Σάββατο, 29 Δεκεμβρίου 2018 17:13

Κάποια πράματα για τα δυο από τα τρία βιβλία που με έφτιαξαν φέτος

Συντάκτης 
Βαθμολογήστε αυτό το άρθρο
(1 Ψήφος)

vivlioΤελικά για μια ακόμα χρονιά δεν διάβασα όσα βιβλία μου είχαν κάνει κλικ. Ευτυχώς που έχω συμφιλιωθεί μ'αυτήν την κατάσταση και δεν μου δημιουργεί δυσαρέσκεια όπως παλιά. Από τα ελάχιστα που κατάφερα να διαβάσω φέτος, τρία νομίζω ότι έγραψαν εντός μου. Το ένα, το HOMO DEUS του Ισραηλίτη Γιουβάλ Χαράρι, το παρουσίασα το καλοκαίρι. Τα άλλα δύο είναι, το μυθιστόρημα "Υπό το φως των όσων γνωρίζουμε", του μεγαλωμένου στην Αγγλία Μπανγκλαντεσιανού Ζία Χάιντερ Ράχμαν και το δοκίμιο "Η υπόθεση της ευτυχίας", του Αμερικανού ψυχολόγου Τζόνοθαν Χάιντ.  

Ο Ζία Χάιντερ Ράχμαν γεννήθηκε σε μια αγροτική περιοχή του Μπανγκλαντές. Μεγάλωσε στη Μεγάλη Βρετανία, σε συνθήκες φτώχειας, αλλά έκανε λαμπρές σπουδές (Οξφόρδη, Καίμπριτζ, Μόναχο και Γέηλ). Εργάστηκε ως ανώτερο στέλεχος στον χρηματοπιστωτικό τομέα και σήμερα είναι δικηγόρος με αντικείμενο δραστηριότητας τα ανθρώπινα δικαιώματα και το διεθνές δίκαιο.

Ο Ράχμαν, σε ένα σημείο αναφέρει ότι οι τρεις πιο σημαντικές επιστημονικές κατακτήσεις του 20ου αιώνα, ήταν "Η Θεωρία της Σχετικότητας" (1915) του Άλμπερτ Αϊνστάιν ( Ούλμ, Γερμανία, 1879 - Πρίνστον, Η.Π.Α, 1955), "Η ανακάλυψη του DNA" (1953) από τους Τζέιμς Γουάτσον ( Σικάγο, 1928) και Φράνσις Κρικ (Νορθάμπτον, Αγγλία, 1916 - Σαν Ντιέγκο, 2004) και το άγνωστο στη μεγάλη πλειονότητα των γήινων "Θεώρημα της μη πληρότητας" ( 1931) του Κούρτ Γκέντελ ( Μπρνο, Τσεχία, 1906 - Πρίνστον, 1978). Προσωπικά, με τα λίγα που γνωρίζω, θα τις έκανα τέσσερις, προσθέτοντας την κβαντομηχανική. 

Το θεώρημα της μη πληρότητας ( που στην πραγματικότητα είναι δύο)  αυτό που λέει είναι πως στα κλειστά μαθηματικά συστήματα, όπως π.χ η αριθμητική, υπάρχουν θεωρήματα τα οποία ποτέ δεν θα μπορέσουμε να αποδείξουμε με τα αξιώματα του (ίδιου) συστήματος ότι είναι αληθή ή ψευδή. Αυτή την πρόταση, που την απέδειξε ο Γκέντελ σε ηλικία 25 χρονών, δεν την είχαν σκεφτεί ποτέ οι μαθηματικοί όλου του κόσμου όλες τις προηγούμενες χιλιετίες. Μέχρι το 1931 πίστευαν ακράδαντα ότι για κάθε υποψήφιο θεώρημα θα βρισκόταν κάποτε κάποιος που θα αποδείκνυε ότι ισχύει ή ότι δεν ισχύει.

