Σάββατο, 04 Απριλίου 2015 17:59

Η κατάθλιψη - ξου ξου - και στις οθόνες μας.

Συντάκτης 
Βαθμολογήστε αυτό το άρθρο
(0 ψήφοι)

Θυμάστε τα στιχάκια του Σαββόπουλου, "...Η ζωή αλλάζει δίχως να κοιτάζει / τη δική σου μελαγχολία / κι έρχεται η στιγμή για ν’ αποφασίσεις/ με ποιους θα πας και ποιους θ’ αφήσεις";  Οι λαγοί που βγάζουμε από το καπέλο τους είναι: α) η λέξη μελαγχολία που κρύβεται; β) Οι αλλαγές της ζωής πάντοτε διέσπειραν μελαγχολίες εδώ κι εκεί και μετά σφύριζαν κλέφτικα; γ) Στα σταυροδρόμια, όποιος σταυροδρομίτης δε διαλέγει με ποιους θα πάει και ποιους θ'αφήσει, είναι υποψήφιος για να γίνουν αυτά οι σταυροί του;

Χαλαρά λοιπόν και ποιητικά τα στιχάκια αυτά μας οδηγούν στην περιοχή και στην εποχή της κατάθλιψης.

 

Μας βγήκε η επιθυμία να αναφερθούμε σ'αυτήν, εξ αιτίας δύο πρόσφατων γεγονότων. Το ένα έχει να κάνει με την κρατούμενη στο ψυχιατρείο εξ αιτίας του αυτοκτονικού ιδεασμού της κα. Σταμάτη και το άλλο με τον συγκυβερνήτη του αίρ μπας που το στούκαρε στις Άλπεις. Ως κερασάκια της τούρτας φυσικά, μιας και όλοι μας έχουμε πιαστεί στα δίχτυα της. Έτσι τουλάχιστον διαγνώσκουν οι άλλοι οι τάχα μου υγιείς που όλα τα ξέρουν. Η κοινή γνώμη πάντως τα τελευταία χρόνια έχει πειστεί από τις εμπειρίες της ότι λίγο πολύ, για λίγο ή για πολύ, κανείς μας δεν της γλυτώνει. Αν το δούμε από μια άλλη γωνιά, μήπως πιο σωστοί είναι αυτοί που υπομειδιώντας ψιθυρίζουν ότι, κατάθλιψη δεν υπάρχει αφού ανιχνεύεται παντού; 

Εμείς και επί του παρόντος, λέμε πως ζει και βασιλεύει, αλλά υποστηρίζουμε ταυτόχρονα πως δεν χάθηκε κι ο κόσμος ο δημοκρατικός. Φυσικά και δεν είναι μία ιωσούλα, μα ούτε και μιλάμε και για την νόσο του Λάκιντζ.Ω. Άραγε υπάρχει λόγος ένας καταθλιπτικός πολίτης να διαβάσει για την κατάθλιψη; Ιδιαίτερος λόγος δεν υπάρχει αν δεν ασχολείται με τις ψυχές, αλλά αν το θελήσει υπάρχουν χιλιάδες άρθρα και βιβλία. Και για να κυκλοφορούν τόσα, κάποια μεγάλη ζήτηση δεν θα ικανοποιούν; Για αυτούς που δεν είναι σε φάση κατάθλιψης, η ανάγκη αν δεν τους προκύπτει λόγω επαγγέλματος ή περιρρέουσας ατμόσφαιρας, τότε ανήκουν σε κείνους που λόγω παιδείας και χαρακτήρα θελουν να έχουν μια ιδέα γι'αυτήν.Αυτούς, μια παντοδύναμη μέσα τους τους ωθεί να μαθαίνουν τα βασικά για τα φίδια τα μύδια και τα παιχνίδια που τοιχογραφούν την εποχή τους.

Για όλους λοιπόν, τους νεοφώτιστους διαλέξαμε το άρθρο που ακολουθεί. Οι συντάκτες του παρουσιάζουν τα βασικά σημεία της κατάθλιψης με ένα ζήλο παλαιού διαφωτιστή. Λίγο πιο εξειδικευμένη και πιο συγκεκριμένη είναι μία συνέντευξη που έδωσε στον Γιώργο Ιγνατίου και δημοσιεύτηκε στο enallaktikos.gr o ψυχοπαθολόγος Φώτης Καγγελάρης, επ'αφορμή του καημένου Γερμανού πιλότου που πήρε στον λαιμό του τόσους Ευρωπαίους ανθρώπους. 

