Παρασκευή, 26 Μαρτίου 2021 20:09

Όποιος νοιάζεται αυτή την εποχή για την επιστροφή των γλυπτών του Παρθενώνα είναι ούφο-μπούφο;

Συντάκτης 
Βαθμολογήστε αυτό το άρθρο
(0 ψήφοι)

kathimerini52Σ.Δ.Τα βαρετά πασίγνωστα: Κυρίαρχες πλευρές του κοινού βίου μιας πλειονότητας που σε κάποια φάση της τις θεωρεί άκρως απαραίτητες για την ζωή της τόσο όσο το οξυγόνο για την αναπνοή της, ενίοτε έχουν κερδηθεί φέρνοντας τα πάνω κάτω με σκληρούς αγώνες διαρκείας. Οι νικηφόροι αυτοί αγώνες ονομάζονται από τους νικητές επαναστάσεις-εξεγέρσεις, είτε έγιναν με τη χρήση βίας ή και με ειρηνικές κινητοποιήσεις. Όλα τα άλλα, που αφορούν σε επί μέρους προβλήματα των σύγχρονων κοινωνιών και τα βάζουν στο τραπέζι του δημόσιου βίου κόμματα, πολιτικοί, κινήματα, συντεχνίες, παρέες και πολίτες, αρκετά μπορούν να λυθούν και συχνά λύνονται τουλάχιστον για ένα διάστημα εντός του όποιου συστήματος, με αποφάσεις που τελικά παίρνονται από τοπικές ή και κεντρικές θεσμικές εξουσίες.

Σε όλα τα μήκη και τα πλάτη της γης το σύνηθες είναι οι αγωνιστές που έχουν ένα κεντρικό στόχο τον διεκδικούν πιέζοντας με αιτήματα και συνθήματα. Οι δύο αυτοί παράμετροι παίζουν σημαντικό ρόλο στο να ενεργοποιηθούν θεσμικοί παράγοντες και να συσπειρωθούν λαϊκά στρώματα εμφυσώντας τους την πίστη ότι ο αγώνας τους και δίκαιος είναι απέναντι άλλων κοινωνικών δυνάμεων (που δεν είναι πάντα) και εφικτός στο να κερδηθεί στην κάθε φορά τρέχουσα συγκυρία (κάτι όμως που αποδεικνύεται από το αποτέλεσμα). 

Τώρα μήνες σαν κι αυτούς που η πανδημία τα μαυρίζει όλα και μια φωτεινή πυγολαμπίδα είναι οι μάχες που δίνουν, όσοι δίνουν, εναντίον της, λάθος μεγάλο είναι να αφεθούν οι υπόλοιπες λειτουργίες του κράτους και της κοινωνίας στην τύχη τους. Όσες απ'αυτές δεν συνεισφέρουν στη διασπορά είναι αναγκαίο να φροντίζονται. Αλλά κι έτσι να'ναι ποιος άραγε πολίτης την σήμερον ημέραν να ενδιαφέρεται για τον εθνικό αίτημα της επιστροφής των γλυπτών του Παρθενώνα που πρωτολανσάρισε η Μελίνα; Ούτε ένας πιστεύω κι αυτό είναι το φυσιολογικό για όλους που ζορίζονται αγρίως αυτήν την εποχή.

Λίγο όμως μία πρόσφατη δήλωση του Μπόρις Τζόνσον, εντελώς απορριπτική για την ικανοποίηση αυτού του χρόνιου αιτήματος, λίγο ο εορτασμός των 200 χρόνων του '21, μιας και η κλεψιά αυτών των γλυπτών από τον λόρδο Έλγιν έγινε τότε που όλα τα έσκιαζε η φοβέρα και τα πλάκωνε η σκλαβιά, μα πιο πολύ εξ αιτίας ενός άρθρου του πανεπιστημιακού καθηγητή Άγγελου Χανιώτη που κρίναμε ότι θεωρητικά σε πρώτη φάση ανοίγει μια τρυπούλα στο αδιέξοδο της διεκδίκησης, αποφασίσαμε ότι αξίζει μία μικρή προβολή. 