Στο βιβλίο του Ράχμαν, ο κεντρικός ήρωας Ζαφάρ, που είναι και μαθηματικός, κάνει αρκετές αναφορές στο θεώρημα του Γκέντελ. Μάλιστα η προτελευαία σελίδα του βιβλίου είναι μια φωτογραφία τραβηγμένη από μακρυά που δείχνει τον Αϊνστάιν και τον Γκέντελ να περπατούν κουβεντιάζοντας στο πανεπιστήμιο του Πρίνστον και η τελευταία σελίδα είναι ένας σχολιασμός του αφηγητή που μεγάλωσε στο Πρίνστον, αυτής της φωτογραφίας. 

Φαίνεται ότι αυτό το βιβλίο είναι για μένα μια απόδειξη ότι το θεώρημα του Γκέντελ μπορεί να ισχύει και σε άλλα πράματα. Που εν κατακλείδι δεν κατάφερα να αποφανθώ αν το θεωρώ λογοτεχνία υψηλών προδιαγραφών ή δήθεν. Και δεν έχει τόσο σημασία ότι σε πολλά σημεία του χανόμουν απολαυστικά στους κόσμους που φτιάχνανε οι προτάσεις του Ράχμαν και έβγαινα αναζωογονημένος και σε άλλα ένιωθα να μου πίνουν το αίμα τόσο, ώστε λες και κρατούσα βαριά μαύρη πέτρα. Τέτοιες εναλλαγές, όμως, έχω συναντήσει σε όλα τα βιβλία που τους χάρισα αυθόρμητα πέντε αστέρια. Αλλού βρίσκεται η ουσία. Σε αδιόρατα πράματα που δεν μπορείς να τα κάνεις προτάσεις και που σε κάνουν να νιώθεις ότι κρατάς στα χέρια σου ή ένα διαμάντι ή ένα φο μπιζού. Το βιβλίο του Ραχμάν είναι μια από τις σπάνιες περιπτώσεις που μου έχει τύχει. Ανήκει σ'αυτήν την ομάδα που το είναι μου δεν μπορεί να αποφασίσει αν είναι αυτόφωτο και λάμπει ή ότι προσποιείται ότι λάμπει.  

Περί τίνος πρόκειται; Ο Ζαφάρ, μέσω του αφηγητή, σε 626 σελίδες μιλάει για τη ζωή του στους τόπους που έζησε που σπούδασε και εργάστηκε ώσπου κατέρευσε. Εξιστορεί, όχι βεβαίως γραμμικά, για το χωριό του στα βάθη του Μπανγκλαντές, για τα Αγγλικά σχολεία όπου σπούδασε και για τις πόλεις που εργάστηκε, μιλάει για υψηλόβαθμους και χαμηλόβαθμους Πακιστανούς και Αφγανούς που συναναστράφηκε όταν βρέθηκε στις χώρες τους ως μέλος των επιτροπών βοήθειας του ΟΗΕ και ΜΚΟ για τα ανθρώπινα δικαιώματα, μιλάει για τις Η.Π.Α όπου συνέχισε τις σπουδές του και για τις χρηματιστηριακές εταιρίες που δούλεψε. Μιλάει επίσης για την Αγγλίδα αριστοκράτισσα Έμιλυ, τον μεγάλο έρωτά του και για τον Πακιστανό φίλο/συμμαθητή του, που είναι ο αφηγητής.