Η καταθλιπτική εμπειρία και διαταραχή έχουν αποτελέσει πηγή ανησυχίας των δυτικών πολιτιστικών παραδόσεων. Η κατάθλιψη είναι μία ψυχιατρική διαταραχή που έχει περιγραφεί από τους αρχαίους χρόνους και φαίνεται να υπάρχει σχεδόν σε κάθε κοινωνία στην οποία αναζητήθηκε. Η ετυμολογική καταγωγή του όρου κατάθλιψη ανάγεται στο λατινικό de primere, που σημαίνει πιέζω προς τα κάτω. Η λέξη παλαιότερα χρησιμοποιούταν με το κυριολεκτικό της νόημα (π.χ. στην αστρονομία και στην αρχιτεκτονική) και αργότερα μεταφορικά (π.χ. στη θεολογία και στην ηθική). Από το 17ο αιώνα το μεταφορικό της νόημα επεκτάθηκε και στον τομέα της Ψυχολογίας.

Αρχικά, ο όρος κατάθλιψη χρησιμοποιήθηκε ως υποκατηγορία της «μελαγχολίας», έπειτα ως συνώνυμο, και αργότερα την αντικατέστησε. Ο όρος «μελαγχολία» εισήχθη από τον Ιπποκράτη (5ος και 4ος αιώνας π.Χ.) (ο οποίος την συνέδεε με φυσικά αίτια, συγκεκριμένα με την υπερέκκριση μαύρης χολής από το σπλήνα) και περιέγραφε μία διαταραχή με κύρια γνωρίσματα την απέχθεια προς το φαγητό, την αϋπνία, τον εκνευρισμό, την ανησυχία και την αποθάρρυνση. Ο όρος μελαγχολία χρησιμοποιήθηκε εκτενώς στην Ευρώπη μέχρι τον 17ο αιώνα, όταν ο όρος κατάθλιψη άρχισε να τον αντικαθιστά.

Η χρήση του όρου κατάθλιψη υποδηλώνει την αδυναμία άντλησης ικανοποίησης και την παρουσία ψυχικής καταπόνησης (distress), η έκφραση της οποίας ποικίλλει ως προς την ποιότητα (π.χ. λύπη, αίσθηση ανημπόριας, απώλεια συναισθηματικής αντιδραστικότητας, ανηδονία) και ως προς την ένταση (από την ελαφρά δυσφορία ως τη βαθειά ψυχική οδύνη). Συχνά συνυπάρχουν και άλλες εκδηλώσεις που συνδέονται με σωματικές-βιολογικές, αλλά και με ψυχολογικές λειτουργίες όπως εύκολη κόπωση, μείωση της ενεργητικότητας και των δραστηριοτήτων, διαταραχές της όρεξης, του ύπνου και της σεξουαλικότητας, άγχος, ευερεθιστότητα, επιβράδυνση ή παροδική έκπτωση ορισμένων νοητικών ικανοτήτων, απαισιόδοξος και αρνητικός ιδεασμός, τάσεις αυτοκτονίας, ψυχωσικές εκδηλώσεις όπως παραληρητικές ιδέες και ψευδαισθήσεις.

Για να χαρακτηριστεί παθολογική μία καταθλιπτική κατάσταση, σύμφωνα με τα σύγχρονα συστήματα κατάταξης απαιτείται τουλάχιστον μερικές από τις εκδηλώσεις που αναφέρθηκαν να εμφανίζονται με τόση ένταση, συχνότητα ή διάρκεια ώστε να προκαλούν σημαντική υποκειμενική ενόχληση ή και δυσλειτουργία του ατόμου.

