μια τυχαία πράξη επαφίεται στο άτομο. Το τυχαίο (αναίτιο) δεν είναι ελεύθερο με τη ζητούμενη έννοια – με την έννοια ότι μια απόφαση είναι δική μας.

Η ελευθερία της βούλησης είναι εξαιρετικά πολύτιμη ώστε να εγκαταλειφθεί. Μπορούμε όμως να τη συμβιβάσουμε με την αιτιοκρατία; Ας αναρωτηθούμε: υπό ποια έννοια είμαστε ελεύθεροι να πράξουμε; Ας υποθέσουμε ότι κάποιος είναι αλυσοδεμένος τη στιγμή που ένα αποτρόπαιο έγκλημα συμβαίνει μπροστά στα μάτια του. Σύμφωνα με τις πεποιθήσεις του, επιθυμεί να παρέμβει για να βοηθήσει το θύμα. Είναι ελεύθερος να το πράξει; Σίγουρα όχι. Eχει ηθική ευθύνη για την εν λόγω πράξη; Σίγουρα όχι. Τι έχει συμβεί; Απλώς, παρά τις πεποιθήσεις του και την (ισχυρή) επιθυμία του, δεν δύναται να παρέμβει.

Ας επαναλάβουμε τώρα το νοητικό μας πείραμα βάζοντας στη θέση του σιδεροδέσμιου ανθρώπου έναν άλλο που δύναται να παρέμβει αλλά αδιαφορεί. Είναι ελεύθερος να πράξει; Ναι, είναι. Ποια είναι η διαφορά μεταξύ των δύο περιπτώσεων; Αυτή δεν βρίσκεται στην παρουσία ή στην απουσία αιτίων. Αίτια της απραξίας (η οποία είναι, φυσικά, μια πράξη) υπάρχουν και στις δύο περιπτώσεις. Η διαφορά είναι στον τύπο των αιτίων. Οι ηθικά υπεύθυνες και ελεύθερες πράξεις προκαλούνται, εντέλει, από εσωτερικά στο άτομο αίτια, δηλ. τα αίτια εκπορεύονται από την ίδια τη βούληση του ατόμου, ενώ οι μη ελεύθερες πράξεις προκαλούνται από εξωτερικά αίτια.

Μια τέτοια απάντηση δεν θεωρείται ικανοποιητική από όποιους πρεσβεύουν ότι η ελευθερία της βούλησης πρέπει να είναι τόσο ριζική ώστε να συνεπάγεται την πλήρη αυτονομία του υποκειμένου από αιτιακές δεσμεύσεις. Oπως είπε ο Ζαν- Πολ Σαρτρ: «Κανένα όριο στην ελευθερία μου δεν μπορεί να βρεθεί εκτός από την ίδια την ελευθερία, ή, αν το προτιμάτε, δεν είμαστε ελεύθεροι να πάψουμε να είμαστε ελεύθεροι». Το βασικό πρόβλημα με απόψεις σαν και αυτές είναι ότι προϋποθέτουν την αποκοπή του υποκειμένου από τον φυσικό κόσμο και τους νόμους του.

Δεν είναι ανάγκη να ξεκόψουμε τον άνθρωπο από τον φυσικό κόσμο για να διασώσουμε μια εύρωστη έννοια ελευθερίας της βούλησης. Σε πάρα πολλές περιπτώσεις, αν είχαμε διαφορετικές επιθυμίες και πεποιθήσεις, θα μπορούσαμε να είχαμε κάνει κάτι διαφορετικό από αυτό που όντως πράξαμε. Θα μπορούσατε, π.χ., να είχατε σταματήσει την ανάγνωση αυτού του άρθρου μετά την πρώτη παράγραφο. Οι επιθυμίες μας και οι πεποιθήσεις μας είναι, εντέλει, οι αιτίες των πράξεών μας. Και ακριβώς γι’ αυτόν τον λόγο, οι πράξεις μας είναι και αιτιακά προσδιορισμένες και ελεύθερες.
 
* Ο κ. Στάθης Ψύλλος είναι καθηγητής Φιλοσοφίας της Επιστήμης και Μεταφυσικής στο ΕΚΠΑ, συγγραφέας, μεταξύ άλλων, του βιβλίου «Επιστήμη και Αλήθεια» (Οκτώ, 2009).

Πηγή:  kathimerini.gr  

Σ.Δ: Πριν μερικές εβδομάδες με αφορμή το άρθρο του Φάνη Αναβάλογλου " Ένα δάκρυ και για το τέρας παρακαλώ σας! " παίξαμε κι εμείς εδώ στη σταγόνα το θέμα της ελευθερίας της βούλησης, σχολιάζοντας όσα ο Φάνης μας κοινωνεί χρόνια τώρα σε ταβέρνες. Το ξέρω ότι βλογάω τα γένια μας, αλλά η γνώμη μου είναι πως αυτά που γράψαμε εμείς προσεγγίζουν πιο βαθιά το θέμα της ελευθερίας της βούλησης. Αυτό δεν μειώνει την προσπάθεια του κ.Ψύλλου, που πιθανόν να έχει κι άλλα να μας πει κι αυτά εδώ να είναι απλά ο πρόλογος.  