Αυτό που κατάλαβα είναι ότι ο Ράχμαν στο πρώτο του αυτό βιβλίο έχει στον πυρήνα το πρόβλημα της ταυτότητας που αντιμετωπίζουν άνθρωποι πολύριζοι σαν κι αυτόν, που κυκλοφορούν σε διάφορα περιβάλλοντα ανά την υφήλιο.Ταυτότητα όπως αυτή διαμορφώνεται μέσα από σχέσεις με διαφορετικούς από κάθε άποψη ανθρώπους. Νομίζω ότι είναι στα υπέρ αυτής της ιστορίας, που τσίμπησα, όταν ελάχιστα κοινά σημεία έχει με τη ζωή μου. Τσίμπησα, διότι πολλές από τις σκέψεις και τις πληροφορίες του Ράχμαν για την αναζήτηση τις εύρισκα διαφωτιστικές, παρόλο που ζω στο ίδιο μέρος από τότε που γεννήθηκα και σπάνια επιθύμησα να αλλάξω τόπο και τρόπους. Τσίμπησα, αλλά δεν ζήλεψα τους ήρωές του, δεν τους αντιμίλησα, δεν τους συμπάθησα. Κι αυτό ίσως να είναι το βασικό μείον του έργου.  

Αυτό το βιβλίο, διάσημοι κριτικοί και λογοτέχνες το αποκάλεσαν ολικό, με την έννοια ότι είναι φιλικό στον αναγνώστη ( που έχει, όμως, μια προπαίδεια τέτοιων αναγνωσμάτων, θα πρόσθετα), θερμό (με κριτήρια βόρεια, θα πρόσθετα), πολεμικό (με το γάντι, θα πρόσθετα) και πειραματικό ( έχω διαβάσει κι άλλα παρόμοια, θα πρόσθετα).

Σίγουρα δεν έχασα το χρόνο μου διαβάζοντάς το, αλλά πιστεύω ότι αν δούλευα και ξεκινούσα να το διαβάζω, κοντά στη μέση μετά λύπης μου θα το παρατούσα. 

vivlio2Το δοκίμιο του Τζόναθαν Χάιντ, "Η υπόθεση της ευτυχίας. Σύγχρονες αλήθειες μέσα στην αρχαία σοφία". Πανεπιστημιακές εκδόσεις Κρήτης, μου το δάνεισαν. Ελάχιστα βιβλία ψυχολογίας έχω αγοράσει/διαβάσει στη ζωή μου και αυτό αποδείχθηκε μια αποκάλυψη για μένα. Συχνά με έφερνε σε μία κατάσταση να αναθεωρώ πράματα που τα θεωρούσα αυτονόητα και να βλέπω βάθος και προοπτική εκεί όπου πριν έβλεπα μόνο κλειστή δισδιάστατη επιφάνεια. Οπότε χίλια ευχαριστώ στον δανειστή. 

Με λίγα λόγια αυτό που προσπαθεί να υπερασπιστεί ο Χάιντ είναι πως ο άνθρωπος μπορεί με τρεις τρόπους όντως να αλλάξει προς το καλύτερο όταν το ζητούμενο είναι η ευτυχία του και το νόημα της ζωής του. Κι αυτοί είναι, με κάποια συγκεκριμένα φάρμακα, είναι με τον διαλογισμό, είναι και με τη σύγχρονη θετική ψυχολογία. Ανάλογα με τι ταιριάζει στον καθένα στη φάση που βρίσκεται, και δεν υπάρχει κανένα απογορευτικό για τον συνδυασμό τους. Είναι φανερό λοιπόν ότι η ευτυχία με τους σύγχρονους όρους μπορεί να προκύψει σε μια συνάντηση της ανατολής με τη δύση, αφού σ'αυτό το βιβλίο ο Χάιντ θεωρεί ότι πηγάζει τόσο από μέσα μας όσο και από τη σχέση μας με τον εξωτερικό κόσμο. Και πως αν δεν το προσπαθήσουμε συστηματικά και οργανωμένα, όσο και αν το DNA μας και η διαμόρφωσή μας μας κάνουν επιδεκτικούς ευτυχίας, αυτή δεν θα μας επισκεφτεί για όσο και όποτε τη θέλουμε. 

