Κυριακή, 30 Ιουνίου 2019 16:41

Ο Νίκος Χρυσός κέρδισε το Βραβείο Λογοτεχνίας της ΕΕ και μας μιλάει για τον μαγικό κόσμο των βιβλίων

Συντάκτρια 
Βαθμολογήστε αυτό το άρθρο
(0 ψήφοι)

ets13Συνέντευξη στη Ναταλία Κάππα

Ήταν Παρασκευή μεσημέρι όταν βρεθήκαμε με τον συγγραφέα Νίκο Χρυσό*, σε ένα καφέ κάπου στα Εξάρχεια. Η ατμόσφαιρα, λίγο λόγω ζέστης, λίγο λόγω ότι όλοι μετράμε αντίστροφα για τις διακοπές, ήταν ήρεμη και φιλική στους καθημερινούς δρομείς της πόλης.

Η αφορμή για την παρακάτω κουβέντα ήταν το Βραβείο Λογοτεχνίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπου ένας εκ των νικητών φέτος ήταν ο Νίκος για το βιβλίο του «Καινούργια μέρα», μαρτυρώντας ότι το ελληνικό βιβλίο έχει ακόμα πολλά να δώσει.

Περιγραφικός και συνοπτικός συνάμα στον λόγο του, με έναν λυρισμό στη σκέψη του και μία αγάπη για την αφήγηση και τις ιστορίες, που σε κάνει να σκέφτεσαι ότι αυτός ο άνθρωπος δεν θα μπορούσε να μην γράφει…

― Τι σημαίνει για ένα λογοτέχνη να κερδίζει ένα ευρωπαϊκό βραβείο λογοτεχνίας;

Το Βραβείο Λογοτεχνίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης (EUPL) ανοίγει γέφυρες επικοινωνίας μεταξύ διαφορετικών γλωσσών και πολιτισμών, ευνοεί τις αλληλεπιδράσεις μεταξύ έργων και δημιουργών, επιδοτεί μεταφράσεις και διευρύνει το αναγνωστικό κοινό εντός κι εκτός των εθνικών συνόρων.

― Το δικό σου το βιβλίο σε ποιες γλώσσες έχει μεταφραστεί;

Μέχρι στιγμής έχουν δείξει ενδιαφέρον 5 βαλκανικά κράτη ενώ συζητιέται το ενδεχόμενο μετάφρασής του και σε 3 ή 4 «μεγαλύτερες» γλώσσες.

― Τα βραβεία δίνονται αυτό το φθινόπωρο;

Ναι, τον Οκτώβριο, στο Μποζάρ, το Κέντρο Καλών Τεχνών των Βρυξελλών.

― Το πρώτο σου βιβλίο «Το μυστικό της τελευταία σελίδας» εκδόθηκε πριν 10 χρόνια. Το δεύτερο πέρσι. Γιατί πέρασαν τόσα χρόνια για να ξαναγράψεις;

Στην πραγματικότητα όλο αυτό το διάστημα έγραφα. Μου πήρε 8 χρόνια για να ολοκληρώσω την «Καινούργια μέρα».

― Ποιο ήταν το έναυσμα για να γράψεις αυτό το βιβλίο; 

Αφορμή για το βιβλίο υπήρξε το άρθρο μιας εφημερίδας για τη δολοφονία ενός κλοσάρ στο Παρίσι από τρεις νεαρούς Γάλλους μεσοαστούς. Ο άστεγος άντρας πυρπολήθηκε ζωντανός. Η εικόνα αυτή καρφώθηκε στο μυαλό μου. Δώδεκα περίπου χρόνια μετά, στα τέλη του 2008 κι ενώ είχα ολοκληρώσει το πρώτο μυθιστόρημά μου διάβασα μια είδηση για τη καύση ενός άστεγου, στη Μόσχα αυτή τη φορά, από μία ομάδα νεαρών Ρώσων μεγαλοαστών. Από τη μια η άλογη βία κι από την άλλη το φλεγόμενο σώμα ήταν οι αφορμές να αρχίσω να γράφω. Έδωσα στον καιόμενο άντρα την ιδιότητα του χαρισματικού αφηγητή και αποπειράθηκα μια σπουδή για τη γένεση και τη λειτουργία των αφηγήσεων.

― Εσύ εμπνέεσαι από πραγματικά γεγονότα ή μπορεί ακόμα μία ταινία ή ένα άλλο βιβλίο να σου γεννήσει μία ιδέα;

Ένα πραγματικό περιστατικό ενίοτε λειτουργεί σαν αφορμή. Ωστόσο, κάθε εικόνα που σχηματίζεται στο μυαλό μας, ανεξάρτητα από την προέλευσή της, μπορεί να προκαλέσει μια ιστορία. Είναι συχνά αδιευκρίνιστο αν το έναυσμα προκλήθηκε από ένα επεισόδιο που είδες στο δρόμο είτε από ένα περιστατικό που «έζησες» σε κάποιο βιβλίο. Τα διαβάσματά μας, οι ταινίες, οι μουσικές που ακούμε είναι βιωμένες εμπειρίες. Σημασία πάντως δεν έχει αυτό καθ’ αυτό το περιστατικό όσο το αφηγηματικό σύμπαν. Το πώς η γλώσσα αναδημιουργεί όλα εκείνα τα στοιχεία, τη θερμοκρασία, τους ήχους, τις μυρωδιές, την ατμόσφαιρα, στοιχεία που αρχικά φαίνεται αδύνατον να αποτυπωθούν στο χαρτί.

― Σε αυτό σε βοήθησε το κομμάτι της σκηνοθεσίας;

Οι σπουδές κινηματογράφου μου δίδαξαν νέους τρόπους θέασης της πραγματικότητας, ωστόσο έγραφα πολλά χρόνια πριν αποφασίσω να σπουδάσω σκηνοθεσία. Τα πιο σπουδαίο εργαλεία για έναν συγγραφέα είναι η παρατήρηση και η μελέτη. Η προσπάθεια να αποκρυπτογραφήσεις τη μέθοδο και τα εργαλεία που χρησιμοποιήθηκαν στη σύνθεση σπουδαίων βιβλίων, η αποκωδικοποίηση, για παράδειγμα, του τρόπου που αξιοποιεί ο Ντοστογιέφσκι τις λέξεις για να «χτίσει» το λογοτεχνικό του σύμπαν.

― Και μίας και ανέφερες τον Ντοστογιέφσκι, ποιος είναι ο αγαπημένος σου λογοτέχνης;

Η λίστα με τους αγαπημένους μου συγγραφείς και τα αγαπημένα μου βιβλία είναι μεγάλη και διαρκώς διευρύνεται.

― Ωραία, ας μιλήσουμε για τρία βιβλία που σε έχουν σημαδέψει…

Αγαπώ πολύ «Το μόνον της ζωής του ταξείδιον» του Βιζυηνού, επιστρέφω συχνά στο «Βιβλίο της Άμμου» του Μπόρχες και στο «Κουτσό» του Κορτάσαρ. Παθιάστηκα με «Το μαύρο τραγούδι της Μασσαλίας» του Ιζζό και τα άλλα βιβλία της τριλογίας. Το πρώτο βιβλίο πάντως που μου έρχεται στο νου όταν μου κάνουν αυτή την ερώτηση είναι η «Βάρδια» του Νίκου Καββαδία.

― Για αυτό το καλοκαίρι τι θα πρότεινες;

Γνώρισα πρόσφατα στο πλαίσιο του Φεστιβάλ ΛΕΑ τον Κοσταρικανό συγγραφέα Κάρλος Φονσέκα με αφορμή την παρουσίαση του βιβλίου του «Ο συνταγματάρχης δεν έχει που να κλάψει» που κυκλοφόρησε από τις Εκδόσεις Καστανιώτη. Πρόκειται για ένα εξαιρετικό μυθιστόρημα. Με αφορμή τη βιογραφία του κορυφαίου μαθηματικού Αλεξάντερ Γκρότεντικ, ο Φονσέκα δημιουργεί ένα καλειδοσκοπικό μυθιστόρημα που διατρέχει ολόκληρο τον 20ό αιώνα, ένα εντυπωσιακό λογοτεχνικό ντεμπούτο.

― Οι άνθρωποι δεν διαβάζουν όπως κάποτε. Οι νέοι κινούνται στους ρυθμούς των social media, ζούμε στην εποχή της εικόνας όπου βλέπουμε τους ανθρώπους να κουράζονται με τα μεγάλα κείμενα. Τι πρέπει να γίνει για να γυρίσουμε πάλι πίσω, στην εποχή της ανάγνωσης;

Το ότι δεν διαβάζουμε δεν σχετίζεται μόνο με τη δύναμη της εικόνας και την επικράτηση των κοινωνικών δικτύων. Δυστυχώς σήμερα κάθε προσπάθεια εκτιμάται μόνο αν έχει ένα χειροπιαστό ή έστω ορατό αποτέλεσμα. Τα οφέλη της ανάγνωσης παραμένουν ανεκτίμητα και συχνά υποδόρια. Οι λογοτέχνες και τα βιβλία κατέχουν πολύ χαμηλή θέση στο σύγχρονο αξιακό μας σύστημα κι επομένως δεν αποτελούν ελκυστική επιλογή. Αρκετοί βέβαια προφασίζονται έλλειψη χρόνου, αλλά νομίζω πως κι αυτό είναι ζήτημα προτεραιοτήτων. Δεν ξέρω πως θα παρακινούσαμε κάποιον να διαβάζει περισσότερο. Θα έπρεπε πρώτα απ’ όλα να διαβάζουμε εμείς αρκετά. Ακούς καμία φορά έναν γονιό να λέει στο παιδί του «διάβασε, διάβασε», ενώ ο ίδιος δεν ανοίγει βιβλίο ή εφημερίδα. Πρέπει να μυήσεις κάποιον στις μυστικές χαρές της ανάγνωσης αν θέλεις να γίνει αναγνώστης. Θα πρέπει να του δώσεις ένα βιβλίο που θα τον συγκινήσει, που θα κερδίσει το ενδιαφέρον του, ώστε να συνεχίσει να διαβάζει. Η ανάγνωση δεν μπορεί παρά να είναι μία απόλαυση, μια συναρπαστική εμπειρία, ένας μαγικός τόπος, ένας πολλαπλασιαστής της ζωής. Τι κερδίζεις διαβάζοντας ένα βιβλίο; Ζεις τη ζωή εκατοντάδων ανθρώπων, σε άλλες χώρες, σε άλλες εποχές, σε άλλες συνθήκες κι αποκτάς διαρκώς νέες εμπειρίες.

― Όπως κάνει και ένα ταξίδι…

Έχετε δίκιο. Έτσι ακριβώς λειτουργούν και τα ταξίδια. Διευρύνουν τις εμπειρίες και τον χρόνο. Αρκεί να σκεφτεί κανείς, πόσο «χώρο» καταλαμβάνουν στη μνήμη μας οι λίγες μέρες που ταξιδέψαμε στην Ανάφη ή στη Ρώμη και πόσο διαφορετικά μετράμε τις μέρες που κυλούν στη ρουτίνα της καθημερινότητας. Τα ταξίδια γίνονται ορόσημα για τη ζωή μας, όπως και τα βιβλία…

― Είσαι ένας άνθρωπος που αγαπάει πολύ τη γλώσσα. Πώς και φοίτησες στο Βιολογικό και δεν βρέθηκες σε κάποια φιλολογία;

Αυτό που με τραβούσε στη λογοτεχνία από παιδί, είναι αυτό το πρακτικά αλυσιτελές, η χαρά της ανάγνωσης, η απουσία οποιασδήποτε άλλης ανταμοιβής. Σαν να ανακαλεί κάθε βιβλίο την ίδια αμεριμνησία που δείχναμε παίζοντας. Φοβάμαι ότι αν εγκλώβιζα το πάθος μου σε ένα σύμπαν οργανωμένο, θα το έφθειρα ή θα το ’χανα. Καθ’ όλη τη διάρκεια της μαθητικής και φοιτητικής μου ζωής, το 70% του χρόνου το περνούσα πάνω από βιβλία που δεν αφορούσαν τις επικείμενες εξετάσεις ή την διδακτέα ύλη. Όταν διάβαζα, διάβαζα για την προσωπική μου απόλαυση. Μου ήταν σχεδόν ακατόρθωτο να παρατήσω ένα μυθιστόρημα για να διαβάσω τα σχολικά μαθήματα, ενώ συχνά όταν οι εξετάσεις ή οι όποιες σχολικές υποχρεώσεις τέλειωναν και αποδεσμευόμουν από την υποχρέωση, διάβαζα τα σχολικά ή τα φοιτητικά βιβλία σαν να ήταν συναρπαστικά περιπετειώδη αναγνώσματα.

― Το Βραβείο Λογοτεχνίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης μετράει μόλις 10 χρόνια, που σημαίνει ότι γεννήθηκε σε μία εποχή που το digital ήδη κυριαρχούσε. Αυτό μας δείχνει ότι οι ευρωπαϊκοί θεσμοί επιμένουν και στηρίζουν το βιβλίο. Μπορούμε να φιλοδοξούμε ότι το βιβλίο θα υπάρχει και τον επόμενο αιώνα;

Ένα κομμάτι των Ευρωπαϊκών θεσμών, ίσως το πιο προοδευτικό, αναγνωρίζει και πριμοδοτεί την ανάγκη της εγγύτητας μεταξύ διαφορετικών λαών και πολιτισμών και τις γόνιμες ανταλλαγές μεταξύ τους. Τα βιβλία ενισχύουν τέτοιες δημιουργικές ανταλλαγές. Η τεχνολογία ίσως αλλάξει την υλική υπόσταση των βιβλίων, τα βιβλία όμως, οι ιστορίες, οι αφηγήσεις θα συνεχίσουν να υπάρχουν όσο υπάρχει η ανθρώπινη αγωνία και η ανθρώπινη σκέψη.

― Η Ευρωπαϊκή Ένωση εδώ ενώνει και δεν χωρίζει ουσιαστικά;

Ακριβώς. Αν ο στόχος ήταν η ομοιογένεια ή έστω κάποιου τύπου κανονικοποίηση θα θεσμοθετούσαν ένα βραβείο για έργα γραμμένα είτε μεταφρασμένα στα αγγλικά ή στα γαλλικά. Το ότι αναζητούν έργα αμετάφραστα, επιτρέποντάς τους να ξεπεράσουν τα φυσικά σύνορα κάθε γλώσσας δείχνει μια διάθεση για δημιουργική σύνθεση και ανάδειξη των πολιτισμικών χαρακτηριστικών κάθε λαού. Αυτή ίσως δεν είναι κυρίαρχη αντίληψη της ΕΕ, είναι όμως η εκδοχή μιας καλύτερης Ευρώπης.

― Η συγγραφή ενός βιβλίου, απαιτεί χρόνο, διάθεση και ψυχή. Πόσο εύκολα ή δύσκολα είναι να τα βρεις όλα αυτά σήμερα, που όλοι τρέχουν να βγάλουν τα έξοδα της ημέρας;

Δεν με έχει απασχολήσει πολύ. Δεν γράφω επιδιώκοντας ή ελπίζοντας σε κάποια ανταμοιβή. Για μένα τόσο η γραφή όσο και η ανάγνωση είναι πράξεις ζωής, διευρύνουν το υποκείμενο της παρατήρησής μου από το Εγώ στο Εμείς, τοποθετούν στο κάδρο τον Άλλον, τον άγνωστο, τον ξένο. Αν είχα βέβαια τη δυνατότητα να γράφω χωρίς να με αποσπούν οι φροντίδες της επιβίωσης θα έγραφα περισσότερο κι αυτός είναι ο μόνος τρόπος για να ασκηθεί ένας συγγραφέας. Αν οι συγγραφείς διέθεταν περισσότερο χρόνο και καταπιάνονταν με καθαρότερο μυαλό με τη τέχνη τους ίσως βλέπαμε μεγαλύτερα και αποφασιστικότερα βήματα, πιο τολμηρές προτάσεις. Δυστυχώς στην Ελλάδα δεν είναι εύκολα τα πράγματα. Ευτυχώς όμως η γραφή –και το λέω συγκρίνοντάς την με τον κινηματογράφο, για παράδειγμα– δεν απαιτεί πολυδάπανα μέσα. Με ένα χαρτί και ένα μολύβι, με έναν οποιοδήποτε υπολογιστή μπορεί κανείς να δημιουργήσει. Σήμερα βέβαια τα πράγματα απλοποιούνται και στον κινηματογράφο. Θυμάμαι όταν σπούδαζα στη Σταυράκου στα τέλη της δεκαετίας του ’90 γυρίζαμε τις πτυχιακές ταινίες σε φιλμ και το κόστος ήταν τεράστιο. Σήμερα με μια καλή ψηφιακή μηχανή μπορεί κάποιος να φτιάξει κάτι καλό. Αυτά είναι τα οφέλη της τεχνολογίας.

― Εσύ μια και έχεις σπουδάσει κινηματογράφο, θα σε ενδιέφερε κάποιο από τα βιβλία σου να γίνει ταινία;

Όταν ένα βιβλίο εκδοθεί επιδέχεται κάθε τύπου ανάγνωση. Ο συγγραφέας μπορεί βέβαια να διατυπώνει την άποψή του για τις αναγνωστικές προσεγγίσεις των άλλων, ωστόσο καλό είναι να το κάνει σιωπηλά. Υπό αυτήν την έννοια η κινηματογραφική μεταφορά ενός βιβλίου είναι μια νέα αναγνωστική προσέγγιση και παρουσιάζει μεγάλο ενδιαφέρον. Θα προτιμούσα πάντως, αν συνέβαινε κάτι τέτοιο, να έχω έναν συμβουλευτικό ρόλο στο εγχείρημα και όχι να συμμετέχω στη συγγραφή του σεναρίου. Θα είχα έτσι την ευκαιρία να δω μια άλλη εκδοχή της ιστορίας που ίσως δεν έχω ως τώρα σκεφτεί. Αν εγώ διασκεύαζα ένα βιβλίο ή ένα διήγημά μου για τον κινηματογράφο θα κινδύνευα να το μεταπλάσω στη νέα γλώσσα και ίσως τελικά εξελισσόταν σε κάτι καινούργιο, δεν θα ήταν όμως μία αναγνωστική προσέγγιση του κειμένου.

― Έχεις ένα παλαιοβιβλιοπωλείο. Ονόμασε μερικούς θησαυρούς που μπορούμε να βρούμε στα ράφια σου;

Καθένας αξιολογεί διαφορετικά έναν «θησαυρό». Για κάποιον ένα αρχέτυπο ή ένα παλαίτυπο δεν έχει καμιά αξία και αναζητά τα σχολικά εγχειρίδια των παιδικών του χρόνων ή το αγαπημένο του βιβλίο στην έκδοση που το διάβασε παιδί. Θυμάμαι κάποτε κάποιος πελάτης έψαχνε ένα συγκεκριμένο τεύχος κάποιου εικονογραφημένου περιοδικού γιατί περιείχε το όνομά του μεταξύ των νικητών κάποιου διαγωνισμού. Τα βιβλία φέρουν στο σώμα τους και τις δικές μας ιστορίες…

Πηγή:  altsantiri.gr

Η γραφή είναι, πριν απ’ όλα, μια πράξη ζωής συνέντευξη του Νίκου Χρυσού στον Μισέλ Φάις. 

Ο Νίκος Χρυσός γεννήθηκε το 1972. Φοίτησε στο Βιολογικό Τμήμα του Πανεπιστημίου Αθηνών και στο Τμήμα Σκηνοθεσίας της Σχολής Κινηματογράφου Λυκούργου Σταυράκου. Ζει και εργάζεται στην Αθήνα. Το μυθιστόρημα “Το μυστικό της τελευταίας σελίδας” (Καστανιώτης, 2009) ήταν το πρώτο του βιβλίο. Για το βιβλίο του “Καινούργια μέρα” τιμήθηκε με το Βραβείο Λογοτεχνίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης (European Union Prize for Literature) 2019. Διηγήματά του έχουν συμπεριληφθεί σε συλλογικούς τόμους. (σύντομο βιογραφικό από www.biblionet.gr)

Τελευταία τροποποίηση στις Κυριακή, 30 Ιουνίου 2019 16:52

Προσθήκη νέου σχολίου

Κωδικός ασφαλείας
Ανανέωση