Ηθολογικές μελέτες δείχνουν ότι ένα σύνδρομο με αρκετές ομοιότητες με αυτές της ανθρώπινης κατάθλιψης, το οποίο περιγράφηκε παραπάνω, υπάρχει και στο ζωικό βασίλειο. Ακόμη, έχει διαπιστωθεί η θεωρία ότι η κατάθλιψη εκτός από διαταραχή, είναι μία ψυχολογική κατάσταση η οποία εξυπηρετεί εξελικτικές σκοπιμότητες και ανάγκες των κοινωνικών ομάδων. Προτείνεται ότι η κατάθλιψη είναι μία χρήσιμη προσαρμογή στην ομαδική διαβίωση των ζώων όταν υπάρχει ανταγωνισμός για μία κοινωνική τάξη που δίνει αναπαραγωγικό πλεονέκτημα έναντι των υπολοίπων. Τα συμπτώματα που σχετίζονται με την κατάθλιψη περιλαμβάνουν τροποποιημένα μοτίβα συμπεριφοράς (altered activity patterns), μειωμένη κοινωνικότητα, μειωμένη όρεξη και αύξηση της υποταγής. Ο παραπάνω συνδυασμός υποστηρίζει ότι λειτουργία της κατάθλιψης είναι η μείωση της πιθανότητας το ζώο να υποστεί περαιτέρω επίθεση από τη στιγμή που έχει χάσει την κοινωνική του θέση και συνεπώς η αύξηση των πιθανοτήτων επιβίωσής του. Η επιτυχημένη μετάβαση από υψηλότερη σε χαμηλότερη θέση μπορεί να παρέχει περισσότερες ευκαιρίες για αναπαραγωγή. Ως εκ τούτου, ένα ζώο που εμφανίζει κατάθλιψη κατά τη διάρκεια αυτής της κρίσιμης περιόδου, κερδίζει εξελικτικό πλεονέκτημα σε σχέση με τα άλλα, καθώς αυτά είτε θα σκοτωθούν είτε θα εκδιωχθούν από την ομάδα.

Η κατάθλιψη συνδέεται από πολλούς ερευνητές με την έννοια της απώλειας. Αυτή μπορεί να αφορά την απώλεια μίας σχέσης (χωρισμός, θάνατος) ή του κοινωνικό status του ατόμου (π.χ. κοινωνική υποβάθμιση). Σε όλες τις κοινωνίες υπάρχουν μηχανισμοί και θεσμοί που επιτρέπουν την έκφραση της θλίψης και τείνουν να εξομαλύνουν και να θέσουν υπό κοινωνικό έλεγχο την καταθλιπτική αντίδραση. Ο κυριότερος από τους ανωτέρω θεσμούς αφορά το πένθος (τους κανόνες και τις τελετουργίες του). Το πένθος εκδηλώνεται με άγχος (υπερένταση, ανησυχία, εκνευρισμό), καταθλιπτικόμορφες αντιδράσεις (κλάμα, οδύνη, απόσυρση, διαρκή ενασχόληση με το άτομο που χάθηκε ή με το γεγονός της απώλειας) και τυποποιημένες δραστηριότητες ή τελετουργίες οι οποίες συχνά συνιστούν κοινωνικά ήθη (π.χ. θρησκευτικές τελετές, αμφίεση πενθούντων).

Το πένθος (bereavement) ως επώδυνη εσωτερική διεργασία (grief) αλλά και ως εξωτερικευμένη τελετουργία (mourning) μπορεί να συμβάλλει στον κατευνασμό της ψυχικής έντασης και στην προφύλαξη από την κατάθλιψη. Οι τελετουργίες πένθους οι οποίες έχουν χαρακτήρα εθιμικό, συναντούνται σχεδόν σε όλες τις γνωστές κοινωνίες. Στις παραδοσιακές κοινωνίες το πένθος εξωτερικεύεται με έντονο, δραματικό τρόπο, ενώ στις νεωτερικές, οι τελετουργίες είναι περισσότερο τυποποιημένες και οι πενθούντες πρέπει να ελέγχουν την έκφραση των συναισθημάτων της. 

Η Διαπολιτισμική Ψυχιατρική ερευνά τη σχέση του πολιτισμού με τη ψυχική ζωή και τη συμπεριφορά με έμφαση, όσον αφορά στους διαπολιτισμικούς κλάδους, στη συγκριτική μελέτη των ψυχολογικών και ψυχοπαθολογικών εκδηλώσεων σε διαφορετικά περιβάλλοντα. Η κατάθλιψη όπως και πολλές άλλες ψυχιατρικές διαταραχές εμφανίζουν ένα πανανθρώπινο παθοφυσιολογικό υπόβαθρο επί του οποίου οικοδομούνται διαφορετικά κατά περίπτωση συμπτώματα ανάλογα με το πολιτισμικό - ιδεολογικό περιβάλλον.