Στο θέμα της ευτυχίας, στη βάση της σχολής της θετικής ψυχολογίας όπου ο Χάιντ είναι ένας από τους πιο επιφανείς εκπρόσωπός της, βρίσκονται δέκα μεγάλες ιδέες. Ο Χάιντ μας φέρνει σε επαφή με κάθε μια από αυτές τις επιλεγμένες ιδέες που τις έχουν επινοήσει και πλάσει αρχαίοι πολιτισμοί και τις κοσκινίζει υπό το πρίσμα όσων γνωρίζει από την επιστημονική έρευνα. Στόχος του είναι, από κάθε μία από αυτές τις ιδέες να αντλήσει εκείνα τα διδάγματα που εξακολουθούν να ισχύουν στη σύγχρονη ζωή και που μπορούν να βοηθήσουν όσους νιώθουν την ανάγκη. Όσους θέτουν στον εαυτό τους ερωτήματα του τύπου, τι πρέπει άραγε να κάνω, πώς πρέπει να ζήσω, ποιος πρέπει να γίνω; Και δεν εξαντλούν αυτήν την αναζήτησή τους σε διάφορα τσιτάτα, σε αποφθέγματα που βρίσκουν σε σελίδες ηµερολογίων, φακελάκια τσαγιού, καπάκια µπουκαλιών και µαζικά µηνύµατα ηλεκτρονικού ταχυδροµείου που προωθούνται στα κοινωνικά δίχτυα από καλοπροαίρετους φίλους.

Ο ίδιος, που μιλάει και από τις δικές του προσπάθειες για ευτυχία, είναι κοινωνικός ψυχολόγος, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης. Το ερευνητικό του αντικείμενο είναι η ηθική – τα συναισθηματικά της θεμέλια, οι πολιτισμικές της διακυμάνσεις και η αναπτυξιακή της πορεία. Ένας στόχος της έρευνάς του είναι να δείξει πώς μπορεί κανείς να προσεγγίσει τα ηθικά κίνητρα των αντιπάλων του με κατανόηση και σεβασμό. Να κάτι που νομίζω ότι όλοι όσοι ζούσε σ'αυτήν την χώρα και σ'αυτήν την φάση το έχουμε μεγάλη ανάγκη, αν φυσικά θέλουμε το καλύτερο για όλους μας. 

Να προσθέσω ένα κομμάτι από το οπισθόφυλλο. Για τον σκοπό αυτό, ο Χάιντ εξετάζει στο φως της σύγχρονης επιστήμης την πολύπλευρη διαίρεση του νου μας, τη σημασία που έχει το πώς προσλαμβάνουμε τον κόσμο, τη λειτουργία της ανταπόδοσης στην κοινωνική ζωή, την έμφυτη μεροληψία μας, τις αντινομίες της επιδίωξης της ευτυχίας, τη σημασία της αγάπης, τις ευεργετικές συνέπειες της αντιξοότητας, τη δύναμη της πνευματικότητας, και τη σημασία που έχει για τη ζωή μας η συνοχή.

Διαβάζοντας το πυκνό αλλά εξαιρετικά καλογραμμένο και προσιτό αυτό βιβλίο, κάθε φορά που το συνέχιζα μου έλεγα πως πρέπει να το ξαναδιαβάσω σε slow motion , γιατί μου ήταν αδύνατο να αφομοιώσω όλες αυτές τις νέες για μένα γνώσεις που μ'έκαναν να νιώθω σαν τους νεοφώτιστους όταν τους πλημμυρίζει ένας ζήλος για να μεταδώσουν την νέα πίστη τους, τις φρέσκες γνώσεις τους. Γνώσεις που σ'αυτό το βιβλίο είναι αποτέλεσμα και των εντυπωσιακών πειραμάτων με ζώα και ανθρώπους που τα έφεραν εις πέρας τον τελευταίο αιώνα εκατοντάδες ευφάνταστοι ερευνητές/ψαχτήρια διασκορπισμένοι στα Πανεπιστήμια της Δύσης.

Το ωραίο ήταν ότι πολλές φορές  αισθάνθηκα μια ανάγκη να συζητήσω με άλλους που εξ αιτίας αυτού του βιβλίου θα τους είχαν ανάψει φώτα που μέχρι τότε δεν τα είχαν. Ένα από τα θέματα που θα ήθελα να συζητήσω είναι κι αυτό. Αυτές οι γνώσεις μπορούν άραγε να θέσουν σε κίνηση μια αλλαγή πραμάτων που μας χαρακτηρίζουν και φτιάχτηκαν μέσα μας ερήμην μας ή και συνειδητά όλα τα προηγούμενα χρόνια της ζωής μας, ή θα τις πάρει ο αέρας της ρουτίνας μας όταν τελειώσουμε το βιβλίο; Και καπάκι, αν προκύπτουν αλλαγές, ο νέος εαυτός μας είμαστε εμείς σε μια άλλη εν δυνάμει εκδοχή του ή ένα μπάσταρδο κατασκεύασμα; 

vivlio1Τέτοια ερωτήματα απευθύνονται όχι μόνο στους εραστές της ψυχολογίας, αλλά σε όλους τους ανθρώπους. Και κατά προτεραιότητα στους βιβλιόφιλους, που στην πλειονότητά τους είναι άνθρωποι από τα μεσαία στρώματα, μέσης και ανώτερης μόρφωσης, που μια βαθιά ανάγκη τους ωθεί να ζήσουν από δεύτερο χέρι κι άλλες ζωές πέρα από τη δική τους, να μάθουν και να σκεφτούν κι άλλα πράματα πέρα απ'αυτά που προκύπτουν από το άμεσο περιβάλλον τους. Άνθρωποι που το είναι τους τους σπρώχνει να προχωρήσουν πέρα από την παράδοσή τους και τις όποιες κατακτήσεις τους, άνθρωποι που βαριούνται όταν εσαεί ανακυκλώνουν τον εαυτό τους. Είναι αυτοί που η διαρκής ανανέωσή τους είναι το οξυγόνο τους κι ένας δοκιμασμένος τρόπος για να το πετυχαίνουν είναι μέσω των βιβλίων. 

Γι'αυτούς και για τους εν δυνάμει βιβλιόφιλους έχουμε την πρόταση της Τίνας Μανδηλαρά, που διάλεξε τα 10 καλύτερα  από τα βιβλία που διάβασε μέσα στο 2018. Θεωρώ ότι η Μανδηλαρά είναι μία καλή βιβλιοκριτικός που δουλεύει στη lifo. Το ωραίο που διαπίστωσα, είναι ότι δεν έχω διαβάσει ούτε ένα βιβλίο απ'αυτά που προτείνει η Μανδηλαρά και ελάχιστα απ'αυτά τα είχα υπόψη μου. Και πως συνέβη αυτό όταν τη lifo τη διαβάζω; 

Αλλά και ο καθένας μας που έχει διαβάσει το χρόνο που φεύγει κάποια βιβλία που του μίλησαν, που τον αναστάτωσαν και τον ταξίδεψαν μπορεί να τα αναφέρει εδώ, εμπλουτίζοντας έτσι το κοινωνικό παιχνίδι της ανταλλαγής. Κάτι παρόμοιο δεν θα πρέπει να είναι και στο ρεπερτόριο των δημοτικών και δημόσιων βιβλιοθηκών; 

Εδώ  για τα βιβλία της χρονιάς από τη Μανδηλαρά. 

Η πρώτη φωτό είναι από την νέα εθνική βιβλιοθήκη του Κατάρ και η τρίτη μία στάση λεωφορείων στη Θεσ/νίκη. 

Τελευταία τροποποίηση στις Κυριακή, 30 Δεκεμβρίου 2018 16:54
Λάκης Ιγνατιάδης

Ραβδοσκοπία ατζαμή

Προσθήκη νέου σχολίου

Κωδικός ασφαλείας
Ανανέωση