Στην ουσία αυτό που ευφυώς κάνει ο κ.Χανιώτης είναι να αλλάξει το αίτημα και τον φορέα της διεκδίκησης, έστω και αποκρύβοντας, όχι επί της ουσίας όμως, την αλήθεια. Αυτός ο τρόπος παίζει στην πολιτική σκηνή και ενίοτε αποδεικνύεται σωτήριος. Άνθρωποι που δεν κολλάνε μανιακά σε μία λύση και θέτουν ως πρωταρχικό στόχο την επίλυση προβλήματος που ως καυτή πατάτα έχουν στα χέρια τους, είναι αυτοί που παιδεύονται αναζητώντας την παράδρομη λύση και μερικές φορές το καταφέρνουν. Όταν μάλιστα δεν είναι φορείς της στάσης που ο σκοπός αγιάζει τα μέσα, τότε ο κόσμος, έστω και πρόσκαιρα, ανεβαίνει ένα σκαλί προς τον ουρανό του.

Η αναμενόμενη ερώτηση από όσους έχουν άλλες προτεραιότητες και δεν τους απασχολούν θέματα σαν αυτό της επιστροφής των γλυπτών είναι " νομίζετε ότι νοιάζει στ'αλήθεια τον κόσμο αν τα μάρμαρα θα εκτείθονται στο Βρετανικό μουσείο ή σ'αυτό της Ακρόπολης; Χέστηκε η φοράδα στ'αλώνι για το που θα εκτείθονται τα μάρμαρα, αυτή είναι η μόνη αλήθεια.".

Πιστεύω πως σε ένα κομμάτι του κόσμου παίζει σε μια πέρα άκρη της ψυχής του το θέμα της επιστροφής των γλυπτών. Αλλά το αίτημα της επιστρφής ξεπερνάει την ταφοπλακούσα συγκυρία. Ισχυρίζομαι επίσης πως πέρα από το ποιους και πόσους  αφορά το αίτημα της επιστροφής, το άρθρο του κ.Χανιώτη είναι ένα μικρό καλό μάθημα πολιτικής τακτικής, που ανάμεσα στα άλλα μας προτρέπει να ερχόμαστε και στη θέση του αντιπάλου για να καταλαβαίνουμε πως σκέφτεται, πράμα που βοηθάει στο πως θα τον αντιμετωπίσουμε από καλύτερη θέση.

Το κύριο όμως είναι πως το άρθρο αυυτό με έπεισε πως είναι δυνατόν η ιδέα του να επωάσει μία νίκη απ'αυτές που ανεβάζουν τον πήχη του κοινού μας βίου. Κάτι που συμβαίνει με νίκες όπως ας πούμε εθνικές, κοινωνικές, αθλητικές, καλλιτεχνικές, επιστημονικές, που πάντα, λίγο ή πολύ, λειτουργούν επιδραστικά στην κοινωνία, ανεβάζουν το ηθικό της και συσπειρώνοντάς την ανοίγουν την όρεξη για άλλες διεκδικήσεις.   

Καλά θα'ναι λοιπόν, να βρεθούν κάποιοι απ'αυτούς που κινούν τα νήματα σε τέτοια θέματα, να ενημερωθούν για την προτάση του κ.Χανιώτη και θα'ναι ακόμα καλύτερα αν την ασπαστούν. 

Άγγελος Χανιώτης. Γλυπτά Παρθενώνα: επανένωση, όχι επιστροφή

Τα γλυπτά του Παρθενώνα ήρθαν πάλι στο προσκήνιο με αφορμή την αρνητική στάση του Βρετανού πρωθυπουργού στον επαναπατρισμό τους. Η άρνηση του κ. Τζόνσον είναι μικρής σημασίας, δεδομένου ότι αρμοδιότητα για τα γλυπτά δεν έχει η βρετανική κυβέρνηση αλλά το διοικητικό συμβούλιο του Βρετανικού Μουσείου· η δική του στάση μετράει. Τριάντα οκτώ χρόνια μετά την έναρξη συστηματικών προσπαθειών για τον επαναπατρισμό των γλυπτών, η αντίθεση του Βρετανικού Μουσείου στην επανένωση του μνημείου δεν έχει ουσιαστικά, ηθικά ή επιστημονικά ερείσματα. Από το 2009 το Μουσείο Ακρόπολης είναι ο ιδανικός χώρος για την έκθεσή τους. Το μόνο επιχείρημα του Δ.Σ. του Βρετανικού Μουσείου, όπως διαβάζει κανείς στην ιστοσελίδα του, είναι ότι «πιστεύει πως συνιστά μεγάλο δημόσιο όφελος το να βλέπει κανείς τα γλυπτά μέσα στα συμφραζόμενα της παγκόσμιας συλλογής του Βρετανικού Μουσείου, για να εμβαθύνει στην κατανόηση της σημασίας τους στο πλαίσιο της παγκόσμιας ιστορίας του πολιτισμού». Με άλλα λόγια, η θέαση των γλυπτών του Φειδία μαζί με τα γλυπτά της Νήσου του Πάσχα ή της αρχαίας Αιγύπτου έχει προτεραιότητα απέναντι στην ακεραιότητα ενός έργου τέχνης. Σκεφθείτε να είχε βρεθεί η παρτιτούρα μιας χαμένης συμφωνίας του Τσαϊκόφσκι και τα φύλλα της να βρίσκονταν διασκορπισμένα σε ιδιωτικές συλλογές ανά τον κόσμο· και αναλογιστείτε ο κάτοχος του 60% των φύλλων να προτιμά οι νότες που είναι γραμμένες εκεί να εκτελούνται μαζί με μουσική από τις Ανδεις και την Κίνα, αντί να επιτρέπει την εκτέλεση του συνολικού έργου. Αντίστοιχη βαρύτητα έχει το επιχείρημα του Βρετανικού Μουσείου.

 Γιατί λοιπόν το Βρετανικό Μουσείο εμμένει στη στάση του; Ο λόγος, ομολογούμενος ή μη, είναι απλός: Αν το Βρετανικό Μουσείο παραχωρούσε τα γλυπτά του Παρθενώνα με τρόπο που θα δημιουργούσε την οποιαδήποτε υπόνοια ότι τα κατέχει παράνομα, θα δημιουργούσε προηγούμενο που θα έθετε σε αμφισβήτηση τη νομιμότητα των συλλογών που απέκτησε πριν από τη διαμόρφωση διεθνών κανόνων για το δίκαιο των αρχαιοτήτων. Το Βρετανικό Μουσείο δηλώνει διατεθειμένο να δανείσει τα γλυπτά του Παρθενώνα υπό τον όρο ότι θα του αναγνωριστεί η κυριότητά τους. Δεν είναι ιδιοτροπία· είναι θέμα επιβίωσης.

Μπορεί η Ελλάδα να διεκδικήσει μέσω της νομικής οδού την επιστροφή των γλυπτών; Σύμφωνα με Τούρκους ιστορικούς, ο Ελγιν αφαίρεσε τα γλυπτά βάσει διοικητικού εγγράφου (επιστολής του καϊμακάμη στις Αρχές της Αθήνας), ενώ για τέτοια πράξη κανονικά θα απαιτείτο φιρμάνι από τον σουλτάνο. Ο Ελγιν ισχυρίστηκε ότι φιρμάνι του δόθηκε, αλλά τέτοιο έγγραφο δεν σώζεται. Ωστόσο, όταν το 1816 το Βρετανικό Μουσείο απέκτησε τα γλυπτά του Παρθενώνα, εκτελώντας απόφαση του βρετανικού Κοινοβουλίου, δεν υπήρχαν διεθνές δίκαιο για την προστασία πολιτιστικών αγαθών, συντεταγμένη ελληνική πολιτεία και ελληνικοί νόμοι για την προστασία των αρχαιοτήτων. Στα νομικά μονοπάτια ελλοχεύουν απρόβλεπτοι κίνδυνοι.

Αντίθετα, από ηθικής και επιστημονικής απόψεως τα πράγματα είναι ξεκάθαρα. Ο Ελγιν προχώρησε, αδηφάγος και αδίστακτος, σε πραγματική λεηλασία. Οποιος διαβάζει τις αναφορές των πρακτόρων του για τον βάναυσο τρόπο με τον οποίο αφαιρέθηκαν τα γλυπτά, αισθάνεται και σήμερα τον ίδιο αποτροπιασμό και την οργή που εξέφρασε τότε ο Λόρδος Βύρων στο ποίημά του «Η κατάρα της Αθηνάς». Οποιο έγγραφο και να είχε ο Ελγιν το 1801, σήμερα προτεραιότητα έχει η αποκατάσταση ενός έργου τέχνης με εμβληματική σημασία για τον παγκόσμιο πολιτισμό. Με αυτό ακριβώς το πνεύμα, το σύνθημα των διεθνών επιτροπών για τα γλυπτά του Παρθενώνα είναι Marbles United, όχι Marbles Returned: επανένωση, όχι επιστροφή.

 Δεδομένου ότι διαχρονικά έχει προβληθεί το νομικό ζήτημα της κυριότητας, χωρίς ουσιαστική πρόοδο, ίσως ήρθε η στιγμή να δοκιμασθεί μια άλλη προσέγγιση. Η πρόταση είναι απλή: η επιτροπή πολιτιστικών υποθέσεων της Βουλής να ορίσει επιτροπή από Ελληνες και ξένους εμπειρογνώμονες και προσωπικότητες, οι οποίοι θα προσεγγίσουν το Βρετανικό Μουσείο για λογαριασμό του Μουσείου Ακρόπολης, για να εξετάσουν τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες θα μπορούσε να γίνει δυνατή η επανένωση των γλυπτών. Δεδομένου ότι κάθε κυβέρνηση θα ήθελε να θριαμβολογήσει για μια επιτυχία και κάθε αντιπολίτευση θα αναζητούσε λόγους για να στηλιτεύσει την κυβέρνηση, ο ορισμός της επιτροπής θα πρέπει να γίνει με αυξημένη πλειοψηφία, για να είναι δεδομένη η υπερκομματική στήριξη. Σε μια περίοδο αυξανόμενης πόλωσης θα ήταν πραγματικό δώρο στους Ελληνες πολίτες να υπάρξει ευρύτερο κλίμα συνεννόησης σε αυτό το θέμα, ιδίως σε ένα επετειακό έτος.

Λύσεις υπάρχουν. Αναφέρω ως παράδειγμα ένα μικρό θραύσμα από τη ζωφόρο του Παρθενώνα που βρισκόταν στην κατοχή του Πανεπιστημίου της Χαϊδελβέργης. Το 2006 δεν «επιστράφηκε», αλλά «δωρήθηκε» στο Μουσείο της Ακρόπολης· η πράξη της δωρεάς, της μεταβίβασης κυριότητας, απήλλαξε το Πανεπιστήμιο από κάθε υποψία παρανομίας και το θραύσμα βρήκε τη θέση του στη ζωφόρο. Υπάρχει διαφορά ανάμεσα στο αίτημα μιας κυβέρνησης να της επιστραφούν κλοπιμαία, και στο αίτημα μιας επιτροπής για λογαριασμό της ανθρωπότητας να αποκατασταθεί ένα μνημείο οικουμενικής σημασίας. Με τη μετάθεση του ζητήματος μπορεί να δημιουργηθεί μια νέα δυναμική. Αλλιώς είναι μεγάλος ο κίνδυνος η Ελλάδα να συνεχίσει να έχει το δίκιο με το μέρος της και το Βρετανικό Μουσείο τα γλυπτά στις αίθουσές του.
 
* Ο κ. Αγγελος Χανιώτης είναι καθηγητής Αρχαίας Ιστορίας στο Ινστιτούτο Προηγμένων Μελετών του Πρίνστον.

Πηγή:  kathimerini.gr  

Τελευταία τροποποίηση στις Σάββατο, 27 Μαρτίου 2021 08:57
Λάκης Ιγνατιάδης

Ραβδοσκοπία ατζαμή

Προσθήκη νέου σχολίου

Κωδικός ασφαλείας
Ανανέωση