Έχει διαπιστωθεί ότι η κλινική πραγματικότητα επηρεάζεται από το εκάστοτε πολιτισμικό πλαίσιο στους εξής τομείς: στην έκφραση των υποκειμενικών συμπτωμάτων, στη διάγνωση, στην επιλογή θεραπεία και στην προσδοκία για το αποτέλεσμα. Η βασικότερη διαφορά των συμπτωμάτων είναι ότι, σε μη δυτικές κοινωνίες, τα συμπτώματα της διαταραχής είναι κυρίως σωματικά, ενώ κάποια συναισθήματα, όπως η ενοχή, συνήθως, απουσιάζουν από την συμπεριφορική εικόνα του ατόμου. Για παράδειγμα, στις Ιουδαϊκές και Χριστιανικές κοινωνίες η κατάθλιψη συνυπάρχει με την ενοχή και την ανάγκη για εξιλέωση. Σε άλλες παραδοσιακές κοινωνίες συνδυάζεται με θεαματικές αντιδράσεις εξωτερικευμένου θυμού και ποικιλία σωματόμορφων συμπτωμάτων. Ο Kleinman (1980) κατέληξε στα εξής συμπεράσματα: θεωρεί ότι τα συναισθήματα, ως ψυχοβιολογικά φαινόμενα, είναι οικουμενικά. Αυτό που διαφέρει από πολιτισμό σε πολιτισμό είναι το αν και πώς ονομάζεται ένα συναίσθημα, ποια «ταμπέλα» του δίνεται από την κοινωνία. Επειδή κάποιες φορές το όνομα που δίνεται στο συναίσθημα, είτε απουσιάζει είτε είναι λιγότερο αναγνωρίσιμο, εσφαλμένα πιστεύεται ότι κάποια συναισθήματα απουσιάζουν από συγκεκριμένα πολιτισμικά συστήματα.

Όσον αφορά στις σύγχρονες κοινωνίες υπάρχει η υποψία ότι παρουσιάζεται αύξηση της επίπτωσης της κατάθλιψης, αλλά εν μέρει αυτό μπορεί να οφείλεται σε αύξηση της αναγνωρισιμότητάς της.

Πολύ συχνά γίνεται λόγος για την «εποχή της κατάθλιψης» στην οποία φαίνεται ότι έχει εισέρθει η ανθρωπότητα. Ως προς αυτό το ζήτημα έχουν διατυπωθεί οι ακόλουθες απόψεις:

Υπόθεση 1η. Πρόκειται, εν μέρει τουλάχιστον, για πλασματική αύξηση, η οποία μπορεί να οφείλεται είτε στο ότι οι άνθρωποι λησμονούν και εξωραΐζουν το παρελθόν, (έτσι για παράδειγμα δεν θυμούνται τις καταθλιπτικές εκδηλώσεις τις οποίες παρουσίαζαν οι ίδιοι ή άτομα του περιβάλλοντος τους πριν χρόνια), είτε ότι η ευαισθησία των ειδικών αλλά και του πληθυσμού να αναγνωρίζουν σε άλλους ή ο καθένας στον εαυτό του την ύπαρξη μιας καταθλιπτικής παθολογικής κατάστασης έχει αυξηθεί κατά τις τελευταίες δεκαετίες. Η αναγνωρισιμότητα της κατάθλιψης ενδεχομένως μπορεί να οφείλεται στην ανάπτυξη των ψυχιατρικών υπηρεσιών, στη βελτίωση των θεραπευτικών δυνατοτήτων και στην καλύτερη ενημέρωση του κοινού.

Υπόθεση 2η. Υπάρχει μία χρονική διακύμανση της νοσηρότητας από κατάθλιψη. Η διαταραχή αυτή εμφανίζει εξάρσεις σε ορισμένες γενεές, δηλαδή σε άτομα που γεννήθηκαν στη διάρκεια μίας χρονικής περιόδου. Σύμφωνα με αυτήν την υπόθεση θεωρείται πιθανό ότι σε μερικές χώρες όσοι γεννήθηκαν κατά τις δεκαετίες του '40 και του '50 παρουσιάζουν πιο συχνά κατάθλιψη σε σύγκριση με όσους γεννήθηκαν κατά τη περίοδο του Μεσοπολέμου.

Υπόθεση 3η. Η αύξηση της συχνότητας της κατάθλιψης αφορά όλες τις ηλικίες και είναι αποτέλεσμα του «σύγχρονου» τρόπου ζωής, όπως αυτός διαμορφώθηκε ιδιαίτερα μετά τις δεκαετίες του ΄60 και του '70. Η αμφισβήτηση ή η απόρριψη παραδοσιακών ιδεών και ιδεολογιών (πολιτικών ή θρησκευτικών), η χαλάρωση της οικογενειακής, συγγενικής και κοινοτικής συνοχής, ο τρόπος ζωής στις μεγαλουπόλεις και κυρίως στις περισσότερο υποβαθμισμένες συνοικίες, η ανεργία, η μετανάστευση αποτελούν ορισμένους από τους επιμέρους παράγοντες κινδύνου.

Όσον αφορά τις θεραπείες που έχουν χρησιμοποιηθεί κατά καιρούς για την κατάθλιψη, παραδοσιακά αντιμετωπιζόταν με εξορκισμό και με τελετουργίες εξιλέωσης, λόγω της πεποίθησης ότι η κατάθλιψη οφειλόταν σε κατοχή του ατόμου από δαιμονικά πνεύματα. Το θεραπευτικό αποτέλεσμα μπορεί να οφειλόταν στο placebo effect.

Στο σύγχρονο κόσμο η κατάθλιψη αντιμετωπίζεται κυρίως με τη χρήση αντικαταθλιπτικής φαρμακευτικής αγωγής και με ορισμένες ψυχοθεραπείες, εκ των οποίων η γνωσιακή φαίνεται πως έχει μία περισσότερη ειδική δράση. Η ορθολογική χρήση αυτών των διαθέσιμων μέσων οδηγεί τη μεγάλη πλειονότητα των περιπτώσεων σε σύντομη, σημαντική βελτίωση, συνήθως με ήπιες παρενέργειες.

Παρόλα αυτά υπάρχει ένα μεγάλο ποσοστό ασθενών με καταθλιπτικά σύνδρομα, ακόμη και σε χώρες με μεγάλη ανάπτυξη των ψυχιατρικών και ψυχολογικών υπηρεσιών η οποία δεν χρησιμοποιεί τις σύγχρονες θεραπευτικές δυνατότητες. Πολλοί από αυτούς προσφεύγουν σε παραδοσιακές μορφές συμβουλευτικής ή παρηγορητικής βοήθειας (π.χ. από τον ιερέα-εξομολόγο τους), ενώ άλλοι προσμένουν παθητικά την αποδρομή των συμπτωμάτων. Αρκετοί επισκέπτονται τις ιατρικές υπηρεσίες πρωτογενούς περίθαλψης κυρίως για διάφορα σωματικά συμπτώματα, αλλά η συνυπάρχουσα στην κλινική εικόνα κατάθλιψη αρκετές φορές δεν διαγιγνώσκεται.

Εντούτοις, τουλάχιστον στην Ελληνική κοινωνία, πολλά περιστατικά μένουν αδιάγνωστα ή αντιμετωπίζονται ατελώς με αποτέλεσμα η διαταραχή αυτή να είναι μία σημαντική αιτία κοινωνικών, οικονομικών, διαπροσωπικών προβλημάτων και δυστυχίας. Χρειάζεται πληρέστερη ενημέρωση του πληθυσμού και των ιατρών που εμπλέκονται στην πρωτογενή περίθαλψη ώστε να υπάρχει καλύτερη πρόληψη της διαταραχής και των συνεπειών της.

Πηγή:  ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ , Αρχεία Νευρολογίας και Ψυχιατρικής. 

Διαπολιτισμική Ψυχιατρική και Κατάθλιψη των. Π. ΣΙΚΛΑΦΙΔΟΥ*, Δ. ΖΕΛΕΝΗ*, Μ. ΛΕΙΒΑΔΙΤΗΣ**

Πατώντας  εδώ  θα σας εμφανιστεί η συνέντευξη με τον τίτλο "Η κατάθλιψη συγκροτεί μια έλλειψη της έλλειψης". 

Οι πίνακες του άρθρου είναι του Ανρί Ματίς ( Βόρεια Γαλλία, 1869 - Νίκαια, 1954). Μαντάμ Ρουζ (1904), Αυτοπροσωπογραφία ( 1907), Μάτια μπλε  (1934). 

Τελευταία τροποποίηση στις Κυριακή, 05 Απριλίου 2015 15:37
Λάκης Ιγνατιάδης

Ραβδοσκοπία ατζαμή

Προσθήκη νέου σχολίου

Κωδικός ασφαλείας
Ανανέωση