Έντυπι

lifo70Το ερευνητικό κέντρο Forensic Architecture ολοκλήρωσε και έδωσε στη δημοσιότητα τη μελέτη της στο οπτικοακουστικό υλικό.

Κείμενο: ελc team

To φθινόπωρο του 2018, το ερευνητικό κέντρο Forensic Architecture (FA), ολοκλήρωσε και έδωσε στη δημοσιότητα τη μελέτη της στο οπτικοακουστικό υλικό, όπως είχε προκύψει από τις κάμερες των καταστημάτων και τις κλήσεις ανάμεσα στα μέλη της ομάδας ΔΙ.ΑΣ και το ΕΚΑΒ. Η μελέτη αυτή προβλήθηκε στην αίθουσα του Εφετείου, στην οποία δικάζεται η Χρυσή Αυγή. Για αναλυτική πληροφόρηση όσον αφορά το περιεχόμενο της δίκης της Χρυσής Αυγής μπορείτε να ακολουθείτε στη σελίδα του Παρατηρητηρίου Golden Dawn Watchστο facebook.

velopoulosΌχι μόνο γιατί το δείγμα ήταν μια σταλιά, αλλά και αυτοί οι καμιά τριανταριά που απάντησαν στην ερώτησή μου, οι περισσότεροι τηλεφωνικά, είναι του ευρύτερου κύκλου μου, οπότε ούτε καν ένδειξη δεν στοιχειοθετούν οι απαντήσεις τους. Υπήρξαν και καμία εικοσαριά ακόμα που δεν τους βρήκα, αλλά βαρέθηκα και δεν ξαναπροσπάθησα.

Όμως δύο διακριτές τάσεις εμφανίστηκαν, αν εξαιρέσουμε πέντε έξι άτομα που αδιαφόρησαν παντελώς για την ερώτηση. Το ότι εμφανίστηκαν μόνο δύο ομάδες θα έπαιξε ρόλο και το γεγονός ότι η ερώτηση δεχόταν ένα ναι ή ένα όχι, δημοψηφισματικού τύπου δηλαδή, απ'αυτές που καταργούν όλες τις εν δυνάμει αποχρώσεις.

sl17Ήταν ζήτημα χρόνου να συμβεί. Η ισλαμική τρομοκρατία, που έχει σκορπίσει τον θάνατο στη Δύση, αλλά και σε μουσουλμανικές χώρες, ήταν αναπόφευκτο να βρει το συμμετρικό της: την ρατσιστική αντι-ισλαμική τρομοκρατία. Οι 49 νεκροί και οι δεκάδες τραυματίες από τις επιθέσεις σε δύο τζαμιά στη Νέα Ζηλανδία μας υπενθύμισαν ότι όπως όλα τα νομίσματα έτσι κι αυτό έχει δύο όψεις.

filothei1το χάσιμο χρόνου στις ουρές, τη γραφειοκρατία. Θα φοράει τα ρούχα που δεν της αρέσουν, ζεστά το χειμώνα, δροσερά το καλοκαίρι και θα θεωρήσει βασανιστήριο τυχόν παρατεταμένη ορθοστασία ή ίσως καμία αίθουσα χωρίς θέρμανση ή κλιματιστικό.

Στον ελεύθερο χρόνο μου θα γράψω την αποψάρα μου για τον Τραμπ, τον Μακρόν, τον Πάπα, το Βατικανό, τον Τσίπρα, τον Σαμαρά, τον Ιερώνυμο ή τον Χριστόδουλο, χωρίς κανείς να με ενοχλήσει ποτέ για αυτό.

olia4που έγινε χτες Τρίτη 

Για το Χρήστο 

Το φίλο που έφυγε, στην αρχή δεν μπορείς να τον σκεφτείς. Έχεις μουδιάσει. Κάτι μέσα σου αρνείται να τον καταχωρήσει στη χώρα των απόντων, αυτό τον άγνωστο τόπο όπου μπορείς να πάς μονάχα κι όχι να επιστρέψεις.

lifo65Τη μέρα που πέθανε ή μάνα μου είχε καύσωνα και σκόνη στην πόλη. Ο πατέρας μου είχε πεθάνει αρκετά χρόνια πιο πριν, κι εμεις τα παιδιά είχαμε φύγει, οπότε έμενε μόνη με την γυναίκα που την φρόντιζε.

Τα τελευταία χρόνια που είχε πέσει με άνοια στο κρεβάτι, όποτε πήγαινα να την δω, την ώρα που της κρατούσα το χέρι προσπαθώντας να επικοινωνήσω μαζί της, κοιτούσα γύρω μου, περιεργαζόμουν τα πράγματα του σπιτιού, τις καρέκλες, τη σερβάντα, κάτι κεντήματα, τα στέφανα του γάμου της, ένα μαντήλι της ξεχασμένο στην παλιά πολυθρόνα, ένα κουτί με ταλκ, το καντήλι, μια παραμάνα, τα κάδρα στους τοίχους, κι αναρωτιόμουν τι θα απογίνουν αυτά τα αντικείμενα όταν θα φτάσει η στιγμή που θα φύγει και θα χρειαστεί να αδειάσουμε το σπίτι.

Σελίδα 1